Ο Κάρολος Δαρβίνος είναι μια εμβληματική μορφή της Βιολογίας. Η 12η Φεβρουαρίου, ημέρα που γεννήθηκε, έχει καθιερωθεί διεθνώς ως ΗΜΕΡΑ ΔΑΡΒΙΝΟΥ (Darwin Day), μια ημέρα αφιερωμένη στο μεγάλο φυσιοδίφη και την συνεισφορά του στην επιστήμη. Γίνονται πολλές εκδηλώσεις σε πολλές χώρες, είτε την ίδια ημέρα, είτε εκείνη την εβδομάδα όπως ομιλίες, ημερίδες , δραστηριότητες στα σχολεία κλπ. Ο Κάρολος Δαρβίνος, ο βίος και το έργο του, έχουν πολλά να διδάξουν και να εμπνεύσουν τους μαθητές και μαθήτριες όλων των βαθμίδων , πόσο μάλλον τους μαθητές και μαθήτριες ενός Πειραματικού Λυκείου!
Τα Πειραματικά Λύκεια έχουν διάφορους ομίλους που προωθούν επιστημονικά και ανθρωπιστικά θέματα και καλλιεργούν τα ενδιαφέροντα μαθητών και μαθητριών. Διαθέτουν και ένα Επιστημονικό και Εποπτικό Συμβούλιο που -μεταξύ άλλων- συντονίζει τέτοιες δράσεις, στο οποίο προεδρεύει καθηγητής ή καθηγήτρια πανεπιστημίου με γνωστικό αντικείμενο συναφές με την εκπαίδευση, κατόπιν επιλογής από τον αρμόδιο φορέα του Υπουργείου Παιδείας. Όταν επιλέχτηκα για την (άμισθη) αυτή θέση, τον Ιούνιο 2021, ως Βιολόγος, σκέφτηκα αμέσως να γιορτάσουμε με το σχολείο την ΗΜΕΡΑ του ΔΑΡΒΙΝΟΥ στα πλαίσια της Ιστορίας της Επιστήμης, μιας σημαντικής διάστασης του επιστημονικού γραμματισμού σύμφωνα με τις νεότερες αντιλήψεις για το σκοπό της εκπαίδευσης στις Φυσικές Επιστήμες.
Τι καλύτερο μέρος για τον εορτασμό από ένα Παλαιοντολογικό Μουσείο;
Το Παλαιοντολογικό Μουσείο Ρεθύμνου, Παράρτημα του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή, βρίσκεται στη γειτονιά του Πειραματικού Σχολείου. Τα Μουσεία Φυσικής Ιστορίας αναδεικνύονται πλέον ως σημαντικοί χώροι για διδασκαλία και μάθηση στις Φυσικές Επιστήμες. Επιπλέον, λόγω της προσήλωσης μου σε μια μορφή εκπαίδευσης που βασίζεται στον τόπο (place- based education), δηλαδή την αξιοποίηση των ευκαιριών που παρέχει ο τόπος για διδασκαλία και μάθηση, συχνά αξιοποιώ την πόλη, το Ρέθυμνο, ως «αίθουσα διδασκαλίας» στα μαθήματα μου στο Πανεπιστήμιο.
Η ιδέα μου έγινε δεκτή από το Διευθυντή του Πειραματικού Λυκείου κ. Γ. Φωτεινάκη και από το Βιολόγο του Πειραματικού Λυκείου, Γιώργο Πενθερουδάκη. Επικοινώνησα την ιδέα μου στην Πρόεδρο του Μουσείου κυρία Φαλή Βογιατζάκη που την αποδέχτηκε με χαρά και με παρέπεμψε στον (άμισθο) επιμελητή του Μουσείου κ. Βασίλη Σιμιτζή, την ψυχή του Μουσείου. Στη συνέχεια, με το Βιολόγο του Σχολείου, Γιώργο Πενθερουδάκη ρυθμίσαμε τις πρακτικές λεπτομέρειες. Ως ημέρα της εκδήλωσης επιλέχτηκε η Τρίτη 15 Φεβρουαρίου, ημέρα ιχνηλάτισης των μαθητών και μαθητριών στο σχολείο και ημέρα που είναι ανοικτό το Παλαιοντολογικό Μουσείο. Η εκδήλωση περιορίστηκε στους μαθητές και μαθήτριες της Β Λυκείου. Στην εκδήλωση τηρήθηκαν οι κανόνες που προβλέπονται ενάντια στην μετάδοση του κορωνοιού. Ολοι και όλες οι συμμετέχοντες/ουσες φορούσαν μάσκα. Δε χρησιμοποιήθηκε κλιματισμός στο Μουσείο. Η πόρτα παρέμεινε ανοικτή καθ όλη τη διάρκεια της ημέρας για τον αερισμό του χώρου.
Η εκδήλωση περιλάμβανε τα εξής:
--Προβολή ταινίας για τον Κάρολο Δαρβίνο στην σχολική τάξη
--Μετακίνηση των μαθητών και μαθητριών με τα πόδια στο Μουσείο συνοδεία καθηγητών.
--Ομιλία μου με διαφάνειες για τη ζωή και το έργο του Κάρολου Δαρβίνου με έμφαση στο Φεστιβάλ Δαρβίνου (Darwin Festival) που έλαβε χώρα στο Πανεπιστήμιο Cambridge το 2009. Πέντε μέρες εορτασμών , 5-10 Ιουλίου 2009, για τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Δαρβίνου και 150 έτη από τη δημοσίευση του βιβλίου του «Η Καταγωγή των Ειδών». Ένα μεγαλειώδες φεστιβάλ, μια γιορτή της επιστήμης και της ανθρώπινης διανόησης, με επιστημονικές ομιλίες, στρογγυλά τραπέζια, αλλά και έκθεση ζωγραφικής, ανάγνωση λογοτεχνίας και ποίησης έργων εμπνευσμένων από το έργο του Δαρβίνου, που είχα την ευτυχία να παρακολουθήσω δια ζώσης. Στο τέλος της προβολής αναφέρθηκα στη Νίκη Γουλανδρή, ιδρύτρια του Παλαιοντολογικού Μουσείου Ρεθύμνου, που έφυγε από κοντά μας 3 χρόνια πριν και ετάφη στην Αθήνα στις 12 Φεβρουαρίου 2019, Ημέρα του Δαρβίνου!
--Χωρισμός σε ομάδες (για την πρόληψη της μετάδοσης του κορωνοϊού). Η μία ομάδα περιηγήθηκε στην έκθεση που διοργάνωσε το Βρετανικό Συμβούλιο το 2009 με θέμα τον Κάρολο Δαρβίνο («Darwin Now») με μορφή ξύλινων ταμπλό που υπάρχουν στο Μουσείο (Εικόνα). Η άλλη ομάδα, στον εξωτερικό χώρο του Μουσείου είχαν την ευκαιρία να δουν μια μικρή έκθεση με βιβλία του Κάρολου Δαρβίνου στην αγγλική και ελληνική γλώσσα από την προσωπική μου συλλογή (Εικόνα) :
- το βιβλίο «The expression of the emotions in man and animals», Penguin Classics.
- το «Voyage of the Beagle», Penguin Classics.
- το «Ταξιδεύοντας με το Μπίγκλ», εκδόσεις Στοχαστής (μτφ Θ. Σακκέτα),
- την «Αυτοβιογραφία του Κάρολου Δαρβίνου» εκδόσεις Γκοβόστη (μτφ. Κ. Χαλμούκου) καθώς και
- την «Καταγωγή των Ειδών» σε δύο τόμους (Α και Β’) που κυκλοφόρησε με την εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ της Κυριακής το επετειακό έτος2009. Πρόκειται για επανέκδοση της μετάφρασης του πρωτοτύπου «Origin of the species by Means of Natural Selection» που έγινε το 1997 αφιλοκερδώς από 14 καθηγητές και καθηγήτριες του Τμήματος Βιολογίας, Παν/μιου Πατρών, με προτροπή του Σταμάτη Αλαχιώτη, καθηγητή Γενετικής στο Τμήμα Βιολογίας και πρύτανη του Παν/μιου.
- το πρόγραμμα του Darwin Festival ,5-10 Ιουλίου 2009, στο Παν/μιο Cambridge.
- τεύχος αφιέρωμα στην ΕΞΕΛΙΞΗ του γνωστού φορέα Wellcome trust του Ηνωμένου Βασιλείου με τίτλο Big Picture on EVOLUTION, issue3, January 2007.
- το πρόγραμμα Διημερίδας με θέμα «Η διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης: Θεωρητικά και Παιδαγωγικά Ζητήματα» , που διοργανώθηκε 7-8 Νοεμβρίου 2009 στο Ιδρυμα Ευγενίδου στην Αθήνα, από τα Εκπαιδευτήρια Γείτονα.
- το σχολικό εγχειρίδιο Βιολογίας Γενικής Παιδείας Γ Τάξης Λυκείου που έχω συγγράψει Καλαϊτζιδάκη με το Βιολόγο Γιώργο Πανταζίδη το 2002 που διδάσκεται απο τότε και σήμερα, και μάλιστα τώρα διδάσκεται στη Β Λυκείου. Το βιβλίο αυτό έχει τρία κεφάλαια, ένα εκ των οποίων για την εξέλιξη. Στην αρχή του κεφαλαίου έχω βάλει την περίφημη φράση του εξελικτικού βιολόγου Theodosius Dobzansky «Τίποτε δεν έχει νόημα στη Βιολογία παρά μόνο υπό το φώς της εξέλιξης»(Nothing in Biology makes sense except in the light of evolution).
- ένα λεύκωμα με τα δείγματα ζωντανών οργανισμών που συνέλλεξε ο Δαρβίνος στο ταξίδι με το Beagle, και βρίσκονται τώρα στα Μουσεία του Παν/μιου Cambridge.
- τον κατάλογο από την έκθεση «Endless Forms – Charles Darwin Natural Selection and the Visual Arts» που διοργανώθηκε στο Μουσείο Τέχνης Fitzwilliam στο Cambridge στα πλαίσια του Darwin Festival 2009 για να διερευνήσει τις επιδράσεις του έργου του Δαρβίνου στην τέχνη του 19ου αιώνα.
Ευχαριστώ θερμά τον κ. Βασίλη Σιμιτζή, το Διευθυντή του Σχολείου κ. Γεώργιο Φωτεινάκη και τους εκπαιδευτικούς Γεώργιο Πενθερουδάκη και Αντώνη Χαλκεύς για τη συνεργασία και το Σύλλογο Γονέων και Κηδεμόνων του Πειραματικού Λυκείου για την οικονομική στήριξη.
