Γράφει ο Αιμίλιος Γάσπαρης
Η θάλασσα μπροστά σου είναι μια τύχη. Σε όποια μορφή και σε όποια διάσταση. Είτε μια αμμουδιά που χάνεται στον ορίζοντα και σε προκαλεί με την ευκολία της να χαρείς το αλμυρό νερό είτε τα βράχια και οι κάθετες ακτές που κρέμονται και σου υποβάλλουν την ελευθερία και το άπιαστο.
Το Ατσιπόπουλο έχει την τύχη να διαθέτει μια ακτογραμμή που δεν έχει μόνο αισθητικό ενδιαφέρον. Αποτελείται από ένα σύνολο φυσικών στοιχείων και ανθρώπινων παρεμβάσεων σε μια παλιότερη φάση που έχουν αρκετό ενδιαφέρον και αξίζει και περισσότερο να διερευνηθεί και να προστατευτεί και να διατηρηθεί όσο κομμάτι έχει απομείνει. Οι άγριες αυτές ακτές με τις πολλές σπηλιές και τα ξωκλήσια, με την χαρακτηριστική χλωρίδα και την αξεπέραστη ομορφιά έρχεται σε μια πλήρη αντίθεση με ότι κατασκεύασε από πάνω ο άνθρωπος, που δεν σεβάστηκε τίποτα στο όνομα του υποτιθέμενου κέρδους και έχει επιβάλλει με την τρομερή του δύναμη την ασχήμια και τη βία στην ωραιότητα του φυσικού περιβάλλοντος που ως εμάς έφτασε απείραχτο.
Στον λαβωμένο αυτό τόπο μπορεί ακόμα και σήμερα όποιος τον επισκέπτεται και τον πονά να έχει τη ευκαιρία να ζήσει κάτι το απρόσμενο, μια φευγαλέα εικόνα γεμάτη ζωή, ένα γεράκι να βγαίνει από τον Λαχταριδόσπηλιο και να αιωρείται για κάποιες στιγμές στο γαλάζιο και να χάνεται μετά. Στα βράχια της Μεγάλης Λίμνης να πετύχει ένα ερωδιό να στέκεται, να περιμένει με υπομονή και να γίνεται μια τέλεια αντίθεση με το λευκό του πτέρωμα στο καφέ της πέτρας. Μα αισθανθείς τα αγριοπερίστερα και να γεμίσεις θλίψη για τους κάλυκες που είναι σπαρμένος ο Περιστερές. Μα πιο πολύ να λυπηθείς για την σπασμένη γούρνα που για αιώνες ήταν στη σπηλιά αναπόσπαστο κομμάτι πάνω στους σταλαγμίτες για να μαζεύει σταγόνα-σταγόνα το θαύμα του νερού και τώρα να κείτεται στο χώμα σπασμένη και καμμένη, έργο βαρβάρων.
Ο δρόμος προς τις ακτές έφερε τα σκουπίδια, τα μπάζα και τα άχρηστα. Κι ας είναι τόσες οι επιγραφές που το απαγορεύουν. Μικρές πινακίδες που έτσι θεώρησε πως έκανε ο χρέος της η άστοργη πολιτεία που υπενθυμίζουν στους αδιάφορους πως εκεί απαγορεύεται να ρίχνουν μπάζα, πως εκεί δεν επιτρέπεται να αφήνουν σκουπίδια. Υπάρχουν οι πινακίδες και κατευθείαν μια σκέψη φέρνουν, πως έγινε και μπαζώθηκε όλος ο τόπος για να κτιστούν τα μεγαθήρια και να κρύψουν την θάλασσα. Κι αναρωτιέσαι πως μπορεί ο άνθρωπος να κρύψει τη θάλασσα και συνειδητοποιείς πως στην περίπτωση των ακτών του Ατσιποπούλου αυτό έγινε και τώρα όλοι μαζί θα κληθούμε να πληρώσουμε τις συνέπειες. Έτσι τα μπάζα τώρα απειλούν και κάποιες άλλες γούρνες πιο δυτικά προς το Μαύρο Μουρί και τη Ζουρίδα. Εκεί πάνω από το ξωκλήσι του Αγίου Αντωνίου που βρίσκεται μέσα στον σπήλιο του Αβάτζου σκαμμένες στο γκρίζο βράχο είναι συνεχόμενες πέντε μεγάλες γούρνες. Σε απόσταση αναπνοής είναι και τα μπάζα και τις απειλούν να τις καταπλακώσουν. Πότε και από ποιους λαξεύτηκαν ποιος ξέρει; Ο λόγος είναι ο πιο απλός, για να μαζεύουν το βρόχινο νερό, τόσο πολύτιμο σε άλλες εποχές και τόσο δύσκολο να το έχεις σε μέρη κατά κανόνα άνυδρα, ξερά.
Εκεί ο σοφός άνθρωπος δεν δίστασε, δεν φοβήθηκε τον μόχθο και έφτιαξε τις γούρνες στο φρύδι του βράχου που απότομα πέφτει σε μια βραχουριά που το κύμα αφρίζει και κατακτυπά. Πιο πέρα ένας σωρός πέτρες πιθανόν να ήταν η βίγλα η βενετσιάνικη και από κάτω η σπηλιά με τις δυο θεόρατες πόρτες, το Δίπορτο. Από εκεί, που η μύτη της Ζουρίδας έκοβε λίγο το κύμα από τα δυτικά και η θάλασσα ήταν βαθιά, σε περασμένους χρόνους, λένε οι παλιοί, πως έφταναν τα καΐκια και άφηναν λαθραία είδη πρώτης ανάγκης. Κι άλλοι λένε πως και προϊόντα από εκεί φόρτωναν κι άλλοι μιλούν για πειρατές.
Αυτό που είναι σίγουρο και μένει σταθερό κομμάτι για να συνθέτουν το ασαφές πλαίσιο της μνήμης οι νεότεροι είναι το ξωκλήσι του Αγίου Αντωνίου μικρό και ταπεινό, ακουμπισμένο στο τοίχωμα της σπηλιάς του Αβάτζου, όπως λέγεται. «Μάρκου Αβάτζου» λέγεται και ο κεντρικός δρόμος που από τον Κόμβο πάει στο Ατσιπόπουλο. Χάλια δρόμος που όμως φέρνει όνομα δυνατό. Κι εδώ αντίθεση. Ένας πολεμιστής, ένας ανυπόταχτος, ένας γενναίος και ένας δρόμος μίζερος, απόδειξη σαφέστατη της ανικανότητας των απογόνων να φτιάξουν ένα πεζοδρόμιο, όχι δρόμο μα πεζοδρόμιο! Ο Μάρκος Αβάτζος γεννήθηκε το 1876 και έλαβε μέρος στις τελευταίες κρητικές επαναστάσεις στα 1895 και 1897, στο κίνημα της Θερίσου το 1905 και στην εκκαθάριση της Θεσσαλονίκης από τους Βουλγάρους*. Στα εξήντα πέντε του πήρε μέρος στη μάχη της Κρήτης. Παρέδωσε το όπλο του στους Γερμανούς που είχαν υποσχεθεί αμνηστία σε όποιους παρουσιάζονταν. Η διμοιρία που το παρέλαβε,για να τιμήσει τον πολεμιστή, αφαίρεσε τη γεμιστήρα και του άφησε το πιστόλι στην αγορά του χωριού. Κι όταν πέθανε τον επόμενο χρόνο, το 1942, τάφηκε στο Ατσιπόπουλο, κι ας ήθελε να γίνει η ταφή του στην σπηλιά του Αγίου Αντωνίου. Και οι Γερμανοί άφησαν να τον αποχαιρετήσουν με πυροβολισμούς. Και ύστερα τα οστά του βρήκαν καταφύγιο στον Κουμπέ, δίπλα στο μοναστήρι του Σωτήρα Χριστού. Έμεινε έτσι ο σπήλιος του Αβάτζου να συνοδεύει τις μυθικές διηγήσεις για τους εχθρούς που σκότωσε και για άλλα κατορθώματα και ηρωισμούς. Μένουν ακόμα και κάποιες αχνές φωτογραφίες που φέρνουν μια αίσθηση νοσταλγίας για πράγματα που έχουν ανεπιστρεπτί περάσει.
Προς το παρόν οι πέντε γούρνες πάνω από την σπηλιά είναι ένα σημάδι και από κάτω τα κοφτερά τα βράχια και παραδίπλα ο σωρός οι πέτρες και το μουράγιο το συμπαγές κι από πάνω του η άλλη σπηλιά, το Δίπορτο. Με το Βοριά να έρχεται το κύμα και να σηκώνεται αχός πολύς και με το Νοτιά να χάνεται ο ορίζοντας και να λευκαίνει η θάλασσα στο βάθος. Τι ζητούν τέτοια στοιχεία από μας σήμερα; Τι θα έλεγε ο Αβάτζος σήμερα, πως θα έκρινε τους νεότερους; Νομίζω τίποτα, ίσως και να έμενε άφωνος για όσα θα παραδώσουμε εμείς στα παιδιά μας. Κοιτάζεις μπροστά το Κρητικό πέλαγος, την απεραντοσύνη και γυρνάς μετά και βλέπεις άλλο πέλαγος και μέχρι και φωτοβολταϊκά. Και τις πινακίδες «απαγορεύονται τα μπάζα». Που; Εκεί που τα μπάζα περίσσεψαν και μας πλάκωσαν και ήρθαν για να μείνουν στους αιώνες των αιώνων.
*τα στοιχεία για τον Μάρκο Αβάτζο τα πήρα από σχετικό άρθρο του Στάθη Γαγάνη, ιστοσελίδα «Άγονη Γραμμή»
