Της Στέλλας Μαθιουδάκη
Μία σπουδαία προσωπικότητα. Ένα σοσιαλιστή που ξεπέρασε τα σύνορα της χώρας μας και δίκαια ονομάσθηκε ο σοσιαλιστής της Ευρώπης. Μία ηγετική μορφή που έκανε σημαία της το «πάντες δι' έκαστον και έκαστος δια πάντας».
Τον οργανωτή της πρώτης εργατικής πρωτομαγιάς στην Ελλάδα, Σταύρο Καλλέργη, που το όνομά του έχει χαραχθεί με ανεξίτηλα γράμματα στο βιβλίο της ιστορίας του εργατικού κινήματος, τίμησε την περασμένη Κυριακή η Κρήτη -85 χρόνια μετά το θάνατό του- στο σπίτι του στο Μπραχίμο Μυλοποτάμου στο οποίο και πέθανε πάμπτωχος σε ηλικία 61 ετών.
Ο «Άγιος του Πνεύματος», όπως τον αποκάλεσαν, ήταν ο άνθρωπος που το 1893, δηλαδή πριν από 118 και σε ηλικία 25 μόλις ετών, ήταν πρωτοπόρος για τον εορτασμό της εργατικής πρωτομαγιάς στην Ελλάδα και που το σοσιαλιστικό του πρόγραμμα εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα επίκαιρο κυρίως στις μέρες μας, που τα πάντα βρίσκονται υπό αμφισβήτηση και ειδικότερα τα εργασιακά δικαιώματα.
Την εκδήλωση στο Μπραχίμο, που έγινε με αφορμή τον εορτασμό της εργατικής πρωτομαγιάς, διοργάνωσαν από κοινού η περιφερειακή ενότητα Ρεθύμνου, ο δήμος Μυλοποτάμου, το εργατικό κέντρο του νομού και το ίδρυμα «Σταύρος Καλλέργης».
Κεντρικός ομιλητής ήταν ο τέως πρύτανης του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και νυν πρόεδρος του ινστιτούτου «Σταύρος Καλλέργης», Νίκος Μαρκάτος, ο οποίος παρατήρησε μεταξύ άλλων πως «είναι πολύ επίκαιρο ότι σήμερα 118 χρόνια μετά τον Καλλέργη και την 1η εργατική πρωτομαγιά πράγματα που θεωρούσαμε αυτονόητα, όπως η αργία, το 8ωρο, η ασφάλιση, είναι πράγματα που κινδυνεύουν και υπάρχει μία συνεχής επίθεση για την κατεδάφιση του κοινωνικού κράτους».
Σχολιάζοντας επίσης τη δύσκολη κατάσταση που περνά ο ελληνικός λαός -λόγω μνημονίου- αφενός εμφανίστηκε αισιόδοξος πως η χώρα μας δεν θα χρεοκοπήσει και αφετέρου τόνισε πως αισθάνεται συνυπεύθυνος για το ζοφερό μέλλον της νέας γενιάς.
«Ελπίζω -είπε χαρακτηριστικά- σε μία συσπείρωση ενεργών πολιτών, που να είναι ικανοί να αναλάβουν τις τύχες στα χέρια τους. Θεωρώ ότι το πολιτικό σύστημα έχει ναυαγήσει και θα πρέπει από μόνο του να κανονίσει τη διαδοχή του με τρόπο ομαλό για τον τόπο».
Στην εκδήλωση όμως παρόν ήταν και ο βουλευτής Ηρακλείου του ΣΥΡΙΖΑ, Μιχάλης Κριτσωτάκης, ο οποίος στη διάρκεια του χαιρετισμού του τόνισε πως «κάθε χρόνο τιμούμε τη μνήμη του, ειδικά όμως στους σημερινούς χαλεπούς καιρούς με την κρίση, το μνημόνιο και όσα συμβαίνουν, ο Σταύρος Καλλέργης και οι ιδέες του είναι περισσότερο από ποτέ επίκαιρες και εμείς είμαστε υποχρεωμένοι να αγωνιζόμαστε και όχι να τιμούμε απλά επετειακά τη μνήμη του. Αυτό είναι που θα πρέπει να διαδοθεί και όλοι μαζί να αγωνιστούμε ώστε οι εργαζόμενοι να πάρουν αυτά που δικαιούνται και η χώρα να αλλάξει πορεία και να φύγει από το σκοτάδι».
Από την πλευρά της η αντιπεριφερειάρχης Ρεθύμνου, Μαίρη Λιονή αναφερόμενη στη δράση του Σταύρου Καλλέργη, υπογράμμισε πως «ιδιαίτερα σήμερα, που κάθε μέρα γινόμαστε μάρτυρες της περιχαράκωσης των δικαιωμάτων των εργαζομένων, ως απόρροια της δυσμενούς οικονομικής κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει η χώρα μας, το έργο και η στάση ζωής του Σταύρου Καλλέργη σηματοδοτούν μια σειρά νέων κοινωνικών διεκδικήσεων, που πρέπει να δρομολογηθούν ώστε να διαφυλάξουμε την κληρονομιά των αγώνων του ιδίου και των συντρόφων του. Των ανθρώπων εκείνων, που αφιέρωσαν τη ζωή τους στο να εξασφαλίσουν καλύτερες συνθήκες εργασίας για τον Έλληνα, που σήμερα καλείται να κάνει τη δική του επανάσταση και υπέρβαση για να διαφυλάξει τα καλώς εννοούμενα «εργασιακά κεκτημένα» εν μέσω κρίσης και προσαρμογής στα νέα δεδομένα».
Τέλος, ο δήμαρχος της περιοχής, Δημήτρης Κόκκινος μιλώντας για τον οργανωτή της πρώτης εργατικής πρωτομαγιάς στην Ελλάδα, δήλωσε πως «η ουσία ήταν αυτό που χαρακτήριζε τον Σταύρο Καλλέργη. Η εξέλιξη και η ανανέωση, η δικαιοσύνη και η κοινωνική ευημερία ήταν η σημαία του. Οπότε και εμείς εμπνεόμενοι από το παράδειγμά του, οφείλουμε να συνεχίσουμε πορεία ανασύνταξης, ανασυγκρότησης και ανανέωσης. Να αλλάξουμε όσα αποδεικνύεται ότι δεν τα κάναμε καλά και να προσεγγίσουμε το μέλλον με νέους όρους και αλλαγή νοοτροπίας και πρακτικής. Εμείς πρέπει να γκρεμίσουμε. Εμείς και να ξαναχτίσουμε. Η ιστορία μας είναι μια στερεή βάση. Και ο Σταύρος Καλλέργης ένα από τα ουσιαστικά παραδείγματα της ιστορίας μας. Τιμούμε τη μνήμη του και κρατούμε το λόγο του και τη γραφή του».
Την εκδήλωση χαιρέτησαν επίσης και οι πρόεδροι των εργατικών κέντρων Ρεθύμνου, Χανίων και Ηρακλείου, κ.κ. Γιώργος Νικολιδάκης, Δημήτρης Κορναράκης και Γιώργος Σκουλατάκης, αντίστοιχα, ενώ στο χαιρετισμό του ο κ. Νικολιδάκης αναφέρθηκε στο παράδειγμα του Σταύρου Καλλέργη, το οποίο -όπως είπε- πρέπει να αποτελέσει την απαρχή για τους σύγχρονους αγώνες ενάντια στην καταπάτηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων.
Ποιος ήταν ο Σταύρος Καλλέργης
Ο Σταύρος Καλλέργης που γεννήθηκε το 1865 και πέθανε το 1926, ήταν ένας από τους προδρόμους του σοσιαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα. Γεννήθηκε στο Χουμέρι Μυλοποτάμου Κρήτης και καταγόταν από παλιά αρχοντική οικογένεια. Σε μικρή ηλικία κατέφυγε με την οικογένεια του στην Αθήνα, καθώς ο πατέρας του, ο Γ. Καλλέργης, είχε πολεμήσει στο Αρκάδι και γι’ αυτό επικηρύχθηκε από τις Οθωμανικές αρχές. Παρόλο που στην ελληνική πρωτεύουσα μεγάλωσε στο ανακτορικό περιβάλλον και ανατράφηκε με συντηρητικές αρχές, ενώ ήταν ακόμα μαθητής στο γυμνάσιο μυήθηκε στις σοσιαλιστικές ιδέες από έναν καθηγητή του. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στην Αθήνα (σπούδασε αρχιτεκτονική) γνωρίστηκε με το Ρόκκο Χοϊδά και τον Πλάτωνα Δρακούλη και είχε έντονη ανάμιξη στο φοιτητικό κίνημα.
Τον Μάιο του 1890 ίδρυσε στην Αθήνα τον Κεντρικό Σοσιαλιστικό Σύλλογο, που αποτέλεσε τον πρώτο σοσιαλιστικό πυρήνα στην Ελλάδα, ο οποίος το επόμενο διάστημα απέκτησε παραρτήματα και σε άλλες πόλεις. Τον επόμενο μήνα ξεκίνησε να εκδίδει την, αρχικά δίμηνη, εφημερίδα «Σοσιαλιστής», στην οποία ανέπτυξε ένα επαναστατικό για την εποχή του σοσιαλιστικό πρόγραμμα. Το πρόγραμμα αυτό μεταξύ άλλων περιελάμβανε: απόλυτη ελευθερία λόγου και συνείδησης, 8ωρη εργασία, κατώτατο μισθό, αργία την Κυριακή κ.α. Η πραγματοποίηση αυτών των στόχων κατά τον Καλλέργη μπορούσε να γίνει αν ένα σοσιαλιστικό κόμμα κατάφερνε να κατακτήσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία καθώς και με τους συνδικαλιστικούς αγώνες.
Το 1893 οργάνωσε την πρώτη Εργατική Πρωτομαγιά στην Ελλάδα και ύστερα από την ομιλία που εκφώνησε κατευθύνθηκε στη Βουλή όπου διάβασε ψήφισμα, το οποίο όμως ο Πρόεδρος της Βουλής αρνήθηκε να το δεχθεί. Αν και συνελήφθη για την πράξη του αυτή και καταδικάστηκε σε φυλάκιση, η εν λόγω ενέργειά του συνέβαλε ώστε την επόμενη χρονιά ο εορτασμός της Πρωτομαγιάς να είναι ενωτικός. Όμως κατά την Πρωτομαγιά του 1894 έγιναν πολλές συλλήψεις (μεταξύ των συλληφθέντων ήταν και ο Καλλέργης) και ο εορτασμός της Εργατικής Πρωτομαγιάς απαγορεύτηκε στο εξής. Στη συνέχεια ο Καλλέργης, αφού δικάστηκε και αθωώθηκε, κατέφυγε στο Παρίσι, όπου γνωρίστηκε με τον Ζαν Ζωρές, τον Εμίλ Ζολά, τον Πιοτρ Κροπότκιν κ.ά. και από όπου επέστρεψε στην Αθήνα το 1895. Απογοητευμένος από την έντονη πολεμική που δέχτηκε από πρώην συνεργάτες του, έφυγε και πήγε στην Κρήτη όπου εξελέγη πληρεξούσιος της Κρητικής Πολιτείας και έθεσε υποψηφιότητα για βουλευτής Ρεθύμνου.
Στην Αθήνα ξαναγύρισε ύστερα από τρεις απόπειρες κατά της ζωής του και άρχισε να εκδίδει ξανά τον Σοσιαλιστή. Η νέα αυτή προσπάθειά του όμως απέτυχε όπως και μια εμπορική επιχείρησή του. Πέθανε το 1926 στην Κρήτη, όπου ζούσε από το 1905 και όπου είχε παντρευτεί και αποκτήσει οικογένεια, πάμπτωχος καθώς είχε ξοδέψει τη μεγάλη περιουσία που είχε κληρονομήσει από τον πατέρα του για τις ανάγκες του σοσιαλιστικού κινήματος.
