Γράφει ο Βασίλης Π. Τζουράς, εκπαιδευτικός
«Υπάρχουσιν γυναίκες ασχολούμεναι με την πολιτικήν και θέλουσι να κυβερνήσωσι το Κράτος. Ταύτας έπρεπε να φονεύσωσι δημοσία δαπάνη!» Αυτά έλεγε το 1894 ο λόγιος Σιμωνίδης Βλαβιανός στο έργο του «Η Γυνή και η αποστολή αυτής»… Συνόψιζε έτσι κάπως γραφικά την επικρατούσα άποψη στην ελληνική κοινωνία του 19ου αιώνα για τους διαφορετικούς ρόλους των δύο φύλων. Το μεν φύλο των ανδρών ταυτίζεται με το δημόσιο χώρο, το χώρο της κοινωνίας, της πολιτικής, της εργασίας, των αποφάσεων, των εξουσιών, της μόρφωσης, του ορθολογισμού και των κοινωνικών σχέσεων. Το δε γυναικείο φύλο ταυτίζεται αποκλειστικά με τον ιδιωτικό χώρο δηλαδή το χώρο της οικογένειας, των παιδιών, των αισθημάτων, της φροντίδας, της θυσίας και των προσωπικών σχέσεων. Τα δυο φύλα, συνεπώς, σύμφωνα με την κυρίαρχη ιδεολογία έχουν διαφορετικά δικαιώματα εδραιωμένα στις «βιολογικές τους ιδιαιτερότητες».
Δεν πρέπει να μας εκπλήσσει, λοιπόν, που χρειάστηκαν τόσοι αγώνες και θυσίες για να κατακτήσει το γυναικείο φύλο μια «θέση στον ήλιο» στην πολιτική, στην εκπαίδευση, στην εργασία κ.ο.κ. Κάποιους σταθμούς σ’ αυτή τη δύσκολη και μακρόχρονη πορεία αγώνων θα θυμηθούμε στη συνέχεια.
Ακόμα και μετά τα μέσα του 19ου αιώνα το 90% του γυναικείου πληθυσμού στην Ελλάδα ήταν αναλφάβητες. Αν και δεν απαγορευόταν η μόρφωση των κοριτσιών θεωρείτο αυτονόητο ότι δεν τους χρειάζεται. Την πρωτοβουλία ίδρυσης οικοτροφείων και διδασκαλείων για κορίτσια πήραν αρχικά κάποιοι φιλέλληνες κι αργότερα κάποιες ανήσυχες και καλλιεργημένες γυναίκες, κυρίως Αθηναίες.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο αγώνας των γυναικών να σπουδάσουν στο Πανεπιστήμιο Αθηνών που άνοιξε το 1837 μόνο όμως για τον ανδρικό πληθυσμό. Το 1879 γίνονται οι πρώτες απόπειρες μαθητριών να εγγραφούν στο Πανεπιστήμιο αλλά απορρίπτονται. Το 1890 γίνεται δεκτή η πρώτη φοιτήτρια στη Φιλοσοφική Σχολή, η Ιωάννα Στεφανόπολι. Ο αριθμός, όμως, των φοιτητριών κατά έτος και σχολή διατηρείται μονοψήφιος μέχρι το 1919.
Τιμητική αναφορά πρέπει να γίνει στην Καλιρρόη Παρρέν-Σιγανού από τα Πλατάνια Αμαρίου, δασκάλα στο επάγγελμα αλλά και δημοσιογράφο και συγγραφέα. Από το 1887 και για 30 χρόνια εξέδιδε την πρώτη εφημερίδα στην Ελλάδα που έγραφαν αποκλειστικά γυναίκες, την «Εφημερίδα των Κυριών». Το 1893 ίδρυσε την «Ένωσιν υπέρ της Χειραφετήσεως της Γυναικός». Δημιούργησε πολλά κοινωφελή ιδρύματα για την ανακούφιση των απόρων και την εκπαίδευση των γυναικών. Το 1911 ίδρυσε το Λύκειο Ελληνίδων στοχεύοντας στην πνευματική εξύψωση των Ελληνίδων και στη διάδοση του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού. Το 1921 διοργάνωσε το πρώτο συνέδριο γυναικών στην Ελλάδα κι έπεισε τον πρωθυπουργό Δημήτριο Γούναρη να ταχθεί υπέρ της γυναικείας ψήφου.
Το 1919 η Αθηνά Γαϊτάνου-Γιαννιού μαζί με άλλες σοσιαλίστριες ιδρύουν το «Σοσιαλιστικό Όμιλο Γυναικών» διεκδικώντας ισότητα στην οικογένεια, νόμιμες αμβλώσεις, δικαίωμα στην εργασία, κατάργηση της διπλής ηθικής κ.α. Χαρακτηριστική φράση της: «Η γυναίκα να σκέφτεται με το δικό της κεφάλι, να αυτενεργεί».
Το πρώτο κόμμα που εντάσσει το αίτημα για πολιτικά δικαιώματα στις γυναίκες είναι το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα. Στις εκλογές του 1920 ένα από τα συνθήματά του είναι: «Σφυρί, δρεπάνι και ψήφος στο φουστάνι». Γεννιούνται ελπίδες όταν στο Σύνταγμα της Α’ Ελληνικής Δημοκρατίας (1927) αναγνωρίζεται η ισότητα των φύλων ενώπιον του νόμου. Η νομοθετική ρύθμιση, όμως, για τα πολιτικά δικαιώματα των γυναικών (1930) θα σκορπίσει απογοήτευση αφού θέτει αυστηρούς όρους: 1) Να είναι οι γυναίκες άνω των 30 ετών, 2) Να γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση και 3) Να έχουν μόνο δικαίωμα του εκλέγειν και όχι του εκλέγεσθαι. Την εποχή εκείνη η Στατιστική Υπηρεσία κατέγραφε το 65% των γυναικών ως αναλφάβητες ενώ αρκετές δεν ήταν καν γραμμένες στα δημοτολόγια (ιδιαίτερα οι πρόσφυγες). Μικρός αριθμός Ελληνίδων συμμετείχε για πρώτη φορά σε τοπικές και δημοτικές εκλογές.
Παράλληλα λειτουργούσε η «Επιτροπή Δεμερτζή» για τη σύνταξη Οικογενειακού Δικαίου με προοδευτικό χαρακτήρα. Η δικτατορία του Μεταξά (4 Αυγούστου 1936) πρόλαβε και διέλυσε την Επιτροπή. Άνδρες και γυναίκες οδηγούνταν στις φυλακές και τις εξορίες. Η πολιτική του καθεστώτος για τη θέση των γυναικών οριζόταν από τη θεωρία των 3 Κ του Χίτλερ: «Köche-Kinder-Kirche» δηλαδή κουζίνα, παιδιά, εκκλησία…
Τη ματωμένη δεκαετία του 1940 είναι αμέτρητες οι γυναικείες μορφές που σφράγισαν τον αγώνα εναντίον του εισβολέα αρχικά και στη συνέχεια την αντίσταση στους κατακτητές στις πόλεις και στα βουνά. Οι γυναίκες, εκτός από την κινητοποίησή τους στα μετόπισθεν στο έπος του ’40, βγήκαν στην πρώτη γραμμή στη συνέχεια μέσα απ’ τις αντιστασιακές οργανώσεις και πλήρωσαν βαρύ φόρο αίματος στον αγώνα για την Ελευθερία. Προεξάρχουσα θέση στο πάνθεον των αγωνιστριών έχει η Λέλα Καραγιάννη. Εύπορη και μητέρα εφτά παιδιών, δεν δίστασε να μετατρέψει το σπίτι της σε αρχηγείο της αντιναζιστικής οργάνωσης «Μπουμπουλίνα» που έφτιαξε το 1941. Συνελήφθη μαζί με πέντε από τα παιδιά της τον Ιούλιο του 1944, βασανίστηκε από τη Γκεστάπο και εκτελέστηκε με άλλους 27 αγωνιστές ένα μήνα πριν οι κατακτητές εγκαταλείψουν την Αθήνα.
Το 1952 με το Ν. 2151 κατοχυρώνονται, επιτέλους, τα πλήρη πολιτικά δικαιώματα των Ελληνίδων σε μια προσπάθεια των μετεμφυλιακών κυβερνήσεων να επιδείξουν πνεύμα δημοκρατικότητας και «εθνικής ομοψυχίας». Στις εκλογές του 1953 εκλέγεται η πρώτη Ελληνίδα βουλευτής Ελένη Σκούρα. Στις βουλευτικές εκλογές του 1956 εκλέγονται η Βάσω Θανασέκου από την ΕΔΑ και η Λίνα Τσαλδάρη από την ΕΡΕ που ήταν και η πρώτη γυναίκα υπουργός. Παράλληλα «ανοίγουν» κάποια επαγγέλματα για τις γυναίκες όπως συμβολαιογράφοι, δικαστίνες κ.α. Όμως το Οικογενειακό Δίκαιο παραμένει άκρως συντηρητικό και στηρίζεται στην αρχή «Ο ανήρ είναι η κεφαλή της οικογενείας και αποφασίζει περί παντός. Η γυνή ασχολείται με τα του οίκου». Και οι τράπεζες προσλαμβάνουν μόνο άνδρες. Η αμοιβή των γυναικών αντιστοιχεί στο 60% της ανάλογης ανδρικής.
Μετά το 1960 εμφανίζονται ξανά οι γυναικείες οργανώσεις χωρίς την τόλμη και το ριζοσπαστισμό του Μεσοπολέμου. Οι διεκδικήσεις τους αφορούν την εργασία των γυναικών και την εδραίωση της δημοκρατίας. Η δικτατορία του 1967 σταματάει τη δράση τους και καταστρέφονται τα αρχεία τους. Συγχρόνως στην Δ. Ευρώπη και στις ΗΠΑ γεννιέται το νεοφεμινιστικό κίνημα. Θαρραλέο και ανατρεπτικό τολμάει να μιλήσει για θέματα ταμπού όπως σεξουαλικότητα, οικογένεια, αυτονομία κ.α. Στην Ελλάδα αυτή η ειρηνική επανάσταση έφθασε διαστρεβλωμένη και γελοιοποιημένη. Χρειάστηκε μια δεκαετία για να κατανοηθεί το περιεχόμενό της ιδιαίτερα από τις νέες γυναίκες, κυρίως τις φοιτήτριες. Είναι φανερό ότι η αποστολή των γυναικείων οργανώσεων δεν έχει ολοκληρωθεί, απλά έχει αλλάξει περιεχόμενο και στόχους.
Σήμερα στη χώρα μας, η ισότητα των δυο φύλων θεωρείται δεδομένη μάλλον τυπικά αφού η καταπίεση έχει αντικατασταθεί με νέους μηχανισμούς αλλοτρίωσης που έχουν τις ρίζες τους στο υποσυνείδητο των γυναικών. Η γυναίκα συμμετέχει αρκετά στην κοινωνική ζωή, την εκπαίδευση και την πολιτική, απουσιάζει, όμως, από τα ισχυρά κέντρα λήψης αποφάσεων. Οι γυναίκες συνεχίζουν να είναι ευάλωτος πληθυσμός λόγω των προκαταλήψεων, των οικονομικών συμφερόντων αλλά και της δικής τους παθητικής στάσης. Με άλλοθι την οικονομική κρίση, οι διακρίσεις και οι ανισότητες εις βάρος τους εντείνονται και πολλές γυναίκες είναι άνεργες, υποαπασχολούμενες, ανασφάλιστες, επιφορτισμένες με πολλαπλούς ρόλους. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι γυναίκες συνεχίζουν να αποτελούν το 70% των φτωχών ενώ τα 2/3 των αναλφάβητων ενηλίκων είναι γυναίκες. Σύμφωνα με Έκθεση του OHE, η συνηθέστερη μορφή εμπορίας είναι η σεξουαλική εκμετάλλευση τα θύματα της οποίας είναι κυρίως γυναίκες & κορίτσια. Άρα η 8η Μαρτίου που «γιορτάσαμε» την περασμένη εβδομάδα δε μπορεί να είναι απλά ημέρα μνήμης, πρέπει να είναι κυρίως ημέρα επίγνωσης και συναίσθησης ευθύνης….
