Γράφει ο Μανώλης Σκαρσούλης
ΠΟΘΟΣ
Από τις τέσσερις κινήσεις, δύο ελκτικές και δύο απωθητικές, που προκύπτουν από την απλή επιθυμία για ζωή θα προκύψουν όλα τα πάθη και όλες οι εμπειρίες του πόθου.
Η επιθυμία δεν περιλαμβάνει μόνο το κομμάτι του έρωτα, δεν σημαίνει μόνο επιθυμώ κάποιον ή κάτι. Σημαίνει επίσης επιθυμώ να σκοτώσω τον άλλο, τον απωθώ, τον απορρίπτω, θέλω να τον κατασπαράξουν τα σαγόνια της νύχτας.
Πόθος δε σημαίνει μόνο λαχταρώ μια γυναίκα, έναν άνδρα, τους θεούς, το Θεό. Σημαίνει επίσης ποθώ τον εαυτό μου ή ποθώ τον ίδιο το θάνατο. Σημαίνει αναζητώ την αλήθεια κι αναζητώ το ψέμα και μάχομαι, σημαίνει ησυχάζω, πεθαίνω από ευτυχία ή δυστυχία, σημαίνει αισθάνομαι να μεταφέρομαι σε κόσμους που δεν υπάρχουν ή ποθώ να με κατασπαράξει η αστρική σκόνη.
Αλλά καθώς εξαρχής ο πόθος μας επιθυμεί τα Πάντα και ισχυρίζεται ότι περικλείει ασύλληπτες διαστάσεις, ποτέ δεν ικανοποιείται απ' αυτό που είναι. Η αλήθεια είναι ότι ο πόθος «θα ήταν ικανός να ικανοποιήσει κάθε επιθυμία και να αφεθεί και πάλι ανικανοποίητος», για να δώσει ξανά την ευκαιρία να επιστρέψει και πάλι ο πόθος που θα μπορούσε να ικανοποιήσει κάθε πόθο για να τον αφήσει άλλη μια φορά ανικανοποίητο και ούτω καθεξής ως το τέλος.
ΕΡΩΣ
Είθισται να ορίζεται ο θεμελιώδης έρωτας ως η δύναμη εκείνη που κινεί τα πράγματα και συγκινεί τις υπάρξεις.
Κατά τη διάρκεια της ζωής μπορεί κανείς να ποθήσει πολλά πράγματα... Μπορεί να επιθυμήσει να αγαπήσει και να αγαπηθεί… Μπορεί κανείς να ποθήσει όλα όσα το σύμπαν εκδηλώνει και όλα όσα το σύμπαν κρύβει, και ασφαλώς μπορεί κάποιος να ποθήσει και να αγαπήσει τον εαυτό του, όχι μάταια η αγάπη για τον εαυτό είναι η μοναδική που παραμένει αμετάβλητη σχεδόν ως το γήρας, και είναι η ερωτική μορφή με τη μεγαλύτερη διάρκεια που γνωρίζουμε κι ίσως αυτή που μας δίνει την περισσότερη δουλειά από τη στιγμή που εμφανίζεται για πρώτη φορά. Στην ουσία, είναι άραγε τόσο διαφορετική η αγάπη για τον άλλο; Θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς ότι η διαφορά συνίσταται στο γεγονός ότι για να αγαπήσει κανείς τον εαυτό του πρέπει να χωριστεί στα δύο, δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι χωριζόμαστε στα δύο και όταν ερωτευόμαστε τον άλλο και του δείχνουμε την πιο γοητευτική μας πλευρά κρύβοντας την πιο αποκρουστική.
ΝΑΡΚΙΣΙΣΜΟΣ
Ο Νάρκισσος δεν καταφέρνει να κάνει δικό του τον εαυτό του όπως θα έκανε δική του μια θεά, μια νύμφη, μια θνητή, αλλά μπορεί να κοιτάζει τον εαυτό του αδιάκοπα πιστεύοντας ότι βλέπει στον αντικατοπτρισμό του κορμιού του μια ενσάρκωση της ομορφιάς.
Ο ναρκισσισμός ρυθμίζει το σώμα μας, παρατηρεί εξεταστικά τη μέση μας, προβληματίζεται με τις αλλαγές της επιδερμίδας μας: απεχθάνεται το πέρασμα του χρόνου ακριβώς επειδή είναι ολόκληρος αγάπη για τη ζωή και κυρίως στη ζωή του ατόμου.
ΒΛΑΚΕΙΑ, ΑΥΤΟΪΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΜΑΤΑΙΟΔΟΞΙΑ
Η βλακεία συνδέει όλους τους ανθρώπους εξίσου, γιατί όλοι, αισθάνονται στα μύχια της ύπαρξης τους ότι είναι πολύ ξεχωριστοί, ότι έχουν κάτι μοναδικό και παράξενο που θα χαθεί με το θάνατο. Και δεν έχουν άδικο.
Σε πολλές περιπτώσεις η βλακεία συνοδεύεται από την αυτάρκεια και την αυτοϊκανοποίηση. Η αυτάρκεια είναι μια μεθυστική κατάσταση του εγώ που θεωρείται τόσο καλά διαμορφωμένη και τόσο ισχυρή που δεν χρειάζεται τη στήριξη των άλλων, κατάσταση που το οδηγεί να αυτοσυγχαίρεται με την επίπλαστη στρογγυλότητά του και τη φανταστική πληρότητα του, να ευχαριστιέται απ' αυτή και με αυτή και να εισέρχεται στην αυτοϊκανοποίηση, που είναι τελικός στόχος της αυτάρκειας.
ΥΠΕΡΗΦΑΝΕΙΑ, ΥΠΕΡΟΨΙΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑΖΟΝΙΑ
Ούτε η υπερηφάνεια, ούτε η ματαιοδοξία παύουν να είναι μορφές αγάπης του εγώ, το μόνο που συμβαίνει είναι ότι μπορεί να είναι μορφές σχετικά βίαιες, που δείχνουν να φέρουν χωρίς να εκφράζεται ξεκάθαρα ένα είδος επίθεσης, κι έτσι προσλαμβάνεται από τους υπόλοιπους. Η υπηρηφάνεια είναι η εγωλατρία με ένα στιλέτο στο χέρι κι ένα διφορούμενο χαμόγελο στα χείλη. Το στιλέτο το βάζει ο διάβολος και το χαμόγελο η υπεροψία, που στην πιο κρίσιμη στιγμή μετατρέπεται σε αλαζονεία, όταν η βεβιασμένη πεποίθηση ότι κάποιος είναι ανώτερος από τους άλλους γίνεται ακόμα πιο αιχμηρή και εκδηλώνεται με μορφή απειλητικής και προκλητικής έπαρσης, που προτρέπει την αντιπαράθεση ή τη φυγή γιατί παρουσιάζεται ενώπιων του άλλου ως μια επίθεση ανώτερη απ' αυτή που απορρέει από την υπερηφάνεια και την υπεροψία, ως μια επίθεση που ταπεινώνει και ταυτόχρονα διεγείρει.
ΑΠΛΗΣΤΙΑ ΚΑΙ ΦΙΛΑΡΓΥΡΙΑ
Μια από τις πιο συχνές μορφές της απληστίας και της φιλαργυρίας, για να μην πω ο κανόνας, είναι το πάθος για το χρήμα: το υπέρτατο φετίχ, συγκρίσιμο με το Θεό, επειδή αποδεικνύεται αποτελεσματικό κάθε φορά που το έχει κανείς στην κατοχή του και γιατί αντιπροσωπεύει όλα αυτά στα οποία μπορεί να μετατραπεί: σε άλογο, σε σπαθί, σε σκλάβο... Ο Αριστοτέλης το είπε καθαρά ότι το χρήμα είναι η εγγύηση ότι θα μπορούμε να έχουμε αυτό που επιθυμούμε στο μέλλον.
Από σύμβολο του μόχθου, της θυσίας, της ζωής, το χρήμα πολύ ξαφνικά έγινε η ίδια η ζωή και όλες οι δυνατότητες της, όπως επίσης ο γρηγορότερος και αμετάκλητος δρόμος για την κατανάλωση επιθυμιών. Έτσι, η αγάπη για το χρήμα μετατράπηκε με έναν πολύ έμμεσο αλλά σταθερό τρόπο σε αγάπη για τον εαυτό και γι' αυτό το λόγο στα λαϊκά παραμύθια ο φιλάργυρος παρουσιάζεται ως ένα άτομο άκρως υποταγμένο στον εαυτό του.
ΤΟ ΣΕΞ
Η ερωτική επιθυμία τεμαχίζει το σώμα της αγάπης. Αυτό που πρώτα ήταν ένα είδωλο δίχως όργανα αρχίζει ξαφνικά να τεμαχίζεται όλο και περισσότερο, σε περιοχές όλο και πιο διαφορετικές, δημιουργώντας διαφορετικά μέρη: τα μάτια, τα μαλλιά, τα δόντια, τα χείλη, τα μάγουλα, τα στήθη, το φύλλο, όπως γίνεται στο Άσμα Ασμάτων.
Μέσα από τη σεξουαλικότητα οι εραστές αρχίζουν μια εξερεύνηση τόσο σημαντική όσο η ευχαρίστηση που αντλούν, σε διαστάσεις που είναι γλώσσα και ταυτόχρονα είναι κάτω από τη γλώσσα, σε μια περιοχή σκοτεινή και ήρεμη, όπως ακριβώς, σύμφωνα με τον Adam Philips, το παιδί εξερευνά σεξουαλικά τους γονείς του στο ημίφως του σπιτιού και δεν σταματά μέχρι να λάβει προειδοποιήσεις.
Kυριεύοντας, κατακτώντας, προβάλλοντας ο ένας τον άλλο, οι εραστές μελετούν τα σώματα επιχειρώντας πάντα να εντοπίσουν τις ζώνες και τις στιγμές στις οποίες ο άλλος δονείται σχεδόν αμέσως: αναζητώντας το σημείο πίεσης και χαλάρωσης, που λειτουργεί σαν την αχίλλειο πτέρνα. Αυτή η αδιάκοπη και σιωπηρή εξερεύνηση είναι ένα από τα στοιχεία που μπορούν να μας εθίσουν περισσότερο σε ένα άτομο, και έτσι μετατρέπεται, πέρα από ένα αντικείμενο ευχαρίστησης, σε παράδειγμα που περιέχει όλα τα μυστήρια που κρύβει το ανθρώπινο ζώο.
H ΑΓΑΠΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ
Όταν το παιδί βρίσκει για πρώτη φορά παρηγοριά για την απουσία της μητέρας του σε ένα αντικείμενο που έχει σχέση μ' εκείνη, αρχίζοντας από το μπιμπερό ή άλλα αντικείμενα που μυρίζουν μαμά ή τη θυμίζουν με κάποιο τρόπο, ήδη μπαίνει στο φαντασιακό σύστημα του φετιχισμού.
Όπως κάθε φετίχ αποτελεί αναπαράσταση μιας απουσίας, κάθε φετίχ καταλήγει ταπεινωτικό αν μέσω αυτού δεν κατακτηθεί το ποθούμενο αντικείμενο, αφού αργά ή γρήγορα αναδύεται το «πραγματικό» του φετίχ: όταν είμαστε μόνοι με τον εαυτό μας και το φετίχ αποκαλύπτει το ολέθριο πρόσωπο του, που μας αποκαλύπτει ότι πίσω από το σύμβολο δεν υπάρχει τίποτα και πίσω από το φετίχ υπάρχει μόνο το κενό: μια διπλή απουσία.
Η ΦΙΛΟΔΟΞΙΑ
Η φιλοδοξία είναι το πρώτο από τα πάθη του οποίου το αντικείμενο του πόθου είναι μια από τις μορφές του απόλυτου: του κόσμου.
Μέσα από τις διαστάσεις του αντικειμένου του πόθου της, η φιλοδοξία θα μπορούσε να συνδέεται στενά με το πάθος για την εξουσία, με την προϋπόθεση ότι αποδεχόμαστε ότι δεν είναι το ίδιο πράγμα. Η φιλοδοξία είναι μια ερωτική παρόρμηση προς τον κόσμο, δυνατή αλλά όχι απαραίτητα βίαιη, και το πάθος για εξουσία είναι μια κίνηση επιθετική προς τον κόσμο, πιο πρακτική και λιγότερο άμεση από την καθαρή φιλοδοξία, πιο πραγματιστική και λιγότερο παραληρηματική.
Δίχως τη φιλοδοξία, άμεση κόρη του πόθου όταν αναζητά πραγματικά την υπέρβαση, θα ήμασταν ένα πολύ διαφορετικό είδος, αφού το πάθος είναι αυτό που βρίσκεται από κάτω, με όλη του τη δηλωτική δύναμη, σε όλες τις κατακτήσεις που έμοιαζαν αδύνατες και που σίγουρα ήταν αδύνατες επειδή δεν μετρίασαν τη φιλοδοξία.
Μίσος
Το μίσος είναι τόσο απρόβλεπτο όπως ο ίδιος ο πόθος. Κάποιες φορές πρέπει να τρέφεται άλλες πάλι όχι. Ωστόσο είναι σαφές ότι όταν τρέφεται λειτουργεί καλά ως πάθος και μπορεί να εξαπλωθεί με ταχύτητα επιδημίας.
Το πιο περίεργο για το μίσος είναι το σμίξιμο της παρόρμησης και της ελκτικής-απωθητικής δύναμης, καθώς δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι για να μισήσεις πραγματικά τον άλλο πρέπει να τον μετατρέψεις σε ένα ον απλό και αφηρημένο, πολύ πιο απλό και αφηρημένο απ' ότι για να το αγαπήσεις. Πρέπει να δίνουμε στο μίσος τόση σημασία όση στην αγάπη; Από τη μία πλευρά είναι τόσο ισχυρό και σταθερό συναίσθημα όπως η αγάπη, και δημιουργεί κάτι σαν φλεγόμενο πλαγκτόν της ιστορίας, και από την άλλη ριζώνει καλύτερα γιατί η» ουσία του είναι ακόμα πιο εύφλεκτη απ' του έρωτα. Όλοι γνωρίζουν πόσο εύκολο είναι να κερδίσεις το μίσος οποιουδήποτε* κάποιες φορές αρκεί μια μικρή παρεξήγηση για να πυροδοτηθεί. Δεν είναι τόσο εύκολο να κερδίσεις την αγάπη του άλλου.
Ο ΜΑΖΟΧΙΣΜΟΣ
Ο μαζοχισμός είναι η είσοδος στον πολιτισμό, κι αν δεν μαθαίναμε από πολύ μικροί να μετατρέπουμε τον πόνο σε ευχαρίστηση, ούτε θα ήμασταν κοινωνικά ζώα, ούτε θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε το τεράστιο οικοδόμημα κανόνων που συνθέτει ολόκληρη την κοινωνία.
Εδώ και καιρό αποκαλούμε μαζοχισμό το πάθος της μετατροπής της αίσθησης του πόνου.
Στον εθισμένο στην ταπείνωση ο πόνος εισχωρεί βαθιά στην ευχαρίστηση V και η ευχαρίστηση εισχωρεί βαθιά στον πόνο, αλλά επειδή κανείς δεν πιστεύει ότι πρόκειται για κάτι εντελώς ξένο στην τάξη, αφού κηλιδώνοντας τις διαστάσεις του πόνου και της ευχαρίστησης ακυρώνοντας το σύνορο μεταξύ τους, ο μαζοχιστής αποκαλύπτει το κλειδί κάθε εμπειρίας που μπορεί να είναι εν μέρει επώδυνη όταν πραγματοποιείται, αργότερα, όταν έχει αφομοιωθεί, μετατρέπεται σε ύλη ευχαρίστησης για το νου, ικανή να εξυψώσει τον πόνο απ' την πρώτη ακόμα παιδική ηλικία.
ΠΛΗΞΗ, ΑΝΙΑ, ΑΗΔΙΑ
Η πλήξη από μόνη της είναι το πρώτο βήμα προς μια άβυσσο βαθύτερη από το εγώ και τη μοναξιά του εγώ. Όταν το υποκείμενο πέφτει στην πλήξη και δεν μπορεί να βγει απ' αυτή, αυτή η τρομακτική εμμονή μετατρέπεται σε απέχθεια γιατί μπουχτίζει (fastidium) από την ίδια την πλήξη μάλλον παρά με το ίδιο το εγώ. Αυτόν που πλήττει τον ενοχλεί η ίδια του η πλήξη, και μπροστά σε αυτή την ενόχληση που γίνεται όλο και πιο καταπιεστική κάθε φορά αντιδρά με δύο τρόπους: είτε αναζητά απελπισμένα τον κόσμο και την ποικιλία του για να βγει από την εγωτιστική μονοτονία του, ή κατρακυλά στην αηδία, στην απέχθεια και στη μοναξιά, κατακτά την πλήξη, την απόλυτη ανία, και κατά συνέπεια την απόλυτη απέχθεια: είσοδο στον εθισμό σε ναρκωτικές ουσίες και άλλα πάθη που εμφανίζονται σαν δυνάμεις πιο ισχυρές από την πλήξη (παρόλο που συνήθως απορρέουν απ' αυτή), όπως το άγχος, η αγωνία και η απελπισία.
Η ΝΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΕΝΟΧΗ
Γνωρίζουμε ότι ο Θεός έφτιαξε τον άνθρωπο με τα ίδια του τα χέρια, γνωρίζουμε ότι τον «διαμόρφωσε» κι έπειτα του έδωσε ζωή με την ίδια του την ανάσα κι έβαλε δίπλα του τη γυναίκα, γνωρίζουμε ακόμα ότι η γυναίκα καλοβλέπει το απαγορευμένο δέντρο, που είναι το δέντρο της γνώσης. Γνωρίζουμε ότι υποκύπτοντας στον πειρασμό του φιδιού, η γυναίκα τρώει το φρούτο και δίνει και στον Αδάμ να φάει, κι αφού το φάνε νιώθουν γυμνοί. Στο σημείο αυτό ο βιβλικός αφηγητής αναφέρει: «Τότε έφτιαξαν με φύλλα συκής δυο ποδιές. Κι άκουσαν τη φωνή του Θεού που περνούσε από τον κήπο» και κρύφτηκαν ο άντρας και η γυναίκα του από την παρουσία του Θεού στα δέντρα του περιβολιού. Και κάλεσε ο Θεός τον άντρα λέγοντας: Πού είσαι; Κι ο άντρας απάντησε: Άκουσα τη φωνή σου στον κήπο, φοβήθηκα, γιατί ήμουν γυμνός και κρύφτηκα. Κι ο Θεός του είπε: Ποιος σου έμαθε ότι είσαι γυμνός;»
Όλες αυτές οι εντυπώσεις συνοψίζονται σε μία μόνη αίσθηση, αυτή την γύμνιας, που προκαλεί με τη σειρά της η εμφάνιση της ντροπής προς τον εαυτό τους και προς το δημιουργό τους. Αυτή η ντροπή μετατρέπεται αμέσως σε φόβο, όπως δηλώνει ο Αδάμ: φόβο επειδή γνωρίζει ότι είναι γυμνός.
Πηγή: «Έρως και Μίσος»
Χεσούς Φερρέρο
Εκδόσεις « ΛΑΓΟΥΔΕΡΑ»
