Κατά το πρότυπο μιας παλιάς επιθεώρησης γνωστού κωμικού και τηλεπερσόνας που είχε τον τίτλο «Τι είδε ο Γιαπωνέζος». Δεν ξέρω αν το έργο εκείνο προκαλούσε το γέλιο εκείνη την παλιά εποχή, δεν ξέρω επίσης αν προσφέρει διασκέδαση και γέλιο στα πλήθη που συρρέουν σήμερα στο τηλεοπτικό πλατό που γίνονται τα γυρίσματα της εβδομαδιαίας σατιρικής εκπομπής και στο ευρύτερο κοινό του κωμικού αυτού, που πιθανόν θα ήθελε να γίνει ο αντίστοιχος της χώρας μας κατά τα ιταλικά πρότυπα. Αυτό που για μένα είναι πιο πιθανόν είναι η κατάδηλη επιθυμία της άσκησης μιας εξουσίας και από τον συγκεκριμένο χώρο και μια προσπάθεια επιβολής με έναν πλάγιο τρόπο μηνυμάτων με στόχο και αποδέκτες. Η σάτιρα που έχει ευρύτερους και παραπέρα στόχους παύει να αποτελεί μέσο εκτόνωσης και προβληματισμού και γίνεται το όχημα μιας ακόμα διαχείρισης μιας όποιας εξουσίας.
Αρκετά όμως με το κωμικό της υπόθεσης. Δεν μπορώ να δω τους Γιαπωνέζους να προκαλούν στην χώρα μας κάτι, έστω το γέλιο. Οι Κινέζοι όμως έχουν απόλυτη σχέση με την κωμικοτραγική μας πραγματικότητα. Από το λιμάνι του Πειραιά μέχρι τα σοκάκια της παλιά μας πόλης, βεβαίως, τα μαγαζιά τους με τα ποικίλα προϊόντα τους και τους ίδιους να παλεύουν να στήσουν την μικρή τους Τσαϊνατάουν στην χρεοκοπημένη μικρή μας πόλη και με μας να παρατηρούμε αμήχανα τις κούτες έξω από τα κινέζικα καταστήματα και όχι μόνο, άλλωστε ότι αγοράζουμε από μαχαίρια μέχρι κάλτσες και από ηλεκτρικά είδη μέχρι δεν ξέρω τι, κινέζικο είναι. Πως λοιπόν να μην έχουν και αυτοί το ικανό τους μερίδιο στην μοίρα του τόπου, πώς να τους φαίνεται αυτή η σταθερή πορεία προς το πουθενά και πως θα σκέφτονται να αυξήσουν σε καιρό κρίσης τα έσοδά τους; Ως καλοί έμποροι θα μας έχουν κατατάξει εκεί που πρέπει, για αυτό είμαι σίγουρος. Από τα μαγαζιά μέχρι τις λαϊκές αυτό το ευτελές, το φτηνό που διακινείται και το πλήθος που θα βολευτεί με τα λιγότερα είναι ενδεικτικά μιας εποχής σε παρακμή. Μιας εποχής που τόσα παράγει και καταναλώνει και σε χρόνο ελάχιστο θα ρίξει στα σκουπίδια τα υλικά που η φτήνια τα αχρήστεψε και μιας κοινωνίας που τα σκουπίδια της δεν μπορεί να διαχειριστεί.
Τι είδε λοιπόν ο Κινέζος στην πόλη μας; Την θεωρεί καλή αγορά; Κερδίζει μια αυτοκρατορία ανοίγοντας μαγαζιά στη μικρή μας πόλη; Βλέπουν τους ντόπιους σαν καλούς καταναλωτές; Ρητορικά ερωτήματα που εύκολα απαντώνται σε ένα σατιρικό σχεδίασμα. Ένας παλιός πρωθυπουργός αυτής της χώρας θα είχε την καλύτερη απάντηση αφού η σχέση του με την αυτοκρατορία της Κίνας ήταν στενή. Μιας και τον έλεγαν Κινέζο. Τι βλέπουν οι αγαπητοί μας μέτοικοι που με υπομονή και επιμονή αλώνουν ότι έχει απομείνει από το εμπόριο ενός τόπου σε παρακμή. Πώς να τους φαίνεται η πόλη μας και η οργάνωσή της και τι ιδέα θα σχηματίζουν για εκείνους που κρατούν το μέλλον μας στα χέρια τους και νομίζουν πως ανοίγουν τους νέους δρόμους και πως θα φέρουν αυτό που αποκαλούν ανάπτυξη; Οι Κινέζοι, λαός εφευρετικός και με απίστευτη αντοχή και με σκληρή αντιμετώπιση των διάφορων προβλημάτων έχουν σαφέστατη εικόνα της κατάστασης στην Ελλάδα και στην πόλη μας.
Ας μπούμε όμως για λίγο στη σκέψη τους και για το χατίρι της σάτιρας ας περπατήσουμε μαζί τους από τον Κόμβο Ατσιποπούλου μέχρι την καρδιά της πόλης μας, την πλατεία των Τεσσάρων Μαρτύρων και ας δούμε με την ψυχρή κινέζικη ματιά τι φτιάξανε οι μεγάλοι των έργων, τι φόρεσαν στην πόλη αυτοί που κρατούνε την καρναβαλική τους διάθεση και πέρα από τις Αποκριές και συνεχίζουν να φοράνε μάσκα, να εξαπατούν και να εξανεμίζουν ότι έχει απομείνει και παίζουν σημαδεμένο παιγνίδι και αποκτούν τόσα ερείσματα από τους χαμένους και άφωνους θεατές μιας θλιβερής παράστασης.
Το πρώτο που θα προβληματίσει τον λιγνό και λιπόσαρκο Κινέζο και την Κινεζούλα με τα σχιστά μάτια είναι ο Κόμβος που αποτελεί την είσοδο της πόλης από τα δυτικά. Όπως και για όλους τους ξένους που για οποιοδήποτε λόγο έρχονται εδώ, έτσι και ο Κινέζος θα μένει έκπληκτος με το θέαμα εκεί. Γιατί για θέαμα πρόκειται. Τόσο κομβικό θέμα και καμιά υπηρεσία δεν το ακούμπησε ακόμα, τόσο σημαντικό πρόβλημα για τον τόπο και τόσο απλό στην διαχείρισή του, ωστόσο μέχρι τώρα κανείς δεν είχε την ικανότητα να το αντιμετωπίσει. Έτσι παραμένει και περιμένει τα κονδύλια που θα φαγωθούν και πάλι την λύση δεν θα δώσουν και οι Κινέζοι της πολιτικής μας θα βρουν τις δικαιολογίες και θα ανανεώνουν τις υποσχέσεις τους, πράγμα επίσης απλό.
χρειάζεται να έχει κάνει με το θάνατο συμβόλαιο, και με αυτοκίνητο το ίδιο φανερώνουν τα εικονοστάσια, άραγε έχουν αυτό το έθιμο στην Κίνα; Στη συνέχεια εκεί που έπρεπε κιόλας να είναι ένα ωραίο κυκλικό που θα ρύθμιζε μόνο του την ροή των τροχοφόρων, άλλο ένα χαοτικό πέρασμα οδηγεί από τη μια στο Πανεπιστήμιο και από την άλλη στο Στρατόπεδο. Είναι στιγμές που τα παρκαρισμένα αυτοκίνητα γεμίζουν το δρόμο, σε ορκομωσία ή κάποια τελετή οι διαθέσιμες θέσεις λιγοστεύουν και θα σκέφτονται οι Κινέζοι πως πνίγονται οι Έλληνες σε μια κουταλιά νερό. Βέβαια σήμερα θα απάλυναν την κατάσταση τα λίγα λουλουδάκια που μπήκαν με την ευκαιρία του καρναβαλιού και δίνουν μια χαρούμενη νότα και η ελπίδα με τα έργα που καρκινοβατούν πιο κάτω και δείχνουν πως λίγο εκεί ο δρόμος θα φαρδύνει. Ακόμα πιο κάτω θα αναγνώριζαν πως κάτι πολύ σημαντικό έχει πια αρχίσει, ένα πεζοδρόμιο που από τον Κουμπέ θα σε φτάσει στην πόλη σώο και αβλαβή. Όμως μια απορία θα έμενε, πως και με ποιους ελιγμούς θα έμπαιναν τα τροχοφόρα προς τις ταβέρνες που είναι δίπλα στη θάλασσα και πάνω στα βράχια στην Τρόμπα του Κουμπέ.
Αλλά αν ο Κινέζος μείνει στην πόλη μας λίγο διάστημα θα αντιληφθεί πως οι μισοί εδώ τουλάχιστον δεν σέβονται και δεν τηρούν κανόνες και αφήνουν το αυτοκίνητό τους στο πεζοδρόμιο και παρκάρουν στον στενό δρόμο της διαρκούς κυκλοφορίας και με αναίδεια παρεμποδίζουν την κίνηση και προκαλούν. Κι αν έρθει χειμώνα και έχουμε βροχές θα δει τα νερά να μαζεύονται, όπως και πριν το έργο, στο δρόμο και ας είναι η θάλασσα από κάτω. Δεν χρειάζεται μεγάλη φαντασία για να καταλάβει τι υπήρξε πριν εκεί που οι πλαγιές κτίστηκαν και έγιναν ένα τείχος ασχήμιας, πολυκατοικίες και ξενοδοχεία να ανεβαίνουν ψηλά και σκάλες που θα τις συγκρίνουν με αυτές των πυραμίδων των Μάγια. Στις πυραμίδες αυτές στην Αμερική γίνονταν οι ανθρωποθυσίες και οι αποτρόπαιες τελετές, δυστυχώς για μας εδώ το μόνο που έγινε είναι η θυσία στο κέρδος των ολίγων του πιο όμορφου τοπίου, των πιο όμορφων πλαγιών δίπλα στη θάλασσα που έφταναν σε μια τόσο χαριτωμένη πόλη. Θα το διαπιστώνουν και οι Κινέζοι αυτό και θα μας λυπούνται πως τα καταφέραμε και κρύψαμε αυτό που είχαμε τζάμπα να το δείχνουμε και να επενδύουμε και να βγάζουμε και λεφτά από αυτό, αφού το κέρδος ήταν πάνω από όλα για πολλούς από μας πάντα. Αυτό που θα έπρεπε ανεμπόδιστα να φαίνεται από το στρατόπεδο μέχρι τον κήπο είναι η ομορφιά που μας δόθηκε και που την διαλύσανε και την καταστρέψανε οι υποτιθέμενοι φύλακες και αμειβόμενοι ειδικοί.
Τώρα κι αν τύχει και ανέβει το δρόμο τον παλιό προς του Γάλλου, εκεί τα λόγια περισσεύουν. Εκεί αυτό που υπάρχει τώρα ξεπερνά την φαντασία και οι μεγαλύτεροι υπερρεαλιστές θα δυσκολεύονταν να περιγράψουν την σύνθεση του γαλάζιου και του γκρίζου και τις μεταμοντέρνες οικοδομές και τους ταπεινούς θάμνους. Αλλά και λίγα μέτρα πιο κάτω εκεί που η μεταπολεμική βιομηχανία της πόλης κατέλαβε το ρέμα και το εγκιβώτισε και τώρα αγοράστηκε από την πολιτεία για να γίνει σχολείο το ρέμα, άλλοι λένε πως είναι τεράστιο οικόπεδο κι άλλοι άλλα. Θα δει κι άλλα απομεινάρια μιας ξεχασμένης βιομηχανίας, μνημεία εγκατάλειψης και χώροι που δεν ξέρουμε τι τους επιφυλάσσεται από του σχεδιαστές του ζοφερού μας μέλλοντος. Δεν ξέρω αν πικραίνεται ο Κινέζος κι αν μπορεί να δει αυτό το μέλλον που δεν έχει τίποτε άλλο από τείχη καταστροφής, κι αν μπορεί να αγαπήσει αυτό τον τόπο που καθημερινά μας πληγώνει και μας προδίδει. Κάπου εκεί στην Δεσποτική Κολύμπα θα δει το κάστρο και ότι προλάβει από τη μύτη της παλιάς πόλης, τον λαβωμένο μιναρέ, έτσι για να προβληματιστεί και από την πλευρά της ιστορίας, το καμπαναριό δεν είναι σίγουρα ότι θα προφτάσει. Στη συνέχεια κτίσματα που ήρθαν τα τελευταία χρόνια και έκατσαν βαριά και πέτρωσαν κάθε αίσθημα και κάθε νοσταλγία.
Μια τελευταία ανάσα εκεί που οι νέες επεκτάσεις θέλουν το Μουσείο, μια φευγαλέα ματιά στο κάστρο γιατί μετά κτίσματα αδιάφορα που μόνο κρύβουν και την εκκλησία πάνω στο λόφο την ταπείνωσαν οι μεζονέτες και πιο κάτω απέναντι από την χρεοκοπημένη Αγροτική το πιο βάρβαρο κτίσμα, ένα δείγμα παράταιρης αρχιτεκτονικής που έγινε κοντά εκεί που υπήρξε η τάφρος. Δεν είχε τείχη αυτή η πόλη, χαμηλά ήταν και ευάλωτα και η τάφρος ούτε να σώσει μπορούσε μα ούτε και να σωθεί. Έτσι μαζί με άλλα έγινε κι αυτό με τις χοντρές κολώνες, χοντρό και άχαρο το κτίριο σαν μια χοντρή που σε λίγο θα σαπίσει. Φτάσαμε στον Κήπο, ας είναι σεβαστό το όνομα εκείνου και η μνήμη του ιερή που φρόντισε να αφήσει αυτό το τόσο σημαντικό για την πόλη και τη ζωή μας. Για το οικόπεδο δίπλα ακόμα και ο Κινέζος ιερή σιωπή θα κρατήσει, γιατί το μέλλον είναι σκοτεινό και τα σχέδια απειλητικά, σαν τον ουρανό πριν ξεσπάσει φοβερή η καταιγίδα. Ύστερα στα τουριστικά μαγαζιά θα αναζητήσει παλιές εικόνες που φέρουν τη σφραγίδα της ομορφιάς που χάθηκε ανεπιστρεπτί. Έτσι για να γίνεται η σύγκριση πιο σκληρή. Εμείς μέσα στην πεζή καθημερινότητα μπορεί να προσπερνάμε, ένας Κινέζος και ένας τουρίστας και όποιος περαστικός, ένας τυχαίος αυτά θα δει και θα απορήσει. Το πιο μεγάλο του ερώτημα θα είναι αυτό: δεν τα βλέπουν οι τόσο ευφυείς και τόσο ευαίσθητοι, δεν μπορούν μια λύση να δώσουν οι τόσο αποτελεσματικοί, δεν πέρασαν ποτέ από εδώ οι χρηματοδοτήσεις; Μπορεί πολλοί από μας και οι ξένοι και οι Κινέζοι οι φίλοι μας με αυτή την απορία να μένουν. Η εικόνα όμως είναι μάρτυρας αδιάψευστος και κατηγορηματικός.
Αιμίλιος Γάσπαρης,
