Τι είναι αυτό που κάνει το Ρέθυμνο να ξεχωρίζει στον πολιτιστικό χάρτη της Ελλάδας; Η απάντηση κρύβεται σε μια παλιά τοπική φράση, «Ρεθεμνιώτες για τα γράμματα», με αποτέλεσμα το Ρέθυμνο να έχει δικαιολογημένα χαρακτηριστεί ως η «Πόλη των Γραμμάτων». Πίσω από αυτόν τον χαρακτηρισμό βρίσκεται πλήθος ανθρώπων που διαμόρφωσαν την ιδιαίτερη πνευματική ταυτότητα της πόλης και συνεχίζουν να προσφέρουν ανεκτίμητο έργο.
Επιχειρώντας μια πρώτη καταγραφή ντόπιων λογοτεχνών, ποιητών, ερευνητών, αρθρογράφων και συγγραφέων (2 βιβλίων κι άνω) συνειδητοποιεί κανείς πως ο αριθμός τους είναι εντυπωσιακά μεγάλος. Ελπίζω, ωστόσο, στο μέλλον να συμπληρώσω αυτή την προσπάθεια, συμπεριλαμβάνοντας το σύνολο των καλλιτεχνών και των γενικότερων πρωταγωνιστών του πολιτισμού μας.
Με αφορμή την καταγραφή αυτή, θα ήθελα να προτείνω την καθιέρωση ενός νέου θεσμού. Όπως ακριβώς υπάρχει η «Γιορτή Αθλητισμού», έτσι να θεσπιστεί και η «Γιορτή των Γραμμάτων». Στο πλαίσιο αυτής της ετήσιας γιορτής, θα μπορούσαν να τιμώνται σε κάθε διοργάνωση οι πέντε αρχαιότεροι εν ζωή δημιουργοί του τόπου μας, ως ελάχιστος φόρος τιμής για την προσφορά τους.
Αγγελιδάκης Ευάγγελος (1900) από τη Μουρνέ. Έργα του τα «Πάθη της Ευρώπης» κ.ά.
Αετουδάκης Δημήτριος (1931-2025) συγγραφέας 30 και πλέον βιβλίων: «Η ζωή μιας πολιτείας», «Προσκύνημα στην Κρήτη», «Μάχη της Κρήτης» κ.ά., ενώ έχει δημοσιεύσει πάνω από 3.000 άρθρα.
Αλεξανδράκης Ιωάννης, δάσκαλος από τον Κισσό, με πλούσιο λαογραφικό και ιστορικό υλικό.
Αναγνωστάκης Μανόλης (1925-2005), συγγραφέας-ποιητής: «Εποχές», «Η συνέχεια» και ποιήματα.
Απανωμεριτάκης Κώστας (1917), δάσκαλος από τη Λαμπινή με συγγραφική δράση: «Αρκάδι», «Μπλόκο» κ.ά.
Ακαδημία VIVI ή Ζωντανών, πνευματικό σωματείο που ιδρύθηκε το 1561 από Ρεθεμνιώτες λόγιους, με σκοπό την απόκτηση αρετής (Vivi=ύψιστο αγαθό). Για το λόγο αυτό το θρυλούμενο: «Ρεθεμνιώτες για τα γράμματα», δεν είναι τυχαίο.
Αντωνάκης Ζαχαρίας, ιστορικός αρθρογράφος.
Αχέλης Αντώνιος, ποιητής από το Ρέθυμνο το 16ο αιώνα, με πλούσιο έργο: «Μάλτας πολιορκία», που τυπώθηκε το 1571 στη Βενετία, θέλοντας να προκαλέσει τη χαρά των χριστιανών.
Αποστολάκης Βασίλης, στρατηγός ΕΛΑΣ ε.α., ιστορικός αρθρογράφος, ομιλητής
Βάμβουκας Μιχάλης, καθηγητής Επιστημών Αγωγής Πανεπιστημίου Κρήτης, από τη Θεοδώρα, με συγγραφικό έργο λαογραφικό και παιδαγωγικό.
Αρχοντάκης Γιώργης, δάσκαλος, πρόεδρος συλλόγου, ιστορικός, με μεγάλη προσφορά.
Ασημομύτη Μαριέττα εκπ/κός, μέλος ΛΕΡ και συγγραφέας με πολύτιμο έργο.
Βερνάδος Μανουήλ (Πετροχώρι 1777-1852)Λόγιος, δάσκαλος, Φιλικός το 1818 ( ο πρώτος από την Κρήτη που μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία). Βουλευτής Κρήτης το 1827 και δικαστής. Τυπογράφος στο Ιάσιο. Συγγράμματά του : «Ιστορία της Κρήτης»
Βερνάδος Μιχάλης Σχολικός σύμβουλος Ειδικής Αγωγής με συγγραφικό έργο.
Βλαστός Παύλος (Βυζάρι 1836-1926), δάσκαλος-λόγιος και μουσικοδάσκαλος. Σπουδαίος λαογράφος με συλλογή 92 τόμων. «Ο Γάμος εν Κρήτη» (1893), «Κρητικός Λαός» κ.ά.
Βολανάκης Ιωάννης, αρχαιολόγος-συγγραφέας τοπικής ιστορίας, από το Αποδούλου.
Βλαστός Νικόλαος, συνέδεσε το όνομά του με την έκδοση του «Μεγάλου Ετυμολογικού».
Βοσκάκης Μιχάλης, ιστορικός, λογοτέχνης
Βουϊδάσκης Βασίλης, (Ανώγεια), καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης με πολύτιμο εκπαιδευτικό συγγραφικό έργο.
Βυβιλάκης Εμμαν. Πρωτεργάτης εκπαίδευσης στην Κρήτη, εκδότης εφημερίδας.
Γαβριλάκη Ειρήνη, αρχαιολόγος με πολύτιμο έργο σε διδακτικά προγράμματα σχολείων, αλλά και συγγραφέας.
Γενεράλις Εμμανουήλ (Γερακάρι 1860-Χανιά 1943). Σπούδασε φιλολογία και διετέλεσε δάσκαλος, επιθεωρητής Κρήτης και Γυμνασιάρχης. Πλούσιο το συγγραφικό του έργο με 1.000 άρθρα, μελέτες και βιβλία. Βουλευτής το 1894 και 1899, αναμορφωτής της παιδείας.
Γοργοράπτης Μάνος συγγραφέας σειράς βιβλίων Ρεθύμνου, ιστορικός-ερευνητής.
Γκερόλα Γιουσ. (1877-1938) Αρχαιολόγος Βυζαντινολόγος. ΄Έργα του τα «Ενετικά Μνημεία», όπου κατέγραψε και φωτογράφισε το 1900 όλα τα μνημεία της Κρήτης.
Γρυντάκης Γιάννης, λόγιος-ιστορικός με προσφορά στην τοπική κληρονομιά.
Δαλέντζας Γιάννης (1912-1974), εφοριακός, καταγόμενος από το Ατσιπόπουλο και Κούφη. Πλούσιο το συγγραφικό του έργο: «Χρονικά Ρεθύμνου», «Κρητικοί Αντίλαλοι», «Ντάρα Μανέλα», κ.ά.
Δασκαλάκης Γεώργιος (1912-1994). Δισέγγονος της Χαρ. Δασκαλάκη, δικηγόρος-καθηγητής στην Πάντειο. Έργα του: «Οργανικός Νόμος της Κρήτης του 1867», «Κρητική Επανάσταση» κ.ά.
Δαφέρμος Β. Αντώνης, δάσκαλος-λαογράφος,συγγραφέας.
Δαφέρμος Γεώργιος (1879-1959), δάσκαλος-λαογράφος-ιδρυτής και εκδότης του περιοδικού «Προμηθεύς ο Πυρφόρος», 1925-1941. Πρώτος Πρόεδρος του Διδασκαλικού Συλλόγου το 1925.
Δαφέρμος Δημήτρης (1912-1971), καθηγητής με πλούσιο έργο: «Ανατολές», «Ρεθεμνιωτοπούλα», «Φρονίμη» κ.ά.
Δαφέρμος Ελευθέριος (1917-1992), δάσκαλος, διευθυντής 1ου Δημοτικού Σχολείου (1961-1966) και Επιθεωρητής (1971). Πλούσιο το συγγραφικό του έργο (λαογραφικό, θεατρικό, ποιήματα κ.ά.). Επανίδρυσε το περιοδικό του πατέρα του 1977-84, που βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών.
Δαφέρμος Μιχάλης (1900-1983), καθηγητής και Γυμνασιάρχης με ιστορικά-λαογραφικά μελετήματα. Έργα του: «Αξός» κ.ά.
Δεληγιαννάκη Φαίδρα, Φιλόλογος-συγγραφέας από την Αργυρούπολη. Έργα της: «Μίνως», «Απαγωγή Κράιπε» κ.ά.
Δαμανάκης Μιχάλης, Αντιπρύτανης Πανεπιστημίου Κρήτης με συγγραφικό παιδαγωγικό έργο.
Δημητρακάκης Μανόλης (Ακτούντα 1934), δάσκαλος-συγγραφέας με έργα: «Ρουφάτε γνώση», «Γύρω-γύρω όλοι» κ.ά.
Δεινάκης Στυλιανός (Πρινές Ρ., 1882-1934), καθηγητής-γραμματέας Παιδείας Κρητικής Πολιτείας και συντάκτης του Ιστορικού Λεξικού ελληνικής γλώσσας. Δημοσίευσε διορθωτικά κριτικά, μελέτες, άρθρα κ.ά.
Δερεδάκης Νίκος δάσκαλος, ερευνητής και αρθρογράφος τοπικής ιστορίας και συγγραφέας αρκετών βιβλίων.
Δημητρακάκη Χρυσούλα λογοτέχνις, βιβλία της «Ποίηση» κ. ά., με βραβεύσεις
Δημητρακάκης Ευάγγελος (Αγία Πελαγία 1909-1979) ιερέας-δάσκαλος με ιστορικά μελετήματα «Αγία Πελαγία», «Λαμπινή» κτλ
Δημητρακάκης Στέλιος (1903-1947) δικηγόρος, νομάρχης, υπουργός και Γενικός Διοικητής Κρήτης (1941-44) από το Ροδάκινο. Έργα του «Μάχη της Κρήτης» κ. ά.
Διογένης Απολλωνιάτης (5ος π.Χ. αιώνας). Μεγάλος φιλόσοφος από την Ελεύθερνα. Έγραψε το σύγγραμμα «Περί φύσεως και κοσμογονίας».
Δρανδάκης Παύλος (Πάνορμο 1896-1945). Ιδρυτής και εκδότης της Μεγάλης Ελληνικής εγκυκλοπαίδειας του 1926. Δημοσιογράφος στην Αθήνα και εκδότης εφημερίδας.
Δεληγιαννάκης Μιχάλης, Αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης, με συγγραφικό παιδαγωγικό έργο.
Δρετουλάκης Μελέτης (1931), καθηγητής-συγγραφέας των έργων: «Φωνές από τα μνήματα του Άϊ-Νούφρη», κ.ά. διηγήματα.
Εκκεκάκης Γεώργιος, καθηγητής-ερευνητής και συγγραφέας τοπικής ιστορίας και παράδοσης με σημαντικό έργο.
Επιτροπάκης Νίκος, σεναριογράφος σημαντικών θεατρικών έργων.
Ζαμπετάκης Εμμανουήλ, διευθυντής Παιδαγωγικής Ακαδημίας Ηρακλείου, από τα Ρούστικα και συγγραφέας παιδαγωγικών και διδακτικών έργων.
Ζαννέτος Ζήνωνας, από την Κύπρο, Διευθυντής βθμιας εκπαίδευσης με πλούσιες ποιητικές και θεατρικές συλλογές.
Ζαχαράκης Αντώνης (1921), δάσκαλος-συγγραφέας από το Παγκαλοχώρι. Έργα του: «Αληθινές ιστορίες», «Ο Σηφαλιός», ποιήματα κ.ά.
Ζουλάκη Φωφώ, εκδότρια, τηλεοπτική παραγωγός, με πολύτιμο έργο.
Καλογεράκης Ηλίας (1940), συγγραφέας ιστορικών βιβλίων, από τα Περιβόλια.
Καλογεράκης Γιώργος, δάσκαλος, συγγραφέας, σεναριογράφος και σκηνοθέτης,
Καζαντζάκης Νίκος (1881-1957), ο κορυφαίος κρητικός συγγραφέας με 24 έργα. Γεννήθηκε στο Ηράκλειο, όμως η μητέρα του ήταν από το Κρυονέρι Μυλοποτάμου, το γένος Χριστοδουλάκη.
Καλομενόπουλος Νικήστρατος (1865-1952) Αμαριώτης αντιστράτηγος το 1921, με πολύτιμη συμβολή στους αγώνες της Κρήτης με τα δημοσιεύματά του.
Καλομενόπουλος Γεώργιος (1897-1963) νομικός, διευθυντής υπουργείου, ο τροβαδούρος του παλιού Ρεθύμνου με σημαντικά ποιήματα «Τα Ψηλορείτικα», «Κρητικές Λύρες» κ. ά.
Καλοκύρης Μανόλης (1937) δάσκαλος-συγγραφέας από τις Αλόιδες. Έγραψε αρκετά βιβλία, λαογραφικά και ιστορικά. « «Σχολικό Θέατρο», «Ανώγεια» κ.ά.
Καμηλάκη Μαρία, δασκάλα, συγγραφέας, αρθρογράφος.
Καμηλάκης Χαράλαμπος, ιερέας-καθηγητής με συγγραφικό έργο: «Μητροπολιτικός ναός», «Αγία Βαρβάρα» κ.ά.
Καλαϊτζάκης, εκδότες εφημερίδων από το 1881 και 1912
Καούνης Λεωνίδας, λόγιος με αρκετές δημοσιεύσεις.
Καλοκύρης Δημήτρης, ποιητής-συγγραφέας που έχει τιμηθεί με κρατικό βραβείο διηγήματος.
Καλοκύρης Κώστας, καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και μέλος Ακαδημίας, συγγραφέας: «Αρχαία Ρίθυμνα», «Βυζαντινές τοιχογραφίες Κρήτης».
Καλλέργης Κώστας δικηγόρος, αρθρογράφος, ποιητής, συγγραφέας
Καλλέργης Μανόλης, γιατρός με συγγραφικό έργο έρευνας κ.ά.
Καλλιέργης Ζαχαρίας, ιδρυτής του πρώτου ελληνικού τυπογραφείου στη Ρώμη και εκδότης του «Μεγάλου Ετυμολογικού» το 1499 στο νέο του τυπογραφείο στη Βενετία.
Καραβιώτης Γιώργος, Υπόσ/γος Αστυνομίας με πολύτιμη αρθρογραφική προσφορά σε πολλούς τομείς και ιδιαίτερα των Ναρκωτικών.
Καραγιαννάκης εκδότης εφημερίδας ΡΕΘΕΜΝΟΣ από 1998
Καρνιωτάκης Μανόλης, συγγραφέας βιβλίων αναμνήσεων.
Καφφάτος εκδότες εφημερίδας ΒΗΜΑ από το 1915.
Κασσωτάκης Ζαχαρίας, δάσκαλος-λαογράφος και μέλος της ΙΛΕΡ με 700 δημοσιεύσεις και βιβλία: «Μητέρα-Αγωγή», «Γράφω και Μαθαίνω» κ.ά.
Κανταρτζής Στέλιος (1921), μικρασιάτης εγκατεστημένος στο Ρέθυμνο με πολύτιμα βιβλία: «Ρεθεμνιώτικοι σφυγμοί», «Λογισμοί» κ.ά.
Καυκαλάς Μιχάλης (1933-1999), γιατρός-συγγραφέας με κρητικά γλωσσικά έργα. Βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών.
Κατσαντώνης Νικόλαος, Θεολόγος-Σχ. Σύμβουλος από τις Ελένες. Βιβλία του: «Διδακτική Θεολογικών μαθημάτων», «Διάλογος» κ.ά.
Κατζουράκης Σταύρος. Γενικός Αστυνομικός Διευθυντής από τον Πρινέ Ρεθύμνης, πολυγραφότατος συγγραφέας και αρθρογράφος
Καπελώνης Νικόλαος (1934) δάσκαλος από Κουρούτες. Λαογραφικά έργα του : «Αναστορήματα», «Αλλοτινοί Καιροί» κ. ά.
Κλάδος Μανούσος αρχισυντάκτης εφημερίδων, ιστορικός, πρόεδρς ΛΕΡ, με έρευνες και μελέτες διαφόρων θεμάτων.
Κελαϊδής Πάρης (1931) συγγραφέας και δημοσιογράφος από τα Σφακιά. Η μητέρα του ήταν Ρεθεμνιώτισσα. Τα βιβλία του «Ριζίτικα στα Σφακιά», « Αρχαίες Πόλεις της Κρήτης» κ. ά.
Κλειδής Κώστας (Αγκουσελιανά), συγγραφέας και αρθρογράφος ιστορικού και λαογραφικού περιεχομένου.
Κούνουπας Μανόλης, οδοντίατρος με επιστημονικές και λογοτεχνικές δημοσιεύσεις και συγγραφέας σημαντικών βιβλίων.
Κουτρουμπάς Μιχαήλ (1906-1995), γυμνασιάρχης με δημοσιεύματα σε: ανέκδοτα, παροιμίες, λαογραφικά κ.ά.
Κουμεντάκης Γιάννης (1927), θεολόγος-συγγραφέας, από τον Άγιο Ιωάννη. Έργα του: «Πύρινο νερό» κ.ά.
Κουτσουράκης Εμμανουήλ (1924-2001), ταχυδρομικός με πολλά ηθογραφικά ποιήματα, διηγήματα. Έργα του: «Συντεκνοκουβέντες», «Ξαστεριά», «Παλμοί της Νιότης», «Αναντρανίσματα» κ.ά.
Κουκλινός Γεώργιος, δάσκαλος, αρθρογράφος, συγγραφέας.
Κοκονάς Νίκος (1924), γιατρός από το Γερακάρι, αγωνιστής και συγγραφέας διαφόρων έργων: «Η Γερμανική Κατοχή στην Κρήτη», «Ιστορία των νοσοκομείων» κ.ά.
Κουρμούλης Γεώργιος (1907-1977), καθηγητής Γλωσσολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών και υπουργός από τα Σελλιά. Πρώτος Πρόεδρος της Δ.Ε. Πανεπιστημίου Κρήτης 1973-1975.
Κορωνάκης Δημήτρης και Νικήτας, δημοσιογράφοι πατέρας και γιος.
Κρυοβρυσανάκης Ελευθέριος (1946), δάσκαλος-διευθυντής (2003-06) 1ου Δημοτικού Σχολείου από τον Άρδακτο Αμαρίου. Αθλητικός συντάκτης σε τοπικές εφημερίδες, αρθρογράφος και συγγραφέας 9 βιβλίων.
Κωνσταντουδάκης Χρήστος (1950), δάσκαλος από τις Αλώνες, με δημοσιεύσεις άρθρων και βιβλία του: «Οδηγός υποτροφιών», «Κρήτες Δάσκαλοι» κ.ά.
Κωνσταντίνου-Κοχράκη Στέλα-Ροζίτα, κατάγεται από το Αστέρι. Συγγραφέας-αρθρογράφος καιδημοσιογράφος με 43 βραβεία επαίνους. Έργα της «Η φωνή απ’ τον Βρύσινα», «Δίνη και οδύνη» κι άλλα 20 βιβλία.
Λαγκουβάρδος Μόσχος, αρθρογράφος, συγγραφέας.
Λαδιά Εύα, λογοτέχνις-ποιήτρια, σκηνοθέτις, δημοσιογράφος. Έργα της «Στιγμές αγάπης και στοχασμοί» κ. ά. Διατηρεί ένα εξαιρετικά πλούσιο και πολυθεματικό αρχείο, το οποίο περιλαμβάνει χιλιάδες δημοσιεύματα και σπάνιο υλικό υψηλής αρχειακής αξίας.
Λαμπρινάκης Εμμανουήλ (Κάστελλος 1855-1913) Δάσκαλος σε σχολεία Ρεθύμνου (1881-1896) στη συνέχεια στη Σύρο. Εξέδωσε το βιβλίο «Γεωγραφία της Κρήτης» στο τυπογραφείο Στ. Καλαιτζάκη. Αντίγραφο του χειρόγραφου βρίσκεται στην Αίγυπτο.
Λαντζουράκης Μανόλης, (Νίθαυρη), συγγραφέας του βιβλίου «Ο Μανωλιός στην Αθήνα» κ.ά.
Λελεδάκης Γεώργιος (1880-1936). Γυμνασιάρχης στα Χανιά και διευθυντής του περιοδικού «Κρητικός Αστήρ», με αρκετά δημοσιεύματα: Γεωγραφία της Κρήτης, Κρασιά της Κρήτης κ.ά.
Λίτινας Σπύρος (1907-2001), δικηγόρος και συμβολαιογράφος, κάτοχος 5 γλωσσών. Λογοτέχνης-ποιητής με βιβλία: «Αναπάντεχα», «Κρητικές Ρίμες» κ.ά.
Μακρής Ι. Χρίστος (Σελλιά 1928), λαογράφος, ιστορικός και σπηλαιολόγος. Βιβλίο του: «Φαράγγι Κοτσιφού».
Μαθιουδάκης Αλέκος (1919-2003), συγγραφέας από την Κοξαρέ. Βιβλία του: «Αραβάνες», «Στο δρόμο για την ελευθερία» κ.ά.
Μαμαλάκης Κώστας (1911-1998). Τραπεζιτικός με πολλά πεζογραφήματα, βιβλιοκρισίες με το ψευδώνυμο «Αμάραντος».
Μανουράς Στέργιος (Ανώγεια 1860-1942), σχολάρχης, εισαγγελέας-δικηγόρος και ιδρυτικό μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου το 1900. Ιστορικός και λαογράφος, δημιούργησε σπουδαία βιβλιοθήκη.
Μανουράς Μιχ. Στέργιος, δικηγόρος-ιστορικός ερευνητής.
Μαμαλάκης Παρασκευάς, συγγραφέας του βιβλίου «Τραγουδιστής και Χορευτής» κ.ά.
Μανούσακας Μανούσος (1914-2003). Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και Ιωαννίνων και Πρόεδρος του νεοϊδρυθέντος Πανεπιστημίου Κρήτης. Ακαδημαϊκός με πολλές διακρίσεις. Τα δημοσιεύματά του από το 1938 ανέρχονται σε 281 με μνημειώδεις εκδόσεις της Ακαδημίας Αθηνών.
Μανούσακας Γιάννης, από τον Άγιο Κωνσταντίνο με έργα «Χρονικό στην Αντίσταση», «Χαλασμός» κ. ά.
Μανουσάκη-Ζανιδάκη Αμαλία Αρσακειάδα. Ίδρυσε σχολείο στο Ρέθυμνο. Τεράστια προσφορά στην εκπαίδευση.
Μαρκαντώνης Νικόλαος, θεολόγος, αρθρογράφος και συγγραφέας
Μαρνιέρος Σπύρος (Γερακάρι 1931-2001) Τελωνειακός επιθεωρητής ασχολήθηκε με την εθνική αντίσταση με δημοσιεύματα σε περιοδικά κι εφημερίδες. Βιβλία του «Η Αντίσταση στο Αμάρι, « Ολοκαυτώματα» η «Μάχη της Κρήτης»
Μπεργαδής, ποιητής 15ου αι. με γλωσσικό ιδιωμα Αναγέννησης στην κρητική λογοτεχνία, έργο « Ο Απόκοπος» που τυπώθηκε στη Βενετία το 1519 με 558 στιχους.
Μαυράκης Αλκιβιάδης 1935 δάσκαλος αρθρογράφος συγγραφέας από τα Περιβόλια.
Μπριλάκη Καβακοπούλου Ειρήνη λαογράφος συγγραφέας από το Σπήλι.
Μουσούρος Μάρκος (1450-1517) Κριτικός, φιλόλογος και ποιητής από τους σημαντικότερους της διασποράς. Εκδότης ετυμολογικών λεξικών, απάντων κ.α. το 1500.
Μπαρότσης Φραγκίσκος (1537-1604) Βενετοκρητικός λόγιοςκαι μαθηματικός με σημαντική ελληνική παιδεία. Πρωτοστάτησε στην ίδρυση της ακαδημίας των VIVI to 1562 Καταδικάστηκε από την Ιερά Εξέταση το 1587 και επέστρεψε στο Ρέθυμνο. Έζησε στην έπαυλή του στον Άγιο Κωνσταντίνο. Έγραψε βιβλία όπως "Κοσμογονία", "Περιγραφή της Κρήτης" και άλλα. Αργότερα επέστρεψε στη Βενετία, όπου και πέθανε.
Μαστορογιαννάκης Μανόλης συγγραφέας 5 βιβλίων από τα Λευκώγεια. Βιβλία «Προ των πυλών» «Κραυγή» «Ζορμπάδες και αγωνιστές» κ.α.
Μπουνιαλής Εμμανουήλ Τζάνε (1610-1690) συγγραφέας ιερών ακολουθιών, ιερέας, αγιογράφος, δημιουργός Κρητικής σχολής Ζωγραφικής. Το 1655 πήγε στην Κέρκυρα κι έπειτα στη Βενετία, όπου πέθανε.
Μελεσσανάκης Χαρίδημος συγγραφέας διαφόρων βιβλίων.
Μπουνιαλής Μαρίνος Τζάνε κληρικός και ποιητής, ζούσε στο Ρέθυμνο ως το 1646, όταν η πόλη κατελήφθη από Τούρκους. Ακολούθησε τα αδέρφια του στην Κέρκυρα και μετά στη Βενετία. Έργο του ο «Κρητικός Πόλεμος» 12000 στίχων που αφηγείται τα γεγονότα 1645-1669. Έγραψε ποιήματα και τυπώθηκαν το 1684 στη Βενετία.
Μυγιάκης Κώστας δάσκαλος πρόεδρος Συλλόγων με σημαντικό κι ιστορικό έργο.
Νάκου Λιλίκα (1905-1989). Καθηγήτρια. Μουσικής Γυμνάσιο Αρρένων Ρεθύμνου το 1933. Λογοτέχνης-ποιήτρια από Αθήνα. Έργο της: «Η κυρία Ντορεμί».
Νενεδάκης Ανδρέας (1929). Πολυγραφότατος και βραβευμένος συγγραφέας διαφόρων έργων: «Βουκέφαλοι», «Το παληκάρι» Ρέθυμνο 30 αιώνες» κ.ά.
Νικολιδάκης Νίκος (1948), σχολικός σύμβουλος στις ΗΠΑ από Ρούστικα, με σημαντικό παιδαγωγικό συγγραφικό έργο.
Νιουράκης Νικόλαος (1915), δάσκαλος-συγγραφέας από Χαμαλεύρι. Βιβλία του: «Ταξιδεύοντας σε διάφορες χώρες» κ.ά.
Ντακάκης Νίκος (Παγκαλοχώρι), συγγραφέας, ποιητής «Όπως το όνειρο» κ.ά.
Ξεξάκης Κώστας (Καψαλιανά 1911-1999), φυσικός-λυκειάρχης Θηλέων (1968-1976), με ιστορικά και λαογραφικά άρθρα και μελετήματα. Πρόεδρος της ΙΛΕΡ (1979-1992). Αιχμάλωτος στο Μαουτχάουζεν. Βιβλία του: «Ράους», «Απομνημονεύματα».
Ξεξάκης Μανόλης (1942), καθηγητής-λογοτέχνης. Έργα του «Θάνατος Ιππικού», «Ερωτικός» κ.ά.
Ξέκαλος Γεώργιος (1920-1993), επίτιμος Γενικός Διευθυντής Παιδαγωγικής Ακαδημίας Ηρακλείου από το Αμάρι. Έγραψε βιβλία παιδαγωγικά και διδακτικά.
Ορφανος Νίκος (1924), δάσκαλος συγγραφέας από Πλευριανά με πλούσιο λαογραφικό και χρονογραφικό έργο, έργα του «Καλά Ξέτελα», «Σηκωματάρικα» κ.ά.
Ορφανουδάκης Γεώργιος (Μαριού 1934) δικηγόρος δημοσιογράφος και συγγραφέας. Έργα του «Καταγραφές», «Εκεχειρία».
Παδουβάς Κώστας (Ορθέ), αντιστράτηγος-συγγραφέας με πλούσιο έργο. «Κρήτη 1897-13» κ.ά.
Παπακωνσταντίνου Γιώργος, διοικητής Νοσοκομείου, αξιωματικός ΕΛΑΣ ε.α. και αρθρογράφος, συγγραφέας πολύτιμων βιβλίων
Παπαδάκης Μιχάλης ή Δάνδολος με πολύτιμη προσφορά στην έρευνα τοπικής ιστορίας. Βιβλία «Ρεθεμνιώτικη Πέννα» κ.ά.
Παπαδάκης Μ. Μιχαήλ (Βάτος 1899-1985), δικηγόρος-αρθρογράφος. Βιβλία του: «Μοναστήρι Πρέβελη» κ.ά. Βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών.
Παπαϊωάννου Μαρία δασκάλα με συμμετοχή σε δεκάδες φορείς και μεαστειρευτο πολύπλευρο έργο. Η πλατεία της Κυρίας των Αγγέλων φέρει το όνομά της.
Παπαδάκης Ηλ. Κώστας, καθηγητής-ερευνητής και συγγραφέας, με αυτοτελείς εκδόσεις, άρθρα και μελέτες με πλούσιο υλικό.
Παπαδάκης Χάρης ή Νταραμανελίτης, δικηγόρος με πλούσια αρθρογραφικά δημοσιεύματα. Ερευνητής και συγγραφέας του πολύτιμου έργου «Χασαπιά Ρεθύμνου».
Παπαδάκης Στρατής, δάσκαλος με αξιόλογα θεατρικά έργα.
Παπαγιαννάκης Ελευθέριος (Ακτούντα 1916), υποστράτηγος με αντιστασιακή δράση και συγγραφικό έργο: «Σκόρπιες δάφνες», «Μάχη της Κρήτης και Αντίσταση» κ.ά.
Παπαδογιαννάκης Νικόλαος, καθηγητής Πανεπιστημίου με πολύτιμο συγγραφικό έργο.
Παπαδογιάννης Νεκτάριος, πρύτανης ΕΛΜΕΠΑ με ερευνητικό έργο.
Παπαδαντωνάκης Μιχάλης, δικηγόρος - συγγραφέας.
Παντινάκης Μανώλης συγγραφέας και δημοσιογράφος
Παρασκευάς Παναγιώτης, ερευνητής-συγγραφέας τοπικής ιστορίας, καταγόμενος από τη Μικρά Ασία. Βιβλία του «Θεμέλια πολιτισμού».
Πελαντάκης Θεόδωρος (1946), Διευθυντής βθμιας εκπαίδευσης από την Κρύα Βρύση, αρθρογράφος και συγγραφέας.
Περακάκης Νίκος (1915-1981), δάσκαλος από τις Πασσαλίτες με λογοτεχνικό έργο: «Η Κρήτη στις φλόγες», «Στου χρόνου την ανέμη» κ.ά.
Περβολιανάκης Δημήτρης αρθρογράφος και συγγραφέας.
Περπυράκης Γεώργιος (1939), σχολικός σύμβουλος με βιβλία του: «Η Γλώσσα Δ' Δημοτικού», «Μαθηματικά Στ'» κ.ά.
Παπιομύτογλου Γιάννης, Διευθυντής Βιβλιοθήκης Ρεθύμνου από το 1976. Μέλος της ΙΛΕΡ με σημαντικό συγγραφικό έργο σε μελέτες και έρευνες.
Πικατόρος Ιωάννης, έζησε τον 15ο αιώνα. Έργο του «Ρίμα θρηνητική»
Πετρακάκη Αθηνά δημοσιογράφος συγγραφέας, σεναριογράφος, σκηνοθέτης.
Πρεβελάκης Παντελής (1909-1986). Ο λογοτέχνης του Ρεθύμνου, καθηγητής Σχολής Καλών Τεχνών και Ακαδημαϊκός το 1977. Πλούσιο το συγγραφικό του έργο από επιστημονικά, θεατρικά, πεζογραφήματα κ.ά. Βιβλία του: «Ιερό σφάγιο», «Χρονικό μιας πολιτείας», «Ήλιος του Θανάτου». Τιμήθηκε με το αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών από την Ακαδημία Αθηνών και ο Δήμος Ρεθύμνης του απένειμε την ανώτατη τιμητική διάκριση. Ο τάφος του στον Άγιο Ιωάννη του Ευληγιά. Η προτομή του στο Δημαρχείο Ρεθύμνης.
Πριναράκης Μιχάλης (1938), ασφαλιστής με συγγραφικό έργο, σε κρητικά ανέκδοτα, μελέτες κ.ά.
Πόρτος Φραγκίσκος (1512-1581), λόγιος της Αναγέννησης από τους οπαδούς του Καλβίνου. Γεννήθηκε στο Ρέθυμνο και δίδαξε Ελληνικά στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης. Έργα του: «Υπομνήματα στους επινίκιους του Πινδάρου», «Ξενοφών» κ.ά.
Πίτερης Ιωάννης, ιερέας-συγγραφέας ιστορικών και θρησκευτικών άρθρων και βιβλίων.
Πολιουδάκης Μάρκος (1928), έμπορος από το Αστέρι, οργανώθηκε στην Εθνική Αντίσταση και βοήθησε στην απελευθέρωση. Πολυγραφότατος ιστορικός αρθρογράφος και συγγραφέας. Βιβλία του: «Μάχη της Κρήτης στο Ρέθυμνο», «Εθνική Αντίσταση 1941-1945» κ.ά. Έχει συγκεντρώσει πολύτιμο αρχειακό υλικό και έχει τιμηθεί με πλήθος διακρίσεων και με ανώτατο παράσημο.
Ρακιτζής Σταύρος, δημοσιογράφος με δικό του ραδιοφωνικό σταθμό.
Ράλλης Κώστας, ιστορικός ερευνητής και αρθρογράφος.
Ρηγινιώτης Θεόδωρος, θεολόγος-ερευνητής, αρθρογράφος και συγγραφέας.
Σαμένου-Σηφάκη Ταξιαρχούλα, λογοτέχνης-λαογράφος και συγγραφέας.
Σανουδάκης Αντώνης (1943), καθηγητής από τη Χερσόνησο, παντρεμένος από το Ρέθυμνο με τη Λαμπρινού Άννα, δίδαξε σε Γυμνάσια της πόλης. Πολύτιμο το συγγραφικό του έργο: «Πορεία», «Επιδρομείς», «Επιχείρηση Κράιπε», «Πόθος λευτεριάς» κ.ά.
Σαριδάκης Θεοχάρης ή Κεδραίος (Καμάρες 1920-1992), δάσκαλος με καταγωγή και από το Άνω Μέρος, δημοσιογράφος-εκδότης. Διευθυντής Ορφανοτροφείου με πολύτιμα βιβλία: «Ο Κλήδονας», «Αρκάδι-Θάνατος-Αθανασία», «Διηγήματα» κ.ά.
Σαραντινού Λεύκη, ιστορικός με σημαντικό συγγραφικό έργο.
Σιγανός Μανόλης (1916) λογοτέχνης, ζωγράφος και αγιογράφος από το Βιζάρι. Βιβλία του: «Απροσκύνητοι», «Κρητικός Επιτάφιος».
Σιγανού-Παρρέν Καλλιρόη (Πλατάνια 1861-Αθήνα 1940). Η κορυφαία Ελληνίδα φεμινίστρια, δημοσιογράφος και συγγραφέας. Εξάσκησε το επάγγελμα της δασκάλας στην Οδησσό, αφιέρωσε τη ζωή της στον αγώνα της γυναίκας. Εξέδιδε την «Εφημερίδα των Κυριών». Με πρωτοβουλία της ιδρύθηκαν το «Λύκειο Ελληνίδων» το 1911 κ.ά. ιδρύματα. Έγραψε τα μυθιστορήματα: «Χειραφετημένη», «Μάγισσα» κ.ά. Παντρεύτηκε το Γάλλο φιλέλληνα Ιωάννη Παρρέν. Η προτομή της στο χώρο του ΛΕΡ.
Σπανδάγος Γιάννης, αρχιτέκτονας-ερευνητής και συγγραφέας τοπικής ιστορίας, επιμελήθηκε διάφορες εκδόσεις.
Σπαντιδάκη Ευγενία, δασκάλα, συγγραφέας και ζωγράφος.
Σμπώκος Γεώργιος (1934), δάσκαλος και δήμαρχος Ανωγείων, με συγγραφικό έργο.
Σταγάκης Μανόλης. Ξυλουργός που έζησε και εργάστηκε στο Ρέθυμνο. Πολέμησε σε Αλβανία και Μάχη της Κρήτης. Βιβλία του: «Πεζοπορικές περιπέτειες στην Αλβανία», «Δίστιχα για τη Μάχη της Κρήτης».
Σταυρουλάκης Ανδρέας (Μουρνέ 1907-1997). Δάσκαλος για 38 χρόνια, Πρόεδρος Διδασκαλικού Συλλόγου, πολυγραφότατος συγγραφέας. Δημοσίευσε 250 ηθογραφικά διηγήματα και 460 κρητικά ανέκδοτα. Βιβλία του: «Παιδαγωγικά ερεθίσματα», «Επιλογές», «Συμπληγάδες», «Καταχανάδες» κ.ά.
Σταυρουλάκης Στρατής, τραπεζικός, ιστορικός με πολύτιμες αρθρογραφίες.
Στρατιδάκης Χάρης, δάσκαλος-ερευνητής, ιστορικός και συγγραφέας 50 βιβλίων με σημαντική προσφορά στην εκπ/ση και στην τοπική ιστορία.
Σταράκης Γιώργος, συγγραφέας ιστορικών βιβλίων, δημοσιογράφος κι εκδότης εφημερίδων
Σπανουδάκης Κώστας, αντιπρύτανης με αρκετές δημοσιεύσεις και σημαντικά άρθρα. Πρόεδρος Βιβλιοθήκης Ρεθύμνου.
Συλλιγαρδάκης Τίτος, με πλούσιο συγγραφικό θρησκευτικό έργο.
Συριανόγλου Παρασκευάς Μικρασιάτης συγγραφέας
Τζανακάκης Δημήτρης εκδότης εφημερίδας ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ 1993.
Τζεκάκης Μιχάλης, διευθυντής βιβλιοθήκης με πολλές δημοσιεύσεις
Τρωίλος Ιωάννης Ανδρέας, Ρεθεμνιώτης λόγιος του 17ου αιώνα. Έγραψε την τραγωδία «Βασιλεύς Ροδολίνος» με περίτεχνο στίχο και τυπώθηκε το 1647 στη Βενετία.
Τσάκωνας Πολύβιος (Αμνάτος 1890-1969), δικηγόρος και δημιουργός της «Πνευματικής Εστίας Ρεθύμνης» το 1945 και αργότερα της Βιβλιοθήκης και του Ωδείου. Δημοσίευσε ιστορικά μελετήματα και συνεγραψε την «Επίτομο Ιστορία της Κρήτης»
Τρούλης Μιχάλης, καθηγητής-πρόεδρος της ΙΛΕΡ και της Βιβλιοθήκης, με σημαντικό ιστορικο-λαογραφικό και θρησκευτικό συγγραφικό έργο. Βιβλία του: «Ι.Μ. Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου», «Ρέθυμνος» κ.ά.
Τσιγδινός Γεώργιος (1948), δάσκαλος από τον Κισσό με αρθρογραφικό, συγγραφικό ιστορικό και λαογραφικό έργο. «Μνημεία και ιστορία Κισσού» κ.ά.
Τσιριμονάκη-Χατζηδάκη Μαρία, συγγραφέας της πνευματικής κληρονομιάς του Ρεθύμνου. Βιβλία της: «Αυτοί που έφυγαν», «Εν Ρεθύμνω», κ.ά.
Τσιριμονάκης Ματθαίος, συγγραφέας αρθρογράφος
Τσιριμονάκης Μανόλης (Πρινές Ρεθύμνης 1913-1986), δικηγόρος, εξέδιδε την εφημερίδα «Αλήθεια». Αντιστασιακός και αρκετά δημοσιεύματα. Βιβλίο του: «Εθνική Αντίσταση 1941-1945 στο Νομό Ρεθύμνης».
Τσουδερός Γιάννης, φιλόλογος-συγγραφέας.
Τσουπάκης Νικολέων, εκπαιδευτικός, δημοσιογράφος με πολύτιμη προσφορά σε ιστορική παράδοση.
Φασουλάς Μανόλης, καθηγητής από τα Ανώγεια. Έγραψε 3 βιβλία Θετικών Επιστημών.
Φασατάκης Νικόλαος (1941), δάσκαλος-σχολικός σύμβουλος από τις Μέλαμπες, με πλούσιο ιστορικό και λαογραφικό έργο και συγγραφή αρκετών βιβλίων.
Φουρλάνος Δανιήλ, λόγιος του 16ου αιώνα, έφυγε από το Ρέθυμνο και πήγε στην Πάδοβα. Έργα του: «Περί ζώων μορίων», «Αφορισμοί». Από τους ιδρυτές της Ακαδημίας των VIVI.
Φραγκεδάκης Εμμανουήλ (1892-1982), γιατρός από τις Βρύσες Αγίου Βασιλείου με πλούσιο συγγραφικό έργο: «Παντρειά στην Κρήτη», «Το Μανωλιό στη Γαύδο», και συλλογή με 6.000 μαντινάδες.
Φραγκούλη Αργίνη, γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια, αλλά κατάγεται από την Αμνάτο. Φιλόλογος-ιστορικός, υπηρέτησε επί 30 χρόνια σε διάφορα σχολεία και ήταν η πρώτη γυναίκα λυκειάρχης. Έχει βραβευτεί από την Ακαδημία Αθηνών. Με πολλά βιβλία: «Κρητική Αναγέννηση», «Χωριά Ρεθύμνου» κ.ά.
Φρυγανάκη Αναστασία, φιλόλογος με σημαντική προσφορά στη λαϊκή παράδοση.
Φρυγανάκης Γεώργιος, καθηγητής-αρθρογράφος, συγγραφέας
Φωτάκης Σταύρος (Άγιος Ιωάννης) στρατηγός Αστυνομίας ε.α., συγγραφέας αρκετών βιβλίων, στιχουργός με πολύπλευρη προσφορά.
Φωτάκης Ευάγγελος (Ακτούντα 1871-1951). Δάσκαλος για 44 χρόνια με πλούσια λαογραφικά δημοσιεύματα. Βιβλία του: «Κρητικές κουβέντες τ' Ανεζηνιού».
Φωτάκης Ευστράτιος (Μέλαμπες 1882-1952). Δάσκαλος στις Μέλαμπες, νομικός και εκδότης εφημερίδας «Αγών». Βουλευτής (1926) και γερουσιαστής. Βιβλία του: «Εγκληματούσα γυναίκα», «Πως γινόμεθα εγκληματίες».
Χαλκιαδάκης Γιάννης και Εμμανουήλ εκδότες εφημερίδας Ρ.Ν. από 1965-1967 και 1974-
Χαροκόπος Γεώργιος (Πατσός 1920), από τους συντελεστές της απαγωγής του Κράιπε, γενναίος αγωνιστής. Βιβλία του: «Το φρούριο Κρήτη 1941-44», «Απαγωγή του Κράιπε».
Χαρωνίτης Βασίλης (Σίσαρχα 1933), δάσκαλος-λογοτέχνης και ποιητής. Έγραψε 14 βιβλία: «Χαρούμενες στροφές», «Τιτιβίσματα» κ.ά.
Χατζιδάκης Γεώργιος (Μύρθιος 1848-1941), καθηγητής Γλωσσολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών το 1890-1923 και από τα πρώτα μέλη της Ακαδημίας Αθηνών. Έγραψε 600 μελέτες σύνταξης και παραγωγής και τύπωσε το 3τομο έργο: «Ακαδημαϊκά Αναγνώσματα», «Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά» και «Σύντομη ιστορία της Ελληνικής Γλώσσας». Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, ιδρυτής της Γλωσσολογικής Επιστήμης, αντίθετος της δημοτικής. Η προτομή του στην είσοδο του Δημαρχείου.
Χορτάτζης Γεώργιος. Γεννήθηκε στο Ρέθυμνο και καταγόταν από τη γνωστή βυζαντινή οικογένεια. Έζησε τον 16°-17° αιώνα, δραματουργός κρητικού θεάτρου. Έργα του: η τραγωδία «Ερωφίλη», η κωμωδία «Κατζούρμπος» και το ποιητικό δράμα «Πανώρια», έργα που αγαπήθηκαν από το λαό.
Χουρδάκη Μαρία, ψυχολόγος με πολυετή κοινωνική προσφορά στη δημιουργία Σχολής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης κ.ά.
Ψαρουδάκης Κριτόλαος (Αποδούλου 1919-2003). Ταχυδρομικός, πρωτοπόρος στους αγώνες Εθνικής Αντίστασης. Βιβλία του: «Καλλίτσα», «Ελιομαξώχτρα» κ.ά.
