Έντονο ενδιαφέρον της τοπικής κοινωνίας για τα σπίτια…
Στη Σμύρνη Λέλα,
Ηρώ στη Σαλονίκη,
Στο Βόλο Κατινίτσα έναν καιρό…
…Πνιγμένου καραβιού σάπιο σανίδι
όλη η ζωή μου του χαμού…
Μ’ από την κόλασή μου στο φωνάζω:
εικόνα σου είμαι, Κοινωνία, και σου μοιάζω.
Γαλάτεια Καζαντζάκη
«Παρουσιάζει ως guest stars στα βιβλία του μνημεία που κανείς δεν έχει ασχοληθεί μαζί τους»
«Επιθυμεί να εκτιμήσει αποτυπωτικά ό,τι η επίσημη ιστορία πετά ως απόρριμμα»
Η παρουσίαση του βιβλίου του δικηγόρου και συγγραφέα Χάρη Παπαδάκη «Οίκοι ανοχής στην πολιτεία της ανοχής» πραγματοποιήθηκε την π. Κυριακή το πρωί στο «Σπίτι του Πολιτισμού». Το συντονισμό της εκδήλωσης είχε αναλάβει η καρναβαλική ομάδα «Εμείς κι Εμείς», τη βιβλιοπαρουσίαση έκαναν οι Νίκος Δερεδάκης και Θωμάς Λεχωβίτης και η εκδήλωση τελείωσε με ένα φιλμ εμπνευσμένο από τον ασπρόμαυρο ελληνικό κινηματογράφο. Σε μία κατάμεστη αίθουσα παρουσιάστηκε το βιβλίο το οποίο καταπιάνεται με ένα θέμα που όλοι έχουμε σιγοψιθυρίσει αλλά κανείς δεν είχε τολμήσει να ασχοληθεί με αυτό μέχρι σήμερα, την πορνεία στο Ρέθυμνο. Ο συγγραφέας προσέγγισε το θέμα με σοβαρότητα και επιστημονικό τρόπο, αλλά και με σεβασμό και ειλικρίνεια στους περιθωριακούς τύπους των πορνείων.
Η δημιουργικότητα και η επιμονή του Χάρη Παπαδάκη φαίνονται με τη συγγραφή οκτώ βιβλίων σε διάστημα εννέα χρόνων. Πρόκειται για βιβλία με έρευνα, μελέτη της ιστορίας του Ρεθύμνου και κυρίως με κοπιαστική δουλειά και συχνά εμπόδια που ο συγγραφέας έπρεπε να υπερπηδήσει για να καταλήξει στο τελικό αποτέλεσμα. Η ιστορία του Ρεθύμνου είναι κάτι που τον απασχολεί ιδιαίτερα και γι’ αυτό δεν έχει σταματήσει να μελετάει και να αποτυπώνει τις γνώσεις του στο χαρτί και καθιερώθηκε, μάλιστα, ως ιστορικός ερευνητής με τα «Χασαπιά του Ρεθύμνου και όχι μόνο» το 2005. Η φιλοσοφία του, άλλωστε, είναι να παραδίδει το προϊόν της ερευνάς του στην κοινωνία του Ρεθύμνου, αφού αρχή του είναι πως τίποτα δεν ανήκει σε κανέναν και όλα ανήκουν σε όλους.
Το βιβλίο ξεκινά με την ερμηνεία των όρων που αφορούν στην πορνεία: πόρνη, προαγωγός, μαστρωπός, σωματέμπορας, προστάτης, τσατσά, αφροδίσια νοσήματα και στη συνέχεια ασχολείται με τη συνοικία του Ρεθύμνου στην οποία άνθισε η πορνεία, δηλαδή το κάστρο της Φορτέτζας και τους δρόμους γύρω από αυτό. Γίνεται αναφορά και στο πενταγωνικό οχυρό, αναδεικνύεται η ιστορία του και οι χρήσεις τις οποίες είχε από την περίοδο της τουρκικής κατάκτησης μέχρι σήμερα. Έπειτα, γίνεται ιστορική αναδρομή σε διάφορες περιόδους: Βενετοκρατία, Τουρκοκρατία, Αιγυπτιοκρατία, Ρωσοκρατία, Κρητική Πολιτεία και την παρουσία των οίκων ανοχής σε αυτές. Στην τρίτη ενότητα ο συγγραφέας ασχολείται με τους Ρεθεμνιώτες συγγραφείς και ποιητές που έχουν αναφορές στα έργα τους για τα πορνεία στο Ρέθυμνο και δίνουν κάτι ξεχωριστό στο βιβλίο. Στο τελευταίο μέρος ερχόμαστε στο σήμερα και δίνεται έμφαση στις αφηγήσεις και τις προσωπικές μαρτυρίες σχετικά με τους οίκους ανοχής.
Ο Νίκος Δερεδάκης στην ομιλία του τόνισε τα χαρακτηριστικά της συγγραφικής δραστηριότητας του ερευνητή Χάρη Παπαδάκη. «Τρία είναι τα χαρακτηριστικά της συγγραφικής δραστηριότητας του Χάρη. Το πρώτο, η προκλητική επιλογή της θεματολογίας, αφού καταπιάνεται με θέματα «ταμπού» για άλλους ιστορικούς ερευνητές, άγνωστα για το ευρύ κοινό. Το δεύτερο χαρακτηριστικό των ερευνητικών ενδιαφερόντων του είναι η ενασχόλησή του με περιθωριακές κοινωνικές ομάδες, που ξέχασε ή δεν θέλησε να ασχοληθεί η ιστορία. Γράφει χαρακτηριστικά στον πρόλογο του τελευταίου του βιβλίου: ‘‘Αναζητώντας τον μεγάλο απόντα της Ιστορίας, τον απλό άνθρωπο, εδώ και μια δεκαετία ξεκίνησα ένα ταξίδι από την κλειστή αγορά του Ρεθύμνου, τα Χασαπιά, οδηγήθηκα στις καλύβες των Αφρικανών της Κρήτης και στις σπηλιές των λεπρών της Κρήτης. Τα μέρη αυτά καταστράφηκαν εξαιτίας του δημόσιου συμφέροντος και έπεσαν θύματα της επέκτασης των πόλεων. Ταξίδεψα μέσα από βιβλία και την πραγματικότητα, σε μέρη που δεν είχα φανταστεί, προσπαθώντας να συγκεντρώσω τις ελάχιστες ψηφίδες που είχαν διασωθεί, για τους τόπους και τους ανθρώπους που έζησαν σε αυτά. Οι καλύβες των Αφρικανών και οι σπηλιές των λεπρών της Κρήτης με οδήγησαν στα σπίτια της πορνείας. Η αγάπη μου για τις κοινωνικές ομάδες που ξέχασε η ιστορία, με ώθησε στη συγγραφή και αυτού του βιβλίου’’. Τέλος, το τρίτο χαρακτηριστικό της συγγραφικής του δραστηριότητας είναι η παρουσίαση και ανάδειξη μνημείων, άγνωστων μέχρι σήμερα στους Ρεθεμνιώτες. Ο Χάρης παρουσιάζει ως guest stars στα βιβλία του μνημεία που κανείς ιστορικός ερευνητής έως σήμερα δεν έχει ασχοληθεί μαζί τους: τον πρώτο δημοτικό κήπο του Ρεθύμνου στο χώρο της σημερινής σχολής αστυνομίας, τον πύργο του νερού ή Σου Κουλέ, στο χώρο που σήμερα βρίσκεται ο χώρος στάθμευσης του λιμανιού, το φάρο του Ρεθύμνου που απέδειξε ότι δεν είναι βενετικός αλλά αιγυπτιακός και τέλος, στο πόνημά του που σήμερα παρουσιάζουμε, αναδεικνύει την ιστορία και τη διακαιρική χρήση του πενταγωνικού οχυρού που βρίσκεται έξω από την ανατολική κεντρική είσοδο του κάστρου της Φορτέτζας».
Για τον συγγραφέα μίλησε και ο συνάδελφος του δικηγόρος, Θωμάς Λεχωβίτης, ο οποίος, μεταξύ άλλων, επεσήμανε: «Ήδη από τον πρόλογο του βιβλίου του ο συγγραφέας μας αποκαλύπτει το κίνητρο γραφής του, που επικυρώνει τη διαπίστωση ότι το συνολικό του έργο υπακούει στην πειθαρχία ενός αρχικού ιδεολογήματος. Θα χαριτολογήσω λέγοντας ότι στην περίπτωση του δεν μπορώ να εντάξω το βιβλίο του αυτό ως τελευταίο μιας τριλογίας ή τετραλογίας που άρχισε με τα Χασαπιά του Ρεθύμνου, συνέχισε με τους Χαλικούτες, τους δρόμους των σκλάβων και τους λεπρούς στην Κρήτη-Μεσκίνηδες, αλλά ως κατάφαση μιας πολυλογίας που ενώ φαίνεται να ισορροπεί στις νόρμες των έργων του είδους με επιστημονική δομή και συνέπεια, εντούτοις φορές δραπετεύει δροσερά, σε αυτό που θα προσπαθήσω να σας πείσω ότι καταλήγει, ως ουσία γραφής του. Αν δει κάποιος συνολικά το έργο του θα αντιληφθεί ότι η βασική θεώρηση της έμπνευσης ή της ανάγκης έκδοσης του είναι πολιτική.
Ο Χάρης Παπαδάκης δεν ενδιαφέρεται ουσιαστικά να είναι λαογράφος, ούτε περιηγητής, ούτε ιστοριοδίφης, άσχετα αν υπηρετεί με τα έργα του την ιστοριοδιφία, με τρόπο επιστημονικά άψογο. Αυτό που κυρίως επιθυμεί είναι να εκτιμήσει αποτυπωτικά ό,τι η επίσημη ιστορία πετά ως απόρριμμα. Ό,τι δηλαδή δεν αποτιμάται ως σημαντικό, αλλά προκειμένου, για τον Παπαδάκη, καταλήγει τελικά ως σημαίνον, αναφορικά με το ήθος της ανυποψίαστης ιστορίας. Υπό το πρίσμα αυτό ο Χάρης Παπαδάκης είναι ένας εξαιρετικός ιστορικός ρακοσυλλέκτης. Λένε ότι από τον έλεγχο των σκουπιδιών ενός σπιτιού, εξάγεις με ασφάλεια συμπεράσματα για την οικονομική και την κοινωνική θέση της οικογένειας που μένει σε αυτό».
Ο ίδιος ο Χάρης Παπαδάκης θεωρεί ότι «με το βιβλίο αυτό κλείνει ο κύκλος της τριλογίας για τις περιθωριακές ομάδες της Κρήτης τις οποίες ξέχασε η ιστορία, χαλικούτες, λεπρούς, πόρνες. Ουσιαστικά όμως τετραλογίας, γιατί θεωρώ ότι και τα «Χασαπιά του Ρεθύμνου» αναφέρονται στην ιστορία μιας κοινωνικής ομάδας. Κάθε πολίτης οφείλει να συνεισφέρει για την πρόοδο της πόλης του, με οποιοδήποτε τρόπο μπορεί. Προσπαθώ να συνεισφέρω στην την πόλη μου διασώζοντας και συγκεντρώνοντας στα βιβλία μου, ανιδιοτελώς, και χωρίς καμιά οικονομική βοήθεια, διασκορπισμένες ψηφίδες της ιστορίας της. Με τους «Οίκους της ανοχής στην πολιτεία της ανοχής» προσπαθώ να θυμίσω στους μεγαλύτερους χρόνια που δεν επιστρέφουν, στους δε νεότερους να γνωρίσω την ιστορία μιας συνοικίας, που σήμερα προσπερνούμε αδιάφορα, ανεβαίνοντας στο φρούριο της Φορτέτζας. Το θέμα του βιβλίου ήταν αρκετά επικίνδυνο και η προσπάθεια απομυστικοποίησης της πορνείας στο Ρέθυμνο αρκετά δύσκολη. Δεν ξέρω αν τα κατάφερα, αυτό θα το κρίνετε εσείς», ανέφερε χαρακτηριστικά στην ομιλία του ο κ. Παπαδάκης.
Τα προηγούμενα βιβλία του Χάρη Παπαδάκη είναι:
- «Ο Νταραμανελίτης» το 2004 που αποτελεί ένα σύνολο αυτοτελών διηγημάτων-άρθρων που δημοσιεύτηκαν στον τοπικό Τύπο την περίοδο που ο συγγραφέας ήταν υποψήφιος Νομαρχιακός Σύμβουλος.
- «Τα Χασαπιά του Ρεθύμνου και όχι μόνο» το 2005 που είναι το έργο το οποίο τον καθιέρωσε ως ιστορικό ερευνητή και αναφέρεται στην ιστορία των κατεδαφισμένων Χασαπιών της Πλατείας των Τεσσάρων Μαρτύρων και τα γύρω απ’ αυτήν κτίσματα.
- «Το νερό μια πολιτείας» το 2006 το οποίο είναι ένα χιουμοριστικό ιστορικό διήγημα που αναφέρεται στην ιστορία του νερού του Ρεθύμνου.
- «Οι Αφρικανοί στην Κρήτη – Χαλικούτες» το 2008 και αναφέρεται στους Αφρικανούς που έζησαν στην Κρήτη, απόγονοι σκλάβων άλλων εποχών. Το βιβλίο αυτό, μάλιστα, υποστηρίχτηκε τιμητικά από την ΟΥΝΕΣΚΟ/Δρόμοι των Σκλάβων και φέρει το λογότυπό της.
- «Ο Αιγυπτιακός Φάρος του Ρεθύμνου» το 2009, ένα βιβλίο το οποίο έρχεται να διορθώσει μια ιστορική στρέβλωση αφού πολλοί θεωρούσαν το μνημείο που δεσπόζει το ενετικό λιμάνι, ως κατασκεύασμα της βενετοκρατίας.
- «Ο Πλακιάς του χθες» το 2010 με το οποίο ο συγγραφέας επιστρέφει στις μνήμες των παιδικών του χρόνων και ασχολείται με το παραδοσιακό ψαροχώρι των περασμένων δεκαετιών.
- «Οι λεπροί στη Κρήτη - Μεσκίνηδες» το 2011 όπου καταπιάνεται με μία άλλη ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα επαναφέροντας στη μνήμη μας τη νόσο του Χάνσεν και τη Σπιναλόγκα.
Μαρία Ιερωνυμάκη
