Σε νέα εποχή δημοσιονομικών περιορισμών εισέρχεται η Ευρώπη, σύμφωνα με τη Morgan Stanley, η οποία σε νέα της έκθεση προειδοποιεί ότι το παλιό καθεστώς του φθηνού χρέους, της μείωσης των αμυντικών δαπανών και της διαρκούς διεύρυνσης του κοινωνικού κράτους έχει τελειώσει. Στη θέση του έρχεται ένα περιβάλλον όπου η γήρανση του πληθυσμού, οι αυξημένες αμυντικές ανάγκες και το υψηλότερο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους δημιουργούν μόνιμη πίεση στους κρατικούς προϋπολογισμούς.
Σύμφωνα με την έκθεση, η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να στηρίζεται αποκλειστικά στον δανεισμό. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να αποφασίσουν ποιες δαπάνες θα προστατεύσουν, ποιες θα επιβραδύνουν, ποιες θα ανακατανείμουν και ποιες θα χρηματοδοτήσουν από κοινού σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Morgan Stanley εκτιμά ότι οι πιέσεις από γήρανση, άμυνα και τόκους μπορούν να διευρύνουν μηχανικά τα ελλείμματα κατά τουλάχιστον 3 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ έως το 2040 στις περισσότερες χώρες της ευρωζώνης.
Η Ελλάδα στη μέση της κατάταξης
Η Ελλάδα εμφανίζεται σε καλύτερη θέση από τις πλέον πιεσμένες οικονομίες της ευρωζώνης, αλλά όχι χωρίς περιορισμούς. Στο δημοσιονομικό σκορ της Morgan Stanley, όπου το 0% δείχνει τη μικρότερη δημοσιονομική ευχέρεια και το 100% τη μεγαλύτερη, η Ελλάδα βαθμολογείται με 44%. Βρίσκεται δηλαδή κοντά στην Ισπανία, επίσης στο 44%, και σαφώς καλύτερα από το Βέλγιο, τη Γαλλία και την Ιταλία, που εμφανίζονται ως οι πιο περιορισμένες οικονομίες. Αντίθετα, τη μεγαλύτερη ευχέρεια εμφανίζουν η Ολλανδία με 69%, η Αυστρία και η Γερμανία με 56% και η Πορτογαλία με 53%.
Για την Ελλάδα, η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη λειτουργεί ως αντιστάθμισμα στο υψηλό δημόσιο χρέος. Η Morgan Stanley σημειώνει ότι Ελλάδα και Ισπανία βρίσκονται κοντά στη μέση της κατανομής, καθώς η ισχυρή αναπτυξιακή δυναμική περιορίζει εν μέρει τις δεσμεύσεις που δημιουργούν οι υψηλοί δείκτες χρέους. Ωστόσο, η διαφορά είναι ότι στην Ισπανία οι πιέσεις από τη γήρανση του πληθυσμού είναι πιο έντονες, ενώ στην Ελλάδα το πρόβλημα αυτό είναι λιγότερο οξύ.
Στο συνολικό πακέτο των μακροπρόθεσμων δημοσιονομικών πιέσεων έως το 2040, η Ελλάδα εμφανίζεται με επιβάρυνση περίπου 3,4 ποσοστιαίων μονάδων του ΑΕΠ. Το μέγεθος αυτό την τοποθετεί πάνω από τη Γερμανία και τη Γαλλία, αλλά κάτω από την Ιταλία, το Βέλγιο, την Ισπανία και την Πορτογαλία. Η Morgan Stanley εκτιμά ότι οι μεγαλύτερες πιέσεις καταγράφονται σε Ισπανία και Πορτογαλία, λίγο πάνω από 5 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ, ενώ η Αυστρία εμφανίζει τη μικρότερη επιβάρυνση, περίπου 1,5 μονάδα.
Άμυνα: Η Ελλάδα είναι ήδη κοντά στον στόχο
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αμυντική διάσταση. Η Morgan Stanley υπογραμμίζει ότι οι αμυντικές δαπάνες επιστρέφουν στο επίκεντρο της δημοσιονομικής πολιτικής, μετά από δεκαετίες σταδιακής υποχώρησης. Το νέο πλαίσιο του ΝΑΤΟ θέτει ως σημείο αναφοράς την αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ έως το 2035, εκ των οποίων 3,5 ποσοστιαίες μονάδες αφορούν καθαρές αμυντικές δαπάνες και 1,5 ποσοστιαία μονάδα δαπάνες διπλής χρήσης.
Για τις περισσότερες χώρες, η προσπάθεια προσαρμογής εκτιμάται περίπου στις 1 έως 1,5 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ, δηλαδή περίπου 10 μονάδες βάσης του ΑΕΠ ετησίως μέχρι το 2035. Η Ελλάδα αποτελεί εξαίρεση, καθώς είναι ήδη σχετικά κοντά στον στόχο. Σύμφωνα με την έκθεση, η πρόσθετη δαπάνη που απαιτείται για την Ελλάδα ώστε να προσεγγίσει τον στόχο του ΝΑΤΟ ανέρχεται σε περίπου 0,7 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ, χαμηλότερα από τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία, το Βέλγιο και την Πορτογαλία.
Παράλληλα, η Ελλάδα εμφανίζεται και στις πιθανές κατανομές των ευρωπαϊκών δανείων SAFE για την άμυνα. Στο γράφημα της Morgan Stanley για το πακέτο των 150 δισ. ευρώ, η Ελλάδα καταγράφεται με εκτιμώμενη κατανομή 5,8 δισ. ευρώ, ενώ η μεγαλύτερη κατανομή αναμένεται στην Πολωνία, στα 43,7 δισ. ευρώ.
Το δίλημμα: προσαρμογή χωρίς πλήγμα στην ανάπτυξη
Η Morgan Stanley θεωρεί ότι η πιο ρεαλιστική οδός για την Ευρώπη δεν είναι οι απότομες περικοπές, αλλά ένα σταδιακό «πάγωμα» επιλεγμένων δαπανών σε πραγματικούς όρους. Αν οι κυβερνήσεις παγώσουν ένα τμήμα δαπανών που αντιστοιχεί περίπου στο 25% του ΑΕΠ, τότε η ανάπτυξη θα μειώνει σταδιακά τη σχέση αυτών των δαπανών προς το ΑΕΠ. Με πραγματική ανάπτυξη 1%, η κίνηση αυτή θα μπορούσε να δημιουργήσει δημοσιονομικό χώρο περίπου 1,2 ποσοστιαίων μονάδων του ΑΕΠ έως το 2030. Με ανάπτυξη 2%, ο χώρος θα πλησίαζε τις 2,3 ποσοστιαίες μονάδες.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι η σύνθεση της προσαρμογής. Η Morgan Stanley προειδοποιεί ότι οι περικοπές στις δημόσιες επενδύσεις είναι οι πιο επιζήμιες για την ανάπτυξη, καθώς έχουν τον υψηλότερο πολλαπλασιαστή. Αντίθετα, η ανακατανομή από δαπάνες χαμηλότερης αναπτυξιακής απόδοσης μπορεί να περιορίσει το κόστος. Στο βασικό σενάριο, ένα πραγματικό πάγωμα των δαπανών θα είχε περιορισμένη επίπτωση στην ανάπτυξη, περίπου 10 μονάδες βάσης του ΑΕΠ.
Για την Ελλάδα, αυτό το πλαίσιο έχει διπλή σημασία. Από τη μία πλευρά, η χώρα παραμένει δεσμευμένη από το υψηλό χρέος και τις ανάγκες διατήρησης δημοσιονομικής αξιοπιστίας. Από την άλλη, η ισχυρότερη ανάπτυξη σε σχέση με άλλες χώρες της ευρωζώνης της δίνει μεγαλύτερο περιθώριο κινήσεων από ό,τι θα υποδείκνυε μόνο ο δείκτης χρέους.
Αγορές: Θα επιβραβευτεί η ανάπτυξη, όχι το χρέος
Το μήνυμα της Morgan Stanley προς τις αγορές είναι ότι οι επενδυτές θα επιβραβεύσουν δημοσιονομικά σχέδια που αυξάνουν την ανάπτυξη και θα τιμωρήσουν πολιτικές που αυξάνουν απλώς το χρέος. Για τα ομόλογα, το ερώτημα είναι αν η δημοσιονομική πολιτική βελτιώνει τη βιωσιμότητα του χρέους χωρίς να πλήττει την οικονομική δραστηριότητα. Για το ευρώ, η ανάπτυξη είναι επίσης ο κρίσιμος παράγοντας. Για τις μετοχές, η επίδραση θα είναι πιο επιλεκτική, με τις τράπεζες, το real estate, τις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας και τους εγχώριους καταναλωτικούς κλάδους να είναι πιο ευαίσθητοι σε επιτόκια, spreads και τοπική δραστηριότητα.
Σε κλαδικό επίπεδο, οι πιο άμεσοι ωφελημένοι είναι η άμυνα και η αεροδιαστημική, καθώς οι αμυντικές δαπάνες αποκτούν διαρθρωτικό χαρακτήρα. Σημαντική είναι και η διάσταση των χρηματοοικονομικών, καθώς η ανάγκη μεταρρύθμισης των συντάξεων και ενίσχυσης των αποταμιευτικών πυλώνων μπορεί να στηρίξει διαχειριστές κεφαλαίων, ασφαλιστικές, πλατφόρμες επενδύσεων και τράπεζες με δραστηριότητα στη διαχείριση πλούτου.
Για την Ελλάδα, σύμφωνα με την έκθεση, το δημοσιονομικό story παραμένει θετικότερο από ό,τι στο παρελθόν, αλλά δεν είναι ανεμπόδιστο. Η ανάπτυξη, η διατήρηση της αξιοπιστίας και η σωστή σύνθεση των δαπανών θα κρίνουν αν η χώρα θα συνεχίσει να διαφοροποιείται θετικά μέσα σε μια Ευρώπη που περνά από την εποχή του φθηνού χρήματος στην εποχή των δύσκολων επιλογών.
newmoney.gr
