Η ΠΟΡΝΕΙΑ ΗΤΑΝ ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ σε όλη την αρχαιότητα - όπως και σε κάθε εποχή άλλωστε. Οι πόρνες, ιδιαιτέρως αυτές πού εργάζονταν στα οργανωμένα πορνεία, ήταν κατά κανόνα δούλες, μολονότι δεν ήταν άγνωστη η έκδοση ελευθέρων γυναικών, είτε λόγω ανέχειας είτε από άλλον καταναγκασμό . Οι πάπυροι της Αιγύπτου αποκαλύπτουν πολλές από τις οικονομικές και δημοσιονομικές όψεις του κοινωνικού αυτού φαινομένου. Στα διόδια των κεντρικότερων αρτηριών, οι κρατικοί υπάλληλοι εισέπρατταν τον πρώτο μεταχριστιανικό αιώνα πέντε δραχμές από κάθε διερχόμενο ναύτη, οκτώ δραχμές από κάθε τεχνίτη αλλά 108 δραχμές από κάθε πόρνη. Το ασυνήθιστα μεγάλο αυτό ποσό είναι ένδειξη των υψηλών κερδών που απέφερε, σε ορισμένες τουλάχιστον περιπτώσεις, η έκδοση γυναικών. Μια μητέρα πάλι πού τον τέταρτο μεταχριστιανικό αιώνα είχε παραδώσει την κόρη της σε πορνοβοσκό δεν είχε μετά το φόνο της κόρης της καμιά οικονομική εξασφάλιση. Ζητούσε κατά συνέπεια από το δικαστήριο να της επιδικάσει μόνιμη διατροφή από το φονιά. Για την κοινωνία της εποχής, όπως άλλωστε και για τη δικαιοσύνη , το αίτημα ήταν εύλογο.
Η Μαρία από την Αίγυπτο πάντως, που το έσκασε από τους γονείς της στα δώδεκα της χρόνια για να κατεβεί στην Αλεξάνδρεια, διέφθειρε την παρθενία της και κυλίστηκε στο βόρβορο χωρίς να δέχεται χρήματα, ακόμα και όταν της προσφέρονταν. Οχι πώς ήταν εύπορη - για να ζήσει ζητιάνευε ή έγνεθε μαλλί - αλλά για να τραβά κοντά της περισσότερους άντρες και να ικανοποιεί τήν ακόρεστη επιθυμία της για ακατάσχετο έρωτα. Κάποια φορά μάλιστα, όταν μια μεγάλη παρέα προσκυνητών ξεκίνησε για την Ιερουσαλήμ , η Μαρία, βλέποντας ανάμεσά τους αρκετούς νέους, ζωηρούς στα σώματα και στα κινήματα και άρα κατάλληλους για αυτό πού ζητούσε, ανέβηκε και αυτή στο πλοίο για να αποκτήσει πολλούς εραστές. Στο ταξίδι δεν υπήρξε κανένα είδος ασέλγειας, κατονομαζόμενο και μη, στο οποίο να μην εμύησε τους ταλαίπωρους πιστούς - με ή χωρίς τη θέληση τους. Όλα αυτά τα παραδέχτηκε αργότερα η ίδια και τα διηγήθηκε με λεπτομέρειες.
Η ιστορία της Μαρίας, που υποθέτουμε ότι έζησε τον πέμπτο αιώνα, έγινε για πρώτη φορά γνωστή πολλά χρόνια αργότερα, από διήγηση του Ζωσιμά. Ο ιερομόναχος υποστήριξε ότι γνώρισε κάποτε τη γυναίκα και ότι πληροφορήθηκε από το στόμα της τις περιπέτειες του βίου της. Τον έβδομο πια αιώνα, την αρχική ιστορία κατέγραψε ο Σωφρόνιος, επίσκοπος Ιεροσολύμων. Στη συνέχεια, ο Βίος της Μαρίας μεταφράστηκε σε διάφορες γλώσσες και διαδόθηκε σε πολλές παραλλαγές .
Δεν θα μάθουμε ποτέ αν υπήρξε πράγματι η Μαρία η Αιγύπτια, ούτε αν οι λεπτομέρειες του βίου της, όπως μας παραδίδονται , έχουν δόση αλήθειας -μολονότι γνωρίζουμε ότι παρόμοιες πράξεις δεν ήταν άγνωστες την εποχή εκείνη. Διαπιστώνουμε ωστόσο με σχετική ευκολία ότι ο Βίος προβάλλει μια βασική αρχή: Η επικοινωνία με το θείο πρέπει, σε τελευταία ανάλυση, να διαμεσολαβηθεί από την Εκκλησία.
Η Μαρία, όπως πολλοί άλλοι την εποχή εκείνη, ανακάλυψε τον Θεό μόνη της- ή πάντως σχεδόν μόνη της. Αναζήτησε τη λύτρωση στην έρημο, χωρίς συλλογικές προσευχές, χωρίς επαφή με ιερείς, χωρίς συμμετοχή στα θεία μυστήρια. Η επιλογή αυτή ήταν γνωστή και κανείς δεν μπορούσε να προσποιηθεί ότι την αγνοεί. Στο τέλος του βίου της ωστόσο, η Μαρία εμφανίζεται αλλαγμένη, καθώς διακατέχεται από σφοδρή επιθυμία να μεταλάβει . Έτσι ανατρέπεται για δεύτερη φορά η ψυχική της εξέλιξη. Πρώτη φορά το πάθος της για ερωτική συνεύρεση και συναναστροφή μετατρέπεται σε αποστροφή για το ανθρώπινο σώμα και τον κόσμο, και δεύτερη φορά η αποστροφή μετατρέπεται σε (ερωτικό) πάθος για ένωση με το σώμα και το αίμα του Ιησού, μια ένωση την οποία μόνον ένας ιερωμένος μπορούσε να εξασφαλίσει.
Ο Βίος της όσιας Μαρίας της Αιγύπτιας έχει δώσει λαβή και για μιαν ακόμα ιστορική παρατήρηση. Το θέμα της πόρνης και γενικότερα της αμαρτωλής γυναίκας που μεταστρέφεται στην αρετή και τη θεοσέβεια ήταν προσφιλές στην ύστερη αρχαιότητα και άπαντα σε διάφορα συγγράμματα . Αντιθέτως, μετά τον ένατο περίπου αιώνα όχι μόνο σταματά η παραγωγή παρόμοιων μύθων αλλά και τίθεται σε αμφισβήτηση η αξία όσων ήδη κυκλοφορούσαν.
Οι οικογενειακές αξίες των μεσαιωνικών χρόνων ήταν διαφορετικές από τις αξίες της αρχαιότητας , παγανιστικής και χριστιανικής. Συμπεριφορές γυναικών πού κάποτε ήταν κατανοητές, αν όχι αποδεκτές από ορισμένους κύκλους, άρχισαν να γίνονται αδιανόητες, ακόμα και στους μύθους. Μια αγία δεν θα μπορούσε πια να έχει ακόλαστο παρελθόν . Στους νεότερους Βίους δεν έχουμε έτσι μεταβάσεις από την ακολασία στην αγιότητα αλλά μια φυσιολογική εξέλιξη από την ενάρετη παιδική ηλικία στην αγιότητα. Τα θεϊκά χαρίσματα και χαρακτηριστικά δίνονται εκ γενετής.
Υπάρχει όμως και μια άλλη συμπεριφορά που θα έπρεπε να προκαλεί το ενδιαφέρον . Η ακολασία μιας γυναίκας δεν μπορεί να είναι ποτέ αποκλειστικώς προσωπική της υπόθεση. Το γεγονός ότι οι συνταξιδιώτες της Μαρίας ενέδωσαν τόσο εύκολα στους πειρασμούς μιας γυναίκας είναι, από κάποια τουλάχιστον άποψη, εντυπωσιακό. Tι σόι συνείδηση κουβαλούσαν και πόσο ειλικρινείς ήταν στις προθέσεις τους αυτοί πού επιχειρούσαν ένα ιερό προσκύνημα; Ο Βίος ωστόσο, αλλά και οι σχολιαστές του, δεν έχουν τίποτα να πουν για τους συνενόχους ή τα «αθώα θύματα» της Μαρίας. Και αυτό για έναν πολύ απλό λόγο. Στην πρώιμη χριστιανική σκέψη, για τις αμαρτίες της σάρκας, όπως και για όλες τις μεγάλες αμαρτίες, η ευθύνη έπεφτε στη γυναίκα. Οι άντρες απλώς παρασύρονταν. Για αυτό οι χριστιανοί πατέρες ασχολήθηκαν εκτενώς με τις πόρνες , όχι όμως και με την πορνεία ως κοινωνικό φαινόμενο.
Η ΠΑΛΛΑΚΙΔΑ
Η ΤΡΟΦΟΣ ΚΑΙ Η ΒΑΣΙΛΟΜΗΤΩΡ
Ο ΚΟΜΜΟΔΟΣ (180-192) ήταν ένας από τους κακούς αυτοκράτορες της Ρώμης. Έτσι βεβαιώνουν οι ιστορικοί της εποχής. Τι δεν είχαν να του καταμαρτυρήσουν: φόνους επιφανών ανδρών, ασέλγεια και μεγαλομανία. Τον παρουσιάζουν με τα ίδια μελανά χρώματα που ταίριαζαν στον Νέρωνα (54-68) και τον Δομιτιανό (81-96). Με ξεχωριστή απέχθεια αναφέρονται στους θεατρινισμούς και, τα άλλα του πάθη. Ήθελε, λένε, να αποκαλείται Ηρακλής και εμφανιζόταν με λεοντή και ρόπαλο στο χέρι. Του άρεσε η τέχνη των ηνιόχων και ιδιαιτέρως των μονομάχων. Εκπαιδεύτηκε από τους καλύτερους τοξότες και τους καλύτερους ακοντιστές. Έμπαινε μέσα στην αρένα για να αναμετρηθεί με θηρία και ανθρώπους. Κάποια στιγμή μάλιστα άφησε το παλάτι για να κατοικήσει στο καταγώγιο των μονομάχων - τόσο πολύ επιθυμούσε τη συντροφιά τους.
Με τα καμώματα του έκανε ακόμα και τον απλό λαό να ντρέπεται για λογαριασμό του και για λογαριασμό των προγόνων του.
Οι μόνοι που εξέφρασαν διαφορετική γνώμη για τον Κόμμοδο ήταν οι χριστιανοί της εποχής. Είχαν υποφέρει αρκετά στα χρόνια του ενδόξου πατέρα του και έτσι δεν έκρυψαν την ικανοποίηση τους για τη δική του στάση απέναντι τους. Στην Εκκλησιαστική ιστορία του, ο Ευσέβιος το λέει καθαρά: Κατά τη βασιλεία του Κόμμοδου η συμπεριφορά των αρχών έγινε ήπια. Γενική ειρήνη επικράτησε στις εκκλησίες. Άνθρωποι από όλες τις κοινωνικές τάξεις άρχισαν να μεταστρέφονται στο χριστιανισμό. Προς τη σωτηρία τους έσπευδαν πολλοί πλούσιοι και ευγενείς μέσα στην ίδια την αυτοκρατορική πρωτεύουσα. Μαζί τους προσχωρούσαν στη θρησκεία του Θεού ολόκληροι οι οίκοι τους και οι οικογένειές τους.
Οι ίδιοι, οι χριστιανοί της εποχής είχαν μιαν άλλη ερμηνεία για τα συμπεριφορά του αυτοκράτορα. Τον επηρέαζε, καθώς έλεγαν, η ευνοούμενη παλλακίδα του Μαρκία, που ήταν χριστιανή. Σύμφωνα με τις πληροφορίες τους, η Μαρκία διατηρούσε στενούς προσωπικούς δεσμούς με τον επίσκοπο Ρώμης και μπορούσε να ανακαλεί από την εξορία ακόμα και χριστιανούς που είχαν καταδικαστεί για μη θρησκευτικούς λόγους. Ως στενό συνεργάτη είχε τον αυτοκρατορικό ευνούχο Υάκινθο που ήταν χριστιανός πρεσβύτερος. Για ευνόητους λόγους , η παλλακίδα κρατήθηκε κάπως στο παρασκήνιο. Αλλιώς θα μπορούσε να έχει γίνει και αγία-προστάτις των χριστιανών του αυτοκρατορικού οίκου. Στο δρόμο της όμως βρέθηκαν και άλλα εμπόδια.
Όσα γνωρίζουμε για τη Μαρκία από άλλες πήγες δεν διαψεύδουν την εικόνα που δίνουν οι χριστιανοί. Ο Κόμμοδος την είχε καταστήσει σχεδόν επίσημη σύζυγο και την εμπιστευόταν τυφλά. Την άφηνε να παρακολουθεί τις κρατικές υποθέσεις και να συμμετέχει στις ομάδες εξουσίας των ανακτόρων. Όταν αποφάσισε σε μια μεγάλη τελετή να κάνει την επίσημη εμφάνισή του από τα καταγώγια των μονομάχων και όχι από παλάτι, εμπιστεύθηκε τα σχέδιά του πρώτα στη Μαρκία. Η παλλακίδα , που είχε ανεχτεί τη συμπεριφορά του έως εκείνη τη στιγμή, εξανέστη. Έπεσε στα πόδια και με δάκρυα τον παρακαλούσε να μην ατιμάσει την εξουσία των Ρωμαίων. Είχε όμως υπερεκτιμήσει τις δυνάμεις της. Ο αυτοκράτορας εξοργίστηκε και αποφάσισε να τη θανατώσει , μαζί με τους άλλους συνετούς συμβούλους του.
Οι σύμβουλοι κατάλαβαν τον κίνδυνο που διέτρεχαν. Διαβουλεύτηκαν με τη Μαρκία και της ανέθεσαν να αναλάβει δράση. Χωρίς χρονοτριβή, η παλλακίδα πότισε τον εραστή της με δηλητήριο. Καλού κακού, ειδοποίησε και έναν νεαρό αθλητή, που ανέλαβε να στραγγαλίσει τον δηλητηριασμένο Κόμμοδο. Οι συνωμότες επέλεξαν τον επόμενο αυτοκράτορα, αλλά όταν και αυτός ανατράπηκε, δεν υπήρχε πια κανείς να τους προστατέψει. Η Μαρκία θανατώθηκε και οι διωγμοί κατά των χριστιανών ξανάρχισαν.
Τα πάθη και οι προσωπικές προτιμήσεις των αυτοκρατόρων γίνονται πιο ενδιαφέροντα όταν επαναλαμβάνονται. Πράγματι, ο Κόμμοδος δεν ήταν ο μοναδικός Ρωμαίος ηγεμόνας που ευνόησε τους χριστιανούς για το χατίρι μιας γυναίκας. Ο οίκος των Σεβήρων είχε επίσης φιλοχριστιανικές αναλαμπές. Στο παλάτι του Σεπτίμιου Σεβήρου (193-211), στα χρόνια του οποίου αρκετοί χριστιανοί βρήκαν μαρτυρικό θάνατο, μπαινόβγαιναν οι πιστοί. Ορισμένοι ήταν ευνοούμενοι, καθώς λεγόταν. Για την ανατροφή του γιου του Καρακάλλα , ο αυτοκράτορας φρόντισε μάλιστα να εξασφαλίσει μια χριστιανή τροφό. Η λεπτομέρεια αυτή εξηγεί ίσως γιατί άλλος ένας κακός αυτοκράτορας άφησε ανενόχλητους τους χριστιανούς.
Λίγα χρόνια μετά το θάνατο του Καρακάλλα (198-217), ο αυτοκράτορας Αλέξανδρος Σεβήρος (222-235) ενεργούσε καθ' υπόδειξη της μητέρας του Ιουλίας Μαμαίας. Η θεοσέβεια της βασιλομήτορος ήταν γενικώς γνωστή. Οι χριστιανοί ωστόσο υποστήριζαν ότι έδειχνε μεγάλο ενδιαφέρον ειδικώς για το χριστιανισμό. Ορισμένοι την εμφανίζουν ως χριστιανή . Σύμφωνα με αξιόπιστη μαρτυρία , όταν κάποτε βρέθηκε για κρατικές υποθέσεις στην Αντιόχεια, έφερε με στρατιωτική συνοδεία κοντά της τον Ωριγένη από την Αλεξάνδρεια. Ήθελε να συζητήσει με τον επιφανέστερο χριστιανό της εποχής της γύρω από ζητήματα θεολογικά.
Δεν είναι σαφές τι αποκόμισε η Μαμαία από τη συζήτηση της με τον Ωριγένη. Ό γιος της όμως έδειξε μεγάλη εύνοια προς τους χριστιανούς, σε βαθμό πού ορισμένοι τον θεώρησαν κρυτποχριστιανό. Λέγεται μάλιστα ότι πλούτισε την ιδιωτική του συλλογή με αγάλματα ιερών ψυχών. Μαζί με τις μορφές των θεοποιημένων προκατόχων του είχε μπροστά του, όταν προσευχόταν, τις μορφές του Απολλώνιου , του Χριστού, του Αβραάμ και του Ορφέα. Η τιμή για τους χριστιανούς ήταν μεγάλη άλλα ο συγκρητισμός αυτός δεν άρεσε στους ορθόδοξους θεολόγους και είναι πολύ αμφίβολο αν προήλθε από συμβουλές του Ωριγένη.
Oι οδηγίες της Μαμαίας σε ζητήματα στρατιωτικής φύσης δεν ήταν πάντως καλές. Η ίδια και ο γιος της δολοφονήθηκαν από έναν σφετεριστή που εκμεταλλεύτηκε τη δίκαιη αγανάκτηση του στρατού. Αλλά ο Ωριγένης δεν το έβαλε κάτω. Δέκα χρόνια μετά τη δολοφονία του Αλέξανδρου Σεβήρου και της μητέρας του έστελνε επιστολές στον αυτοκράτορα Φίλιππο ( 244-249 ) και τη σύζυγο του. Για τα θρησκευτικά συναισθήματα του Φίλιππου υπάρχουν και άλλες ανεξάρτητες μαρτυρίες. Η υπόθεση ωστόσο ότι πίσω από κάθε μεγάλο άνδρα κρύβεται μια γυναίκα δείχνει, για μια ακόμα φορά, να επιβεβαιώνεται.
Μισόν αιώνα αργότερα , η εξουσία πέρασε στα χέρια ενός άλλου αυτοκράτορα που είχε επηρεαστεί και αυτός από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις μιας γυναίκας. Η συμβολή της αγίας Ελένης στη διάδοση και την εδραίωση του χριστιανισμού είναι βεβαιωμένη. Μάλιστα, κανένας σοβαρός ιστορικός δεν διανοείται να αμφισβητήσει ότι, με τις προσωπικές του επιλογές, ο Μεγάλος Κωνσταντίνος έγραψε Ιστορία. Η Ιστορία που έγραψε ο Κωνσταντίνος επισκίασε, καθώς φαίνεται, τις μικρότερες φιλοχριστιανικές ιστορίες των προκατόχων του. Η ιστορία πάλι της Ελένης επισκίασε τις μικρότερες φιλοχριστιανικές ιστορίες της Μαρκίας, της τροφού του Καρακάλλα, της Ιουλίας Μαμαίας και της συζύγου του Φίλιππου.
Πηγή: «ΑΠΟΚΡΥΦΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ»
Δημήτρη Κυρτάτη Εκδόσεις «ΑΓΡΑ»
