Στις 24, 25 και 26 Σεπτεμβρίου 2010 με την ευκαιρία της Παγκόσμιας ημέρας Τουρισμού το Οικομουσείο
διοργάνωσε τριήμερο πρόγραμμα πολιτιστικών διαδρομών που περιελάμβαναν διδασκαλίες, οδοιπορικά , περιηγήσεις στα μοναδικά τοπία του Β.Δ Ψηλορείτη που αποτελούν τον τόπο που δραστηριοποιείται μια συνολική γνώση της περιοχής, να ενημερωθούν σχετικά με πρότυπες περιβαλλοντικές συμπεριφορές και να διδαχτούν την ιστορία και τον πολιτισμό της υπαίθρου. Επίσης να δώσει ένα ηχηρό παρόν η ενδοχώρα, ένα είδος «προσκλητηρίου» και ανασύνταξης των δυνάμεων της γης για ενεργή δραστηριοποίηση των κατοίκων και την πολιτείας ώστε να χαρακτεί επιτέλους ο δρόμος μιας ολοκληρωμένης αγροτουριστικής ανάπτυξης στην Κρήτη και να προταθεί-υλοποιειθεί μια ενιαία διαχειριστική αρχή. Μια στρατηγική για αειφόρο ανάπτυξη του τόπου.
Στη σημερινή συγκυρία οικονομικής & κοινωνικής αναζήτησης, η φετινή αναφορά με αφορμή την παγκόσμια ημέρα τουρισμού στην Ελλάδα ανήκει αυτοδίκαια σε πρωτοβουλίες, δράσεις και σχήματα που χειρίζονται μια άλλη όψη αυτού του τομέα, σαν μια διαδικασία που εστιάζει στον τόπο, έχει άμεση σύνδεση με τον χρόνο του – ενεστώτα και ιστορικό- και ασχολείται με τον κοινωνικό ιστό που αυτός οργανώνει μέσα και γύρω από τους ανθρώπους του – κτίσματα, ασχολίες, δημιουργήματα.
Μια τέτοια πρωτοποριακή μορφή μη κερδοσκοπικού φορέα αποτελεί και το πολιτιστικό εργαστήριο που λειτουργεί εδώ και έξι χρόνια στα Τζανακιανά Μαργαριτών Μυλοποτάμου με τίτλο ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΊΟ ΚΟΥΡΗΤΙΑ ΟΔΟΣ.
Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του εντάσσονται εκπαιδευτικές, επιμορφωτικές, κοινωνικές και κύρια περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες, οι οποίες έχουν κύριο αποδέκτη την κοινωνία της ευρύτερης περιοχής του ΒΔ Ψηλορείτη μέσα από την ανάδειξη της μοναδικότητας του τόπου της και των ιδιαίτερων πολιτιστικών και παραδοσιακών οικονομικοκοινωνικών χαρακτηριστικών της.
Με αυτή του τη λειτουργία το ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΟ αποτελεί μέθοδο και εργαλείο ανάπτυξης εναλλακτικών μορφών τουρισμού, που με όχημα τον πολιτισμό στόχο έχουν την οικονομική ανάπτυξη της ενδοχώρας του Ψηλορείτη, ώστε μαζί με τα παράλια να αποτελέσουν τη συνολική πρόταση για το μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης της επόμενης δεκαετίας.
Η πρακτική που προωθεί το ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΟ είναι αυτή της βιωματικής προσέγγισης του τόπου και στο πλαίσιο αυτό βασική επιλογή αποτελεί η ανάδειξη των πολιτιστικών διαδρομών της περιοχής, η γαστρονομία και η συντήρηση και ανάπτυξη των παραδοσιακών μορφών αγροτικής οικονομίας που επιβιώνουν στον τόπο. Ο τρόπος να βιώσει κανείς αυτές τις πρακτικές ονομάζεται διδασκαλία και για το σκοπό αυτό στο ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΟ έχει επεξεργασθεί ένα ολόκληρο σύστημα παρουσίασης των θεματικών του πεδίων ανάλογα με την ηλικία, την ομάδα ή την εθνικότητα που διδάσκεται και φιλοξενείται στα προγράμματά του.
Το ίδιο μοντέλο προτείνουμε και για τη εισαγωγή της ομάδας των εκπροσώπων τύπου όπου συμμετέχετε, στα θέματα που διαπραγματεύεται το ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΟ στον Ψηλορείτη, σαν έναν τρόπο να βγει το μήνυμα του εναλλακτικού βήματος πέρα από τον μικρό και εκλεκτό κύκλο περιβαλλοντικών εραστών όπου μέχρι στιγμής ελλοχεύει, στην ευρύτερη κοινωνία του νησιού αλλά και της Ελλάδας γενικότερα.
Αποτελεί ένα πιλοτικό εγχείρημα που οφείλουμε να το κάνουμε καθημερινή πρακτική: Στις 24 και 25 Σεπτεμβρίου με αφορμή την παγκόσμια ημέρα τουρισμού συγκεντρώνουμε την προσοχή μας στο ιερό βουνό της Κρήτης, τον Ψηλορείτη, με διαδρομές στο Λιβαδιώτικο και το Αγιομαμήτικο Αόρι καθώς και στην αρχαιολογική θέση της Νεκρόπολης της Ελεύθερνας, για να επικοινωνήσουμε τα προγράμματα του ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΟΥΡΗΤΙΑ ΟΔΟΣ στην ευρύτερη κοινότητα των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Προσκεκλημένοι ήσαν τηλεοπτικοί παραγωγοί και δημοσιογράφοι τηλεοπτικών σταθμών της Κρήτης, της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, δημοσιογράφοι πολιτιστικού και ταξιδιωτικού ρεπορτάζ και προϊστάμενοι υπηρεσιών διαχείρισης διασυνοριακών προγραμμάτων όπως π.χ. το “INTERREG” της Περιφέρειας Κρήτης κ.α., που φιλοξενηθήκαν για το τριήμερο στο Σπίτι των Κουρήτων και τον ξενώνα Μεσογαία και ξεναγήθηκαν με τις διδασκαλίες των επιστημόνων του ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΟΥ σύμφωνα με το πρόγραμμα που ακολουθεί.
ΤΟ ΕΠΙΜΥΘΙΟ
Η φιλοξενία αποκτά την αληθινή της υπόσταση μέσα από γεγονότα σαν αυτά που ζήσαμε όλοι όσοι συμμετείχαμε στην τριήμερη περιήγηση του ΔΡΟΜΟΥ ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ στους τόπους του Ψηλορείτη.
Αφορμή ο εορτασμός της Παγκόσμιας Ημέρας Τουρισμού.
Πραγματική αιτία όμως, η φλόγα και ο ενθουσιασμός των εμπνευστών και δημιουργών της μοναδικής πρωτοβουλίας πολιτιστικού επαναπροσδιορισμού των εναλλακτικών μορφών τουρισμού στην ορεινή Κρήτη που ονομάζεται Οικομουσείο ΚΟΥΡΗΤΙΑ ΟΔΟΣ. Ένας φορέας μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, που λειτουργεί εδώ και έξι χρόνια στα Τζανακιανά Μαργαριτών Μυλοποτάμου με τη μορφή πολιτιστικού εργαστηρίου. Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του εντάσσονται εκπαιδευτικές, επιμορφωτικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες, οι οποίες κύριο αποδέκτη έχουν την κοινωνία της ευρύτερης περιοχής του ΒΔ Ψηλορείτη και στόχο την ανάδειξη της μοναδικότητας του τόπου και των ιδιαίτερων πολιτιστικών, παραδοσιακών και οικονομικοκοινωνικών χαρακτηριστικών του.
Με μέθοδο τη βιωματική προσέγγιση αναδεικνύονται πολιτιστικοί δρόμοι με πολλαπλά περιεχόμενα, έτσι ώστε ο περιηγητής να μπορεί να ζήσει καθέναν από αυτούς μέσα από την πρακτική και τις συνήθειες των κατοίκων που αποτελούν τους καλύτερους πρεσβευτές του τόπου. Αυτή η διπλή συνέργεια αποτέλεσε και το κλειδί της επιτυχίας της πρόσφατης διδασκαλίας του Οικομουσείου στους Δρόμους της Πέτρας.
Η επιμέλεια των προσκλήσεων, ο συντονισμός, η φιλοξενία και η διδασκαλία του δρόμου αυτής της περιοδείας ανήκουν στο Οικομουσείο.
Η υποδοχή στους τόπους επίσκεψης, η προετοιμασία και η υλοποίηση μιας μεγαλειώδους γιορτής, μοναδική για κάθε τόπο που βρεθήκαμε, αποτελούσε υπόθεση της τοπικής κοινωνίας που παρουσίαζε τη συγκεκριμένη δράση.
Με κεντρικό θέμα τη γαστρονομία, πλαίσιο για να παρουσιασθεί το ιδιαίτερο τοπίο της ορεινής Κρήτης με τις παραδοσιακές μορφές αγροτικής οικονομίας που υποστήριξε, ο Δρόμος της Πέτρας ξεκίνησε το μεσημέρι της πρώτης μέρας με «Ψηλορείτη Γεύσεις», παραδοσιακός χώρος εστίασης στον Άγιο Σύλλα και συνέχισε το απόβραδο με τη Γιορτή της Ρακής. Ο Πολιτιστικός Σύλλογος της Ελεύθερνας έστησε το πρώτο ρακοκάζανο του χωριού στο ξεκίνημα των εκδηλώσεων του τριημέρου, σπονδή στην περίοδο του τρυγητού που ολοκληρώθηκε. Παραδοσιακά κεράσματα της ρακής, όπως φρέσκα φύλλα λάχανου με αλάτι και λεμόνι, χοχλιούς με χόντρο, κουνέλι κοκκινιστό, ψητά παιδάκια και λουκάνικα και την ωραιότερη μουσταλευριά που δοκιμάσαμε ποτέ!! Οι χορωδοί που έντυσαν μελωδικά τη γιορτή στο ρακοκάζανο παρουσίασαν με μαντινάδες όλους τους συντελεστές του Οικομουσείου.
Τη δεύτερη ημέρα το οδοιπορικά μας συνεχίστηκε με τη διδασκαλία στο Λειβαδιώτικο Αόρι από τους κτηνοτρόφους της περιοχής. Λεβέντες, υπερήφανοι, μύστες και ιεροφάντες του κύκλου της ζωής, της φύσης και του ανθρώπου, εξέπεμψαν μηνύματα και συναισθήματα από την ένταξή τους στην καθημερινή ζωή στον Ψηλορείτη. Η υποδοχή των περιηγητών στο ναό του Αγίου Δράκου, με την τυπολογία ενός μιτάτου, ακρόπολη του Λειβαδιώτικου βουνού, από το δημιουργό του, η υποδοχή από τους βοσκούς στο καταφύγιο του Μυγερού και τη Στράτα του Ψηλορείτη, με τα μιτάτα, τους πρίνους, τους ασφένδαμους και τις δρυάδες, το μάθημα γαστρονομίας στο «Πικεριό» από τους πικέρηδες με την παραδοσιακή ποδιά, οι παραδοσιακές γεύσεις από το λειβαδιώτικο πιλάφι, το τσιγαριαστό, ο λειβαδιώτικος πηδηχτός από τους Κουρήτες – χορευτές του πολιτιστικού συλλόγου «Μανόλης Χνάρης», η τυροκόμηση στο μιτάτο, οι κοντυλιές από τα παραδοσιακά όργανα, οι μαντινάδες για τη γη του Μυλοποτάμου, αποτέλεσαν, αρμονικά δεμένα μεταξύ τους, πηγή της τοπικής ιστορίας, κατανόηση της αξίας της ενεργητικής ανθρώπινης δραστηριότητας με βασικό ειδοποιό χαρακτηριστικό ότι δεν αναπαράγουμε κάτι, το βρίσκουμε και το αναλύουμε “εκεί”.
Η συνέχεια του οδοιπορικού στο Αγιαμαμήτικο Αόρι – Ο Άγιος Μάμας είναι ο προστάτης των βοσκών. Το φυσικό περιβάλλον απαράμιλλης ομορφιάς, οι τρικοκιές και το πρινάρια, η περιήγηση στα μιτάτα (πενήντα στον αριθμό) και στις σπηλιές, στις μάντρες και τις ξερολιθιές, το μυλοποταμίτικο αντικριστό, η Κρητική φιλοξενία από τον πολιτιστικό σύλλογο “Άγιος Μάμας”, ο πυρρίχιος χορός από τους άντρες με τις παραδοσιακές Κρητικές φορεσιές του μουσικοχορευτικού συλλόγου τα “Τα Ξαθέρια”, οι ρίμες και τα δίστιχα με ψαλτικές φωνές, η πληροφόρηση για τις θεραπευτικές ιδιότητες της ποικιλόμορφης χλωρίδας δημιούργησαν την αίσθηση ότι ζεις σε ένα ανοιχτό μουσείο πέτρας, καθώς και σε χώρο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και μύησης στον πολιτισμό, στα μυστικά της υγείας και της παράδοσης.
Την τρίτη ημέρα ο δρόμος της ελιάς, του κρασιού και των γεύσεων στις περιοχές του Αμαρίου. Διδασκαλία στο βιολογικό αμπελώνα στο Μερωνιανό Αόρι, οπου ο αμπελουργός – παραγωγός του κρασιού “Αορίτης” παρουσίασε τις Κρητικές ποικιλίες σταφυλιών και τις τεχνικές της βιολογικής καλλιέργειας. Η κόρη και συνεργάτης του τεχνολόγος – γεωπόνος βιολογικής Γεωργίας επεσήμανε ότι εκτός της προώθησης των βιολογικών προϊόντων, πρέπει να προωθούμε και τον τρόπο παρασκευής τους. Ακολούθησε η διδασκαλία από την αρχαιολόγο – ανασκαφέα Δρα. Κάντα Αθανασία (διευθύντρια του αρχαιολογικού μουσείου Ηρακλείου) στο Μινωικό ανακτορικό κέντρο στο Μοναστηράκι Αμαρίου (2000-1700 π.Χ.), σε μια πανέμορφη περιοχή, πνιγμένη στη βλάστηση, όπου οι καλλιέργειες και η κτηνοτροφία έχουν αλλάξει ελάχιστα τα τελευταία 4000 χρόνια. Τα χιλιάδες σφραγίσματα, απολιθώματα δηλαδή σφραγίδων πάνω στον πηλό, μέσω των οποίων καταγράφονται οι συναλλαγές και οι διακινήσεις προϊόντων, το μεγάλο συγκρότημα αποθηκευτικών και βιοτεχνικών χώρων στο ισόγειο του κτιρίου, οι χώροι κατοικίας, οι τελευταίες μελέτες – έρευνες πάνω στον τρόπο σύλληψης, οργάνωσης και λειτουργίας ενός ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης και χρήσης των όμβριων υδάτων, που χαρακτηρίζεται από την αρχαιολόγο ως το πρώιμο ιερό που έχει ανακαλυφθεί μέχρι τώρα στην Κρήτη, η διατήρηση των καρπών και των σπόρων που φυλάσσονται στις αποθήκες λόγω τις ισχυρής φωτιάς που κατάστρεψε το 1700 π.Χ. το ανακτορικό κέντρο, η εύρεση χιλιάδων οστών ζωών βοήθησαν στην κατανόηση της αγροτικής παραγωγής της αγροτικής οικονομίας και της κτηνοτροφίας της περιοχής.
Στη συνέχεια η επίσκεψη στο πανέμορφο παραδοσιακό χωριό του Αμαρίου Βισταγή. Στο πολιτιστικό κέντρο του χωριού ο πολιτιστικός σύλλογος έδωσε ύψιστο μάθημα της Κρητικής φιλοξενίας, οι δε γυναίκες, οι αρχόντισσες της Βισταγής, δίδαξαν με τα αριστουργήματα τους τι σημαίνει γι’ αυτές η διαδικασία της γαστρονομίας και της Κρητικής διατροφής, που σχετίζεται με τη φιλοσοφία, την ποίηση, την ιστορία, τον πολιτισμό και την παράδοση. Το οδοιπορικό συνέχισε με επίσκεψη σε αρχαίο Κρητικό ελαιώνα με μνημειακές ελιές της περιοχής, με υποσχέσεις διάσωσης και για την προστασία τους και κατέληξε στο “Πάνακρον” στη Σχολή Ασωμάτων. - Καταγραφή ενός οδοιπορικού στον τομέα εναλλακτικές μορφές τουρισμού.
Επίσης ήταν σημαντική η συμμετοχή της ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Μυλοποτάμου, η ένωση Κιτροπαραγωγών και ο Ξυλόφουρνος του Δαμοβόλου με τα προϊόντα που διέθεσαν και το “ΒIORYTHM” στο Ρέθυμνο για την ενημέρωση και τη διάθεση των αρωματικών βοτάνων..
Το πρόγραμμα του διημέρου οργανώθηκε από το ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΟ ΚΟΥΡΗΤΙΑ ΟΔΟΣ, τον Πολιτιστικό Οργανισμό «ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΩΝ ΚΟΥΡΗΤΩΝ» και το Γραφείο Τουρισμού “Smart Holidays” σε συνεργασία με τους Ελευθερνείς, Λιβαδιώτες και Αγιομαμίτες κατοίκους του Ψηλορείτη.
Κείμενα - Διοργάνωση
ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΦΡΥΓΑΝΑΚΗ 28310 55828 -6945. 72.20.52, [email protected]
ΒΙΒΙΑΝΝΑ Α ΜΕΤΑΛΛΗΝΟΥ 6932. 34 69 09, [email protected]
ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΖΑΓΚΑΡΑΚΗΣ - Smart Holidays 28310 22480, [email protected]
