Στο συγκεκριμένο άρθρο θα μιλήσουμε για ένα κίνημα το οποίο επικράτησε σε πολλές πόλεις, με διαφορετική κουλτούρα όπως είναι το Παρίσι (από όπου και δημιουργήθηκε), η Νέα Υόρκη, το Λονδίνο, τη Λατινική Αμερική, την Κούβα, τη Σαγκάη και τη Μελβούρνη. Το κίνημα αυτό δημιουργήθηκε το 1925 και παρέμεινε ως το 1940, το όνομα του οποίου προήρθε πολύ μετά από την έμπνευση του και ονομάζετε Art Déco (Αρ Ντεκό) και σημαίνει ‘Διακοσμητική Τέχνη’. Το συγκεκριμένο όνομα πρωτοεμφανίστηκε το 1960, όπου επέλεξαν τον συντομότερο τίτλο της μεγαλύτερης για τότε έκθεσης, την Έκθεση Σύγχρονων Διακοσμητικών και Βιομηχανικών Τεχνών (Exposition Internationale des arts decoratifs et industriels modernes) , η οποία πήρε θέση στο Παρίσι το 1925 και την επισκέφτηκαν πάνω από δεκαέξι εκατομμύρια πολίτες της Ευρώπης.
Με αυτήν την έκθεση η Γαλλία ήθελε να εδραιώσει την κυριαρχία της στον κόσμο σε θέματα γούστου και πολυτέλειας, με υπερπολυτελή περίπτερα διάσημων οίκων, γεμάτα λάμψη και ελπίδα, διότι η Ευρώπη μόλις είχε βγει από το πέρασμα του πρώτου παγκοσμίου πολέμου. Η τεχνοτροπία της Art Déco έσπασε όλα τα δεσμά και διαχωρίστηκε από την Art Nouveau (Αρ Νουβό), αναζητώντας νέες τάσεις και εκφράσεις για την αρχιτεκτονική, τη ζωγραφική, τις γραφικές τέχνες, το βιομηχανικό σχεδιασμό, το κόσμημα, τη μικρογλυπτικη αλλά και τη μόδα όπως και τον κινηματογράφο. Πηγές του κινήματος ήταν τα υπόλοιπα σύγχρονα καλλιτεχνικά ρεύματα του φοβισμού, του κυβισμού, του φουτουρισμού, αλλά και η αιγυπτιακή και αφρικανική τέχνη, η κινέζικη καλλιγραφία, όπως και ο λαϊκός πολιτισμός της Ρωσίας αλλά και η εξωτική αύρα των ρωσικών μπαλέτων του Ντιάγκιλεφ. Πηγές έμπνευσης ήσαν εξίσου τα ιστορικά στυλ διαφορετικών ευρωπαϊκών λαών, από το γερμανικό Μπίντερμαγερ ως το γαλλικό Λουί-Φιλίπ ή τον λαϊκό πολιτισμό της ανατολικής Ευρώπης.
Η μεγάλη επιτυχία της Art Déco, ήταν ότι κατόρθωσε να εκφράσει πολλά κοινωνικά στρώματα μέσα από μία τεράστια ποικιλία προϊόντων διαφορετικής ποιότητας, αλλά με έναν κοινό παρονομαστή, νέα υλικά και σύγχρονο σχεδιασμό. Περιέλαβε αντικείμενα πολυτελείας από ελεφαντοστό και δέρμα καρχαρία αλλά και προϊόντα μαζικής παραγωγής από πλαστικό, καθρέπτη και αλουμίνιο. Αποτελώντας την προσιτή σε όλους όψη του αυστηρού και διανοητικού Μοντερνισμού που είδε το φως την ίδια εποχή, η Art Déco κατόρθωσε να του δώσει στυλ, άρα και διάρκεια.
Όλα αυτά μέχρι το οικονομικό κραχ το 1929. Η ύφεση όμως δεν πλήττει την Art Déco, αντίθετα μέσα από έναν ενδιαφέροντα μετασχηματισμό την εδραιώνει, καθώς της επιτρέπει να κατακτήσει τους ‘πολλούς’, εισβάλλοντας με κάθε τρόπο στην καθημερινότητά τους. Τα ακριβά υλικά έδωσαν τη θέση τους στον βακελίτη, στο πλαστικό, στο ατσάλι, στο αλουμίνιο, στον καθρέπτη και στο χρωματιστό γυαλί, υλικά κατάλληλα για μαζική παραγωγή. Σύντομα, ένα πλήθος σχεδιασμένων για βιομηχανική παραγωγή, λαμπερών αλλά ταυτόχρονα οικονομικών προϊόντων, κατέκλυσε την αγορά από έπιπλα μέχρι χρηστικά αντικείμενα και συσκευές κάθε τύπου. Απαστράπτουσες, γυαλιστερές επιφάνειες, εικόνες απατηλής πολυτέλειας, κέρδισαν τις εντυπώσεις.
Προσαρμόζοντας έτσι, μία διεθνή γλώσσα σε διαφορετικές κουλτούρες, η Art Déco μετέφερε μηνύματα εθνικής ταυτότητας. Βρήκε υποστήριξη από τα εθνικιστικά κινήματα που οδήγησαν στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ταυτόχρονα, χάρη στις αναφορές της σε έναν διεθνή αστικό πολιτισμό και σε ένα ‘καλό γούστο’, αναδείχτηκε ως παγκόσμιο στυλ μέσω της διαφήμισης και της μόδας. Εξέφρασε τη διασκέδαση, το ταξίδι, τη νεότητα, τη σεξουαλική απελευθέρωση, την περιπέτεια. Ήταν το νέο στυλ, τόσο σε πνεύμα όσο και σχεδιασμό, ενώ η σχέση της με τη σύγχρονη τεχνολογία και την πρόοδο ενίσχυε την αισιοδοξία για το μέλλον. Κλείνοντας, οι επιμελητές Σάρλοτ και Τιμ Μπέντον, μιλούν για την Art Déco, ‘μπορούμε να κατανοήσουμε την Art Déco καλύτερα: όχι ως ‘ψευδή’ Μοντερνισμό ούτε ως ξεπεσμένο Κλασικισμό, αλλά ως μια διαφορετική απάντηση στις ίδιες πιέσεις του σύγχρονου κόσμου’.
Γρηγόριος Στ. Λαγουδάκης
Αρχιτέκτονας Εσωτερικών Χώρων & Διακόσμησης
