Η πλατεία Μητροπόλεως στην καρδιά της παλιάς πόλης του Ρεθύμνου, από τα μέσα του 19ου αιώνα περίπου αποτελούσε το πνευματικό κέντρο της πόλης. Εκεί βρίσκονταν όλα τα πνευματικά ιδρύματα της πόλης: ο καθεδρικός ναός, το επισκοπείο, η Δημογεροντία, η αίθουσα των τριών Ιεραρχών (πρίγκιπα Γεωργίου), το νηπιαγωγείο, το δημοτικό σχολείο, το Αρρεναγωγείο και στον περίβολο της Αγίας Βαρβάρας το παρθεναγωγείο. Σήμερα, τα περισσότερα από τα ανωτέρω κτήρια δεν υπάρχουν, ενώ η σύγχρονη πλέον πλατεία της Μητρόπολης αποτελεί το κέντρο των θρησκευτικών δραστηριοτήτων της πόλης μας, καθώς στο μέσο της πλατείας αυτής υπάρχει ο Μητροπολιτικός ναός (εισόδια της Θεοτόκου, 21 Νοεμβρίου), ενώ νότια του ναού βρίσκεται το Μητροπολιτικό Μέγαρο (έδρα) της Ιεράς Μητρόπολης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου. Από σχετική βιβλιογραφία- άκρως κατατοπιστική – για τα εναπομείναντα πνευματικά κτίρια, συγκέντρωσα της βασικές πληροφορίες για τον: Μητροπολιτικό ναό, το Μητροπολιτικό Μέγαρο, την Αγία Βαρβάρα και το κωδωνοστάσιο.
ΙΕΡΟΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΝΑΟΣ ΕΙΣΟΔΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ (ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΝΑΓΙΑ)
Ο Μητροπολιτικός ναός (Μεγάλη Παναγία) εισοδίων της Θεοτόκου (21 Νοεμβρίου), θεμελιώθηκε το 1844 επί επισκόπου Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου Καλλίνικου Νικολετάκη (1838-1869), όπως αναγράφεται στην επιγραφή που έχει εντοιχιστεί στη νότια εξωτερική πλευρά του. Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν το 1856. Ήταν μια τρίκλιτη βασιλική, της οποίας το μεσαίο κλίτος ήταν αφιερωμένο στα εισόδια της Θεοτόκου, το βόρειο στους τρεις Ιεράρχες και το νότιο στους Άγιους Αποστόλους. Ο ναός κατά τους βομβαρδισμούς του Β΄ παγκοσμίου πολέμου υπέστη φθορές γι’ αυτό κατεδαφίστηκε το 1956 μαζί με τα παρακείμενα κτήρια και ανοικοδομήθηκε σύμφωνα με το πρότυπο του ναού της Ευαγγελίστριας της Τήνου. Στον νεόδμητο Μητροπολιτικό ναό επαναχρησιμοποιήθηκε το θαυμάσιο προγενέστερο τέμπλο για την ξυλογλυπτική του τέχνη όσο και για τις περίτεχνες εικόνες του. Στη νοτιοδυτική γωνία του υψώνεται το κωδωνοστάσιο του, που κατασκευάστηκε το 1899.
ΜΕΓΑΡΟ Ι. ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΚΑΙ ΑΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ. «ΕΠΙΣΚΟΠΕΙΟ»
Το Μητροπολιτικό Μέγαρο Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, βρίσκεται στη συμβολή των οδών Εμμ. Τοπάζη και Π. Μανουσάκη, νοτιοανατολικά του καθεδρικού ναού των εισοδίων της Θεοτόκου. Πρόκειται για ένα μονώροφο νεοκλασικό κτήριο με απόλυτη συμμετρία στην πρόσοψη του, το οποίο περιλαμβάνει ημιυπόγειους, υπερυψωμένους ισόγειους και ανώγειους χώρους. Έχει δυο εισόδους, την κύρια ανατολικά και μια δευτερεύουσα βόρεια. Η πρώτη ανακαίνιση του Μεγάρου έγινε ο 1900 με ενέργειες του Ρώσου Διοικητή Θεόδωρου Ντε Χιοστάκ και τη χορηγία του αυτοκράτορα Πασών των Ρωσιών Νικολάου Του Β΄, επί επισκόπου Διονυσίου Κστρινογιαννάκη (1881-1882) και (1896-1910). Ακολούθησαν άλλες δύο ανακαινίσεις το 1971-1972 επί Μητροπολίτου Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου Τίτου Συλλιγαρδάκη (1970-1987) και το 2005-2007 επί Μητροπολίτου Άνθιμου Συριανού (1996-2010). Απέναντι από την κεντρική είσοδο του Μητροπολιτικού Μεγάρου βρίσκεται το παρεκκλήσι του Αγίου Αντωνίου (1863).
ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ
Στη θέση του σημερινού ναού (1885) υπήρχε από τα χρόνια της ενετοκρατίας γύρω στα 1600, παλαιότερος ο οποίος την περίοδο της Τουρκοκρατίας ερειπώθηκε. Ο ρυθμός του είναι σταυροειδής με τρούλο, ενώ από το 1898-1907 είχε παραχωρηθεί στις Ρώσικες δυνάμεις κατοχής για την εκτέλεση των θρησκευτικών τους καθηκόντων. Οι τοιχογραφίες εκατέρωθεν της ωραίας πύλης και στον τρούλο του ναού είναι έργα του επίσκοπου Ιερόθεου Μπραουδάκη (1882-1896), το έτος 1890, όπως γράφει και ο Ρεθεμνιώτης συγγραφέας Π. Πρεβελάκης στο έργο του «το χρονικό μιας πολιτείας». Στον περίβολο του ναού της Αγίας Βαρβάρας, στον χώρο που στεγαζόταν το χριστιανικό παρθεναγωγείο, βρίσκεται από το 1945 η βιβλιοθήκη Ρεθύμνου. Από τις 4 Δεκεμβρίου 2004 ορίστηκε η ημέρα της μνήμης της ως τοπική γιορτή (πολιούχος του Ρεθύμνου).
ΚΩΔΩΝΟΣΤΑΣΙΟ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΝΑΟΥ
Το πυργοειδές κωδωνοστάσιο του Μητροπολιτικού ναού, κατασκευάστηκε το 1899 από την χριστιανική δημογεροντία Ρεθύμνου, την οικονομική συνδρομή του Ρώσου διοικητή των δυνάμεων κατοχής Ρεθύμνου Θεόδωρου Ντε Χιοστάκ και από εράνους χριστιανών της πόλης. Η συντεχνία των οινοπωλών ανέλαβε το κόστος της καμπάνας η οποία ήταν τεράστια με αποτέλεσμα από τα πρώτα κτυπήματα να ραγίσει και να σταλεί στη Βενετία για ξαναχυθεί και να δημιουργήσει τις 8 νέες καμπάνες. Το ρολόι, το οποίο κτύπαγε με ευδιάκριτο τρόπο τις ολόκληρες ώρες, τις μισές και τα τέταρτα, ήταν παραγγελία στο Μιλάνο. Αντικαταστάθηκε, αφού είχε πλέον απορυθμιστεί τελείως, και αποτελεί ήδη μουσειακό έκθεμα στο εκκλησιαστικό μουσείο του Μητροπολιτικού ναού στην οδό Β. Χάλη 3.
Γραφεί ο Γιώργος Παπαδόσηφος
