Από το Πειραματικό Λύκειο Ρεθύμνου

Τα τμήματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Πολιτιστικών Θεμάτων, Αγωγής Υγείας και Αγωγής Σταδιοδρομίας της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ρεθύμνου, διοργάνωσε  τη «γιορτή μαθητικής δημιουργίας», στην οποία θα συμμετάσχουν όλα τα σχολεία του νομού. Έτσι από τις 4 έως τις 6 Μαΐου στο Σπίτι του Πολιτισμού και στο Ωδείο Ρεθύμνου θα έγινε παρουσίαση καινοτόμων δράσεων και έκθεσης υλικού προγραμμάτων σχολικών δραστηριοτήτων. Η θεματολογία της «γιορτής μαθητικής δημιουργίας» αφορούσε το περιβάλλον, τον πολιτισμό, την υγεία και τη σταδιοδρομία.

Μια μοναδική εργασία παρουσιάστηκε από το Πειραματικό Λύκειο Ρεθύμνου με

υπεύθυνο προγράμματος τον μαθηματικό Η. Λουλούδη και συνεργάτες τους κ.κ. Γ Πολυζώης, Ε  Βογιατζή,  Μ. Μανιουδάκη.

Η εργασία αφορούσε ένα μοναδικό παιχνίδι που ονομάζεται Rythmomachia (α)-ριθμομάχια, το οποίο σχεδιάστηκε από τον λόγιο F.Barozzi και θεωρείται ο πρόδρομος του σκακιού!

Στην παρουσίαση τονίσθηκε μεταξύ άλλων «Εμείς οι καθηγητές που αναλάβαμε την υλοποίηση του προγράμματος θεωρούμε ότι η επιστήμη και τα μαθηματικά είναι πολιτισμικά προσδιορισμένες κατασκευές, οι οποίες έχουν  ιστορία (δεν είναι άχρονες) και μεταβάλλονται σε πλήρη αλληλεξάρτηση με τις κοινωνικές συνθήκες.

Η κοινωνικό-πολιτισμική αυτή θεώρηση των επιστημών και των μαθηματικών γεννά μια κουλτούρα που βρίσκεται σε πλήρη αλληλοσυσχέτιση με τις πρακτικές που επικρατούν στις συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες. Το θεωρητικό αυτό μας πιστεύω τεκμηριωμένο πλήρως στην σύγχρονη βιβλιογραφία της Ιστορίας των Επιστημών και των Μαθηματικών μας ώθησε στην διεπιστημονική πραγμάτευση του προγράμματος».

Στη συνέχεια παρουσιάστηκαν οι δράσεις του προγράμματος αλλά και οι άξονες που αφορούν: Α. Η ανάδειξη της  πολιτισμικής συνιστώσας της επιστήμης και των μαθηματικών μέσω του παιχνιδιού. Β. Η ιστορική διερεύνηση και προσέγγιση της προσωπικότητας του Ρεθυμίωτη λόγιου Barrozi που εμπλέκεται στην αναπαραγωγή των κανόνων του παιχνιδιού. Γ. Η πρακτική πλευρά του προγράμματος που περιλαμβάνει: Την μετάφραση των κανόνων του παιχνιδιού, έργο δύσκολο, μιας και λόγω της δυσκολίας των κανόνων του παιχνιδιού απαιτείται σύγκριση της αρχικής ιταλικής μετάφρασης με την αγγλική που διαθέτουμε. ιι ) Την κατασκευή της σκακιέρας και των πιονιών ώστε να μπορέσουν οι μαθητές να παίξουν το παιχνίδι.

“ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ”

(όπως παρουσιάστηκε)

Α΄ ΑΞΟΝΑΣ (Ι)

l  Το παιχνίδι εμφανίζεται στην Ευρώπη των Μέσων χρόνων    (1000-1300) και φαίνεται ότι σχετίζεται τόσο με το αρχικό πρόγραμμα της εκπαίδευσης της εποχής εκείνης, το trivium ( γραμματική, διαλεκτική και ρητορική), που προερχόταν από την αρχαία Ελληνική και Ρωμαϊκή παράδοση αλλά περισσότερο με και με το quadrivium (αριθμητική, γεωμετρία, μουσική, αστρονομία) το οποίο και απετέλεσε το κύριο πρόγραμμα εκπαίδευσης όταν τα μοναστηριακά σχολεία της Δυτικής Ευρώπης μετεξελίσσονταν  ως θεσμός σε Πανεπιστήμια.

l   Στο πρόγραμμα αυτών των Πανεπιστημίων αρχικά ήταν απαραίτητη μια πρακτική γνώση μαθηματικών την οποία προσέφεραν τα βιβλία αριθμητικής (και μουσικής) του Βοήθιου

l  Η παρουσίαση της αριθμητικής του Βοήθιου στηριζόταν σ’ αυτό που με τη σύγχρονη μαθηματική ορολογία ονομάζουμε λόγος και αναλογία.

Α΄ ΑΞΟΝΑΣ (ΙΙ)

l  Το παιχνίδι μας χρησιμοποιεί κατεξοχήν αναλογίες και έτσι, παρόλο που δε γνωρίζουμε αν αποτελούσε μέρος του αναλυτικού προγράμματος   quadrivium, γνωρίζουμε ωστόσο ότι ήταν πολύ διαδεδομένο ως ασχολία- εργαλείο διασκέδασης μεταξύ των πανεπιστημιακών της εποχής εκείνης.

l  Την ίδια εποχή εκτός των μαθηματικών το παιχνίδι συνδέθηκε με τους Φυσικούς φιλοσόφους του Κολεγίου Merton στην Αγγλία (γνωστούς ως calculatores). Ο Oresme, ένας απ’ αυτούς, έπαιζε και έγραψε για το παιχνίδι. Σημειωτέον ότι οι μαθητές μας έρχονται σε επαφή με θέματα που έθιξαν οι φιλόσοφοι αυτοί στο μάθημα της Φυσικής Α΄Λυκείου.

l  Επιπλέον, οι αστρονόμοι της εποχής αυτής ασχολούνται με το παιχνίδι συνδέοντάς το με μια ευρύτερη φιλοσοφική και θεολογική αντίληψη  που σχετίζει  τους αριθμούς με την Αστρονομία.

Α΄ ΑΞΟΝΑΣ (ΙΙΙ)

l  Το παιχνίδι διαδίδεται σε περιοχές της Ευρώπης το 14ο και 15ο αι. χωρίς ποτέ να γνωρίσει την απήχηση που είχε εν τω μεταξύ αποκτήσει το παράλληλό του παιχνίδι το γνωστό σε μας σκάκι. Ως κύριοι λόγοι της χαμηλής διάδοσής του προβάλλονται η μαθηματική του δυσκολία και ο αυστηρός περιορισμός του στους πανεπιστημιακούς κύκλους και η μη διείσδυσή του στα λαϊκά στρώματα.

l  Στα μέσα του 16ου αι. ο Ρεθυμνιώτης λόγιος Barozzi ασχολείται συστηματικά με τους κανόνες του παιχνιδιού συνδέοντας το με τα μαθηματικά του Βοήθιου και με αστρονομικές θεωρίες της εποχής εκείνης.

l  Το παιχνίδι παρακμάζει με τον ερχομό της Αναγέννησης και τις αλλαγές που επέφερε στη φύση τόσο των Μαθηματικών όσο και της Επιστήμης.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

l  Παρόλα αυτά στις μέρες μας αποτελεί μια θαυμάσια μελέτη περίπτωσης, ειδικά για εκπαιδευτικούς σκοπούς, ανάδειξης πολιτιστικών και κοινωνικών στοιχείων για τον τρόπο με τον οποίο διαδόθηκαν επιστημονικές και μαθηματικές πεποιθήσεις που στο παρελθόν θεωρούνταν αλήθειες. Για την προώθηση τέτοιου είδους εκπαιδευτικών σκοπών εκτός από την πρακτική ενασχόληση των μαθητών με το παιχνίδι θεωρήσαμε ως κατάλληλη δράση την πραγματοποίηση μιας εκδρομής στο μουσείο Καραθεοδωρή στην Κομοτηνή.

l  Τα παιδιά, οι μαθητές μας στην επίσκεψη αυτή ήρθαν σε επαφή με τους ιδιαίτερους τρόπους με τους οποίους προωθείται η Επιστήμη και τα Μαθηματικά (επιστημονικά περιοδικά, επιστολές, Πανεπιστήμια, επιστημονικές συνεργασίες, επιστημονικές κοινότητες, συνέδρια). Έτσι πιστεύουμε ότι ο στόχος της κατανόησης από τους μαθητές μας του ανθρωπιστικού προσώπου της επιστήμης και τν μαθηματικών θα γίνει πιο κατανοητός με αποτέλεσμα τα αντικείμενα αυτά να μη θεωρούνται δυσνόητα, δύσκολα και τελικά ακατάλληλα για τη μεγάλη μερίδα των μαθητών.