Του Μιχάλη Εμμ. Παπαδογιάννη
Ομότιμου Ηλεκτρολόγου Μηχανολόγου
Ο Άγγλος πρωθυπουργός Winston Churchill ίδρυσε τον Ιούλιο 1940 ειδική οργάνωση με στρατιωτική δομή για την διενέργεια κατασκοπίας και σαμποτάζ στις χώρες που κατελάμβανε ο άξονας, ώστε οι Βρετανικές ένοπλες δυνάμεις να βοηθούνται και ταυτόχρονα απερίσπαστες να ασχολούνται εις το καθαρώς πολεμικό έργο τους. Ο στρατός αυτός έφερε την επωνυμία Special Operations Executive (S0Ε) είτε Force 133 και το κλιμάκιο που είχε σχέση με την Ελλάδα είχε έδρα το Κάιρο. Τότε το γραφείο Κρητικών Υποθέσεων ήταν γνωστό στην μεγαλόνησο ως Συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής είτε ΣΣΜΑ.
Μετά τον πόλεμο, την 22 Ιανουαρίου 1946, το ΣΙΜΑ ανέφερε στο Γραφείο του Έλληνα Πρωθυπουργού ότι ο Εμμ. Παπαδογιάννης (πατέρας μου, τότε πρώην Βουλευτής Ρεθύμνης και Γενικός Διοικητής Κρήτης) τον Οκτώβριο 1941 εγκατέστησεν επαφήν μετά της Βρετανικής αποστολής, αι δε οδηγίαι του υπήρξαν πολύτιμοι και ακολούθως, το χωρίον Άγιος Ιωάννης (της επαρχίας Αμαρίου Ρεθύμνης, όπου το σπίτι μας), υπήρξε το Στρατηγείων της Βρετανικής Αποστολής, φιλοξενών εν τη οικία του Βρετανούς αξιωματικούς κλπ. Αναφέρω τα ανωτέρω για να θεμελιώσω τα γραφόμενα μου για τον πρόσφατα εκλιπόντα Patric Leigh Fermor, τον οποίον γνώρισα το καλοκαίρι του 1942 και τον αποχαιρέτησα το 2008 στο σπίτι του στην Καρδαμύλη της Μάνης,
Την περίοδο από το φθινόπωρο 1941 μέχρι την απελευθέρωση της Κρήτης τον χειμώνα 1944 ήλθαν εκ περιτροπής στην Κρήτη είκοσι αξιωματικοί και είκοσι οκτώ υπαξιωματικοί του ΣΣΜΑ. Οι αξιωματικοί ήσαν έφεδροι, νέοι και υγιείς μορφωμένοι και προερχόμενοι από διάφορα επαγγέλματα. Γνώριζαν Ελληνικά και μερικοί και Γερμανικά και απεδείχθησαν ικανοί για να πραγματοποιήσουν τις διαταγές του ΣΙΜΑ που ήταν α) η συλλογή πληροφοριών για την δράση των Γερμανών β) η εκτέλεση επιχειρήσεων σαμποτάζ γ) η διασπορά πληροφοριών για επικείμενη απόβαση απελευθερώσεως της Κρήτης και δ) η παροχή οπλισμού στις ανταρτικές ομάδας της Κρήτης που εκτελούσαν τις διαταγές του ΣΣΜΑ. Το 1947 ο Παπαδογιάννης ανέφερε από του βήματος της Βουλής ότι όλες οι διαταγές του ΣΣΜΑ εξετελέσθησαν και διεσώθη η τιμή και αξιοπρέπεια της Κρήτης, με συνέχεια να καθηλωθεί στην Κρήτη στρατός περίπου 70 000 Γερμανών και Ιταλών.
Αποφασιστική συμμετοχή σ' αυτή την επιτυχία είχε ο Patric Leigh Fermor ο οποίος παρέμεινε σχεδόν συνεχώς στην Κρήτη μέχρι τον Δεκέμβριο 1944. Ήταν υπεύθυνος για τους δύο ανατολικούς νομούς της Κρήτης και ταυτόχρονα αντικαταστάτης του Thomas James Dunbabin, Διοικητού των υπηρεσιών ίου ΣΣΜΑ στην Κρήτη. Όταν ήλθε στον Αγ. Ιωάννη ο Leigh Fermor ήταν 27 ετών, τον ενθυμούμαι ορμητικό και περισσότερο αποφασιστικό από τον Dunbabin που ερχόταν σπίτι μας την ίδια εποχή. Ενώ ο Dunbabin ήταν μόνο 3 έως 4 χρόνια μεγαλύτερος του, μου φάνηκε ότι ο Leigh Fermor που ήταν πολύ νεώτερος ίσως διότι η Ιρλανδική καταγωγή του τον βοήθησε να μας προσεγγίσει γρηγορότερα και να ενταχθεί στην Κρητική νοοτροπία και τον τρόπο ζωής. Αυτό το χάρισμα του εξασφάλισε πιστούς φίλους και θαυμαστές. Ακόμη ενθυμούμαι συζητήσεις με τους γονείς μου οι οποίοι πολύ αργότερα απεκάλυψαν ότι την εποχή εκείνη ο Leigh Fermor προσπαθούσε ακόμη να συνέλθει από νεανική ερωτική απογοήτευση με όμορφη γαλαζοαίματη κόρη.
Ο προϊστάμενος του ΣΣΜΑ στην Κρήτη Dunbabin ήταν πριν τον πόλεμο ανώτατο στέλεχος της Βρετανικής Αρχαιολογικής σχολής στην Αθήνα (έκανε ανασκαφές στην Περαχώρα Λουτρακίου) τον οποίον ο Παπαδογιάννης χαρακτήρισε βαθυστόχαστο και ότι η συμβολή τον υπήρξε πολύτιμος και ιστορική. Μετά τον πόλεμο o Dunbabin έγινε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδη, αλλά πέθανε πρώρα το 1955 από καρκίνο (44 ετών) πριν συγγράψει τα απομνημονεύματα του για την αντίσταση στην Κρήτη. Το δίδυμο Dunbabin-Leigh Fermor έδιναν την εντύπωση ότι ο ένας συμπλήρωνε τον άλλον και προσέφεραν πολλά στην Κρήτη, διότι μοίραζαν τους ρόλους ανάλογα με τα προσόντα ενός εκάστου.
Ο Leigh Fermor ηγήθηκε επιτυχημένα σαμποτάζ κατά εγκαταστάσεων του εχθρού και εκτέλεσε με την βοήθεια Κρητικών την απαγωγή του Γερμανού στρατηγού Heinrich Kreipe, γεγονότα που είναι ευρέως γνωστά και έχουν δεόντως τιμηθεί. Δεν είναι γνωστό ότι προηγουμένως το 1943, είχε με διπλωματικότητα προσεγγίσει τους Ιταλούς στη Κρήτη και έπεισε τον Ιταλό στρατηγό Κάρτα να εγκαταλείψει το στρατηγείο του στην Νεάπολη του Λασιθίου και να τον φυγαδεύσει στην Μέση Ανατολή θα αναφέρω ακόμη ένα εγχείρημα που χαρακτηρίζει την αποφασιστικότητα του στην εκτέλεση του καθήκοντος, για την συλλογή πληροφοριών από τους Γερμανούς. Ο Leigh Fermor είχε μία δυσκολία στην ομιλία η οποία θα μπορούσε να τον προδώσει, όμως μεταμφιεσμένος σαν Κρητικός δεν δίστασε να γευματίσει σε οινομαγειρείο όχου σύχναζαν Γερμανοί στρατιωτικοί ώστε να αποστάσει πολύτιμες πληροφορίες. Είπε αργότερα ότι γλύτωσε την σύλληψη ως εκ θαύματος διότι παρασυρμένος μίλησε Γερμανικά και κίνησε τις υποψίες των Γερμανών.
Το ψευδώνυμο του Leigh Fermor στην Κρήτη ήταν Μιχάλης είτε «φιλεντέμ» μεταξύ των φίλων του. Η λέξη «φιλεντέμ» είναι επωδός του τραγουδιού που υμνεί «τον έρωτα του Κρητικού με μία παντρεμένη και που του άρεσε να τραγουδά στα χωριάτικα γλέντια . Την άνοιξη του 2008, ο συγγραφέας Leigh Fermor που είχε περάσει τα 90, παραπονέθηκε για τα συνήθη προβλήματα της ηλικίας του και με ερώτησε τι κάνει η μητέρα σου, η κυρία Φωφώ;» Πράγματι η μητέρα μου και οι αδελφές του πατέρα μου Ευαγγελία και Καλλιόπη φρόντιζαν στον Αγ. Ιωάννη τους νεαρούς Άγγλους αξιωματικούς Ατυχώς η Ευαγγελία Δανδουλάκη, η Καλλιόπη Παραδεισανού και ο σύζυγος της Στέφανος Παραδεισανός συνελήφθησαν αχό τα στρατεύματα κατοχής και βρήκαν τραγικό θάνατο κατά την μεταφορά τους ως όμηροι στην Γερμανία.
