Κάθε καλοκαίρι εκατομμύρια άνθρωποι επισκέπτονται την Κρήτη και τα υπόλοιπα ελληνικά νησιά. Ανάμεσα στις πολλές εικόνες που προβάλλονται ως μέρος της «παράδοσης» υπάρχουν ακόμη άλογα που σέρνουν άμαξες, αλλά και γαϊδούρια και μουλάρια που μεταφέρουν τουρίστες ή βαριά φορτία. Για κάποιους μπορεί να είναι μια όμορφη ή γραφική εικόνα. Αν όμως κοιτάξουμε τι σημαίνει αυτή η καθημερινότητα για το ίδιο το ζώο, η εικόνα αλλάζει αρκετά.
Ένα άλογο ή ένα γαϊδούρι δεν είναι τουριστικό όχημα. Είναι ένα ζωντανό πλάσμα που κουράζεται, πονάει, διψάει, φοβάται και επηρεάζεται από τη ζέστη. Παρ' όλα αυτά, σε διάφορες τουριστικές περιοχές της Ελλάδας τα ιπποειδή συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται για να μεταφέρουν ανθρώπους ή φορτία, πολλές φορές μέσα στις συνθήκες του ελληνικού καλοκαιριού. Το γεγονός ότι αυτή η πρακτική γίνεται εδώ και δεκαετίες δεν σημαίνει ότι πρέπει και να συνεχίζεται. Η παράδοση δεν μπορεί να αποτελεί δικαιολογία όταν ένα ζώο χρησιμοποιείται για οικονομικό κέρδος και η υγεία του περνάει σε δεύτερη μοίρα.
Η ίδια η ελληνική νομοθεσία αναγνωρίζει ότι υπάρχουν όρια. Ο Ν. 4830/2021 απαγορεύει την κακοποίηση, την κακή και τη βάναυση μεταχείριση οποιουδήποτε είδους ζώου, επομένως η προστασία δεν αφορά μόνο σκύλους και γάτες. Παράλληλα, για τα εργαζόμενα ιπποειδή εξακολουθούν να υπάρχουν ειδικοί κανόνες βάσει του Ν. 1197/1981 και των σχετικών οδηγιών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. (Πηγή: Ελληνικό Κοινοβούλιο)
Μάλιστα, τον Ιούλιο του 2026 το Υπουργείο έκανε ακόμη αυστηρότερους τους κανόνες λόγω της αύξησης των θερμοκρασιών. Όταν η προβλεπόμενη θερμοκρασία στη σκιά είναι από 35 έως 38,9 βαθμούς, απαγορεύεται η εργασία των ιπποειδών από τις 12 το μεσημέρι έως τις 6 το απόγευμα. Όταν η θερμοκρασία φτάνει ή ξεπερνά τους 35 βαθμούς στη σκιά, απαγορεύεται η εργασία τους για ολόκληρη την ημέρα. Τα ζώα πρέπει επίσης να έχουν συνεχώς άφθονο καθαρό νερό και σκιερό, καλά αεριζόμενο χώρο για να ξεκουράζονται. Οι αστυνομικές, λιμενικές και κτηνιατρικές αρχές καλούνται να πραγματοποιούν ελέγχους και να επιβάλλουν κυρώσεις όταν οι κανόνες δεν τηρούνται. (Πηγή: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων)
Δεν είναι τυχαίο ότι υπάρχουν αυτοί οι περιορισμοί. Από κτηνιατρικής πλευράς, η εργασία σε υψηλή θερμοκρασία μπορεί να προκαλέσει θερμική καταπόνηση. Ένα ζώο μπορεί να αρχίσει να αναπνέει πολύ γρήγορα, να ιδρώνει έντονα, να αφυδατώνεται και να δυσκολεύεται να ρυθμίσει τη θερμοκρασία του σώματός του. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός για την Υγεία των Ζώων αναφέρει ότι τα εργαζόμενα ιπποειδή σε ζεστό και υγρό περιβάλλον κινδυνεύουν από θερμικό στρες και χρειάζονται νερό, σκιά και αποφυγή της εργασίας στις ακραίες θερμοκρασίες. (Πηγή: WOAH)
Το πρόβλημα όμως δεν είναι μόνο η ζέστη. Η υπερβολική εργασία και το μεγάλο βάρος μπορούν να προκαλέσουν πληγές από το σαμάρι ή τα λουριά, προβλήματα στις οπλές, χωλότητα, πόνους στη μέση, μυϊκή εξάντληση και τραυματισμούς. Επιστημονικές μελέτες για εργαζόμενα γαϊδούρια και άλλα ιπποειδή συνδέουν την υπερφόρτωση και τις κακές συνθήκες εργασίας με χρόνιο πόνο, αφυδάτωση, εξάντληση, τραυματισμούς και ακόμη και αλλαγές στη συμπεριφορά και φόβο απέναντι στους ανθρώπους. (Πηγή: Frontiers in Veterinary Science)
Και δυστυχώς στην Ελλάδα έχουμε δει αρκετές εικόνες που δείχνουν γιατί αυτή η συζήτηση είναι αναγκαία. Στη Σαντορίνη εδώ και χρόνια υπάρχουν καταγγελίες για γαϊδούρια και μουλάρια που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά τουριστών στις απότομες διαδρομές του νησιού. Το 2018 είχε καταγραφεί ακόμη και υπερφορτωμένο γαϊδούρι να προχωρά με δυσκολία, ενώ οι αντιδράσεις για την κατάσταση των ζώων οδήγησαν σε αυστηρότερους κανόνες σχετικά με τα φορτία που μπορούν να μεταφέρουν. (Πηγή: Aftodioikisi.gr)
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό ήταν το περιστατικό στην Κέρκυρα τον Ιούλιο του 2023. Άλογο που χρησιμοποιούνταν σε τουριστική άμαξα κατέρρευσε και πέθανε στον δρόμο. Ο ιδιοκτήτης του συνελήφθη για παράβαση της νομοθεσίας περί ευζωίας και του επιβλήθηκε διοικητικό πρόστιμο 30.000 ευρώ. (Πηγή: ΕΡΤ) Η εικόνα ενός ζώου που καταρρέει ενώ αποτελεί μέρος μιας τουριστικής δραστηριότητας δείχνει με τον πιο σκληρό τρόπο πού μπορεί να οδηγήσει η αντιμετώπιση ενός ζώου ως μέσου παραγωγής χρημάτων.
Η Κρήτη επίσης δεν βρίσκεται έξω από αυτή τη συζήτηση. Στα Χανιά έχουν υπάρξει επανειλημμένες αντιδράσεις για τα άλογα των τουριστικών αμαξών, με φιλοζωικά σωματεία να ζητούν ακόμη και την κατάργηση των σχετικών αδειών. Το 2023 πραγματοποιήθηκε διαμαρτυρία με αίτημα να σταματήσει η χρήση αλόγων για τουριστικές βόλτες, ενώ έχουν υπάρξει καταγγελίες για ζώα που παραμένουν στον ήλιο και εργάζονται σε υψηλές θερμοκρασίες. (Πηγή: ΣΚΑΪ)
Στο ίδιο το Ρέθυμνο υπάρχει επίσης καταγεγραμμένο σοβαρό περιστατικό κακοποίησης ιπποειδών, αν και δεν πρέπει να το παρουσιάσουμε ως τουριστική δραστηριότητα χωρίς αποδείξεις. Το 2023 εργαζόμενος σε ιππικό όμιλο συνελήφθη έπειτα από καταγγελία ότι χτυπούσε άλογα με λάστιχο και του επιβλήθηκε πρόστιμο 5.000 ευρώ. (Πηγή: ΕΡΤ) Το περιστατικό δείχνει ότι ακόμη και σε οργανωμένους χώρους που έχουν στην κατοχή τους άλογα χρειάζεται πραγματικός έλεγχος και όχι απλώς η εμπιστοσύνη ότι «τα ζώα είναι καλά».
Το ερώτημα επομένως είναι απλό: το 2026 χρειαζόμαστε πραγματικά ένα γαϊδούρι για να ανεβάσει έναν τουρίστα σε ένα σοκάκι ή ένα άλογο για να τραβάει μια άμαξα ώστε κάποιος να κάνει μια δεκάλεπτη βόλτα στις διακοπές του; Σε πολλές από αυτές τις περιπτώσεις δεν μιλάμε για ανάγκη αλλά για ψυχαγωγία και κέρδος.
Ένα άλογο, ένα γαϊδούρι ή ένα μουλάρι μπορεί να έχει μια πολύ διαφορετική ζωή. Χρειάζεται ελεύθερη κίνηση, σωστή τροφή, καθαρό νερό, σκιά, επαφή με άλλα ζώα, ξεκούραση, φροντίδα των οπλών και των δοντιών του και κτηνιατρική παρακολούθηση. Χρειάζεται κυρίως να μην αντιμετωπίζεται σαν αντικείμενο που πρέπει να αποδώσει όσο το δυνατόν περισσότερο. Οι διεθνείς κανόνες ευζωίας τονίζουν ότι το φορτίο και η διάρκεια εργασίας πρέπει να προσαρμόζονται στην κατάσταση κάθε ζώου και ότι ένα ζώο που είναι τραυματισμένο, εξαντλημένο ή παρουσιάζει σημάδια θερμικού στρες δεν είναι κατάλληλο για εργασία. (Πηγή: WOAH)
Έχουμε λοιπόν και τη γνώση και τα μέσα για να αλλάξουμε αυτή την κατάσταση. Και έχουμε και εμείς, ως τουρίστες, μερίδιο ευθύνης. Όσο πληρώνουμε για να ανεβαίνουμε πάνω σε εξαντλημένα γαϊδούρια ή για να κάνουμε βόλτες με άμαξες που σέρνουν άλογα μέσα στο καλοκαίρι, αυτή η αγορά θα συνεχίζει να υπάρχει. Μερικές φορές η πιο απλή πράξη προστασίας ενός ζώου είναι απλώς να μην πληρώσουμε για την εκμετάλλευσή του.
Ο τουρισμός μπορεί να αναδεικνύει έναν τόπο χωρίς να χρησιμοποιεί ζωντανά πλάσματα ως αξιοθέατα. Και ίσως ήρθε η στιγμή η εικόνα του κουρασμένου αλόγου και του φορτωμένου γαϊδουριού να πάψει να θεωρείται κομμάτι της ελληνικής παράδοσης και να αναγνωριστεί γι' αυτό που πολλές φορές πραγματικά είναι: μια ξεπερασμένη μορφή εκμετάλλευσης που δεν έχει θέση στον σύγχρονο τουρισμό.
ΠΟΠΗ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗ
