Του Γρηγόρη Στ. Λαγουδάκη
Αρχιτέκτονας Εσωτερικών Χώρων & Διακόσμησης
Επιστρέφοντας σε προηγούμενα άρθρα και γύρω στο 1930, όπου το Bauhaus και γενικά το μοντέρνο κίνημα δέχεται σφοδρή επίθεση, με αποτέλεσμα οι σπουδαίοι εκφραστές του να αυτοεξοριστούν από την Ευρώπη, στην Αμερική και να διδάξουν εκεί τις πρωτότυπες ιδέες τους. Στις Η.Π.Α. λοιπόν, ο Mies van der Rohe ήταν αυτός που χαρακτηρίσθηκε πρωτοπόρος τεχνίτης του χάλυβα και μαζί με τον Gropius έδωσαν την ώθηση για τα ψηλά ευθυτενή κτίρια της Αμερικής, χαρακτηριστικά του μινιμαλισμού που θαυμάζουμε μέχρι και σήμερα. Ο χάλυβας, πρέπει να επισημάνουμε πως ήταν από τα στοιχεία που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στο ξεκίνημα και την πορεία του μινιμαλισμού την δεκαετία του 60’ και πιο πριν, αφού προσαρτήθηκε εκείνη την εποχή στην κατασκευή κτιρίων, δίνοντας απεριόριστες δυνατότητες για λιτές κατασκευές, συνδυαστικά με το γυαλί. Χαρακτηριστικά κτίρια του Mies van der Rohe, όπως οι πολυκατοικίες στο Lake shore Drive, το Seagram Building και η κατοικία των Fansworth, χαρακτηρίζονται από τη σεμνότητα, την ποιότητα και την αυστηρότητα των γραμμών, την αρχαιοελληνική απλότητα και γνησιότητα. Τα καθαρά υλικά όπως το γυαλί, ο χάλυβας, η πέτρα, το ξύλο κάνουν αίσθηση σε αυτή τη νέα τάση. Η φράση-κλειδί που ακολουθεί το κίνημα μέχρι τις μέρες μας, είναι το “Less is more” (το λιγότερο είναι περισσότερο) και συμβολίζει την αρχή και το τέλος του κινήματος.
Με τον όρο μινιμαλισμός εννοούμε την αυστηρή απουσία κάθε περιττού στοιχείου σε ένα χώρο, ένα έργο τέχνης, ένα μουσικό κομμάτι, μία ταινία, έτσι ώστε να επικεντρωνόμαστε στην ουσία των πράξεων και όχι του εντυπωσιασμού. Σε ότι αφορά το σχέδιο, την αρχιτεκτονική και την διακόσμηση ο όρος χρησιμοποιείται επίσης για να περιγράψει οτιδήποτε έχει διατηρηθεί σε αυθεντική μορφή, δηλαδή εκείνα τα έργα που δεν επιβαρύνονται με περιττά στοιχεία, αλλά αντίθετα συγκροτούνται μόνο από τα χρήσιμα. Το μινιμαλιστικό σχέδιο είναι βαθειά επηρεασμένο από το παραδοσιακό Ιαπωνικό σχέδιο και την αρχιτεκτονική. Πιο παλιά κινήματα όπως το Ολλανδικό De Stijl απετέλεσαν σημεία αναφοράς.
Στην εσωτερική διακόσμηση, ο μινιμαλισμός ξεπηδά μέσα από τα έργα των De stijl χρησιμοποιώντας μόνο τις βασικές μορφές (κύβοι και γραμμές) και τα βασικά χρώματα. Με αποτέλεσμα να προκύπτουν έπιπλα, πίνακες ζωγραφικής και γλυπτά, τα οποία είναι χαρακτηριστικά δείγματα της τάσης και χρησιμοποιούνται μέχρι και σήμερα. Ο Mies van der Rohe επίσης σχεδιάζει έπιπλα για συγκεκριμένα projects, όπως για παράδειγμα μία οικογενειακή κατοικία στο Βερολίνο ή για το Γερμανικό περίπτερο στην έκθεση της Βαρκελώνης (η γνωστή σε όλους πολυθρόνα Barcelona). Έπιπλα με το αυστηρό στυλ της αφαίρεσης που μέχρι και σήμερα βγαίνουν στην παραγωγή.
Από την παραδοσιακή Ιαπωνική Αρχιτεκτονική, δανειζόμαστε στοιχεία όπως είναι τα φυσικά υλικά για να δημιουργήσουμε ένα minimal design, δηλαδή το ξύλο, το ριζόχαρτο, το μπαμπού αλλά και το γνωστό σε όλους bonsai, το οποίο ταιριάζει σε minimal χώρους. Επίσης εκμεταλλευόμαστε το φυσικό φως από τα μεγάλα ανοίγματα όπως και τα αίθρια, αλλά και τους ενιαίους χώρους, δίχως τοίχους – χωρίσματα εσωτερικά των σπιτιών. Τοποθετούμε εμφανή μεταλλικά στοιχεία όπως για παράδειγμα οι μεταλλικές σκάλες ή άλλα μεταλλικά αντικείμενα, δίχως να μας επηρεάσει αρνητικά στην διακόσμηση. Σημαντικό ρόλο παίζουν τα φυσικά και ακατέργαστα υλικά, όπως είναι η πέτρα, το ξύλο, τα λινά ή βαμβακερά υφάσματα, συνδυάζοντάς τα και με τα γήινα χρώματα που μπορούμε να βάψουμε έναν αυθεντικό minimal χώρο.
Ένα λυπητερό κομμάτι της ιστορίας του μινιμαλισμού, είναι ότι στις μέρες μας το minimal έχει αρχίσει να χάνει την αυθεντικότητά του, διότι τώρα δεν ενδιαφερόμαστε τόσο πολύ για τον χώρο, παρά μόνο για τα ακριβά υλικά, όπως είναι τα ακριβά μάρμαρα ή οι ακριβοί χαλαζίες όπως και τα δυσεύρετα ξύλα ή τα πιο έντονα χρώματα και σχέδια. Έχουν βγει κατά καιρούς πολλά σλόγκαν για το Less is More, από πολλούς σχεδιαστές ή αρχιτέκτονες, τα οποία μεταφράζονται διαφορετικά και κρύβουν διαφορετικές προσεγγίσεις, όπως είναι για παράδειγμα το ‘’Less but better’’ (πιο λίγο και πιο καλό) του Dieter Rams ή το ‘’doing more with less’’ (να επιτυγχάνονται περισσότερα με λιγότερα) του Buckminster Fuller. Δυστυχώς ο υπερκαταναλωτικός μαξιμαλισμός, ουσιαστικά δίνει τη δική του μορφή στον μινιμαλισμό, ανατρέποντας την έννοια του ‘’Less is more’’ και δημιουργώντας μια νέα έννοια την ‘’Άνεση, Απλότητα και Χλιδή’’.
