Το Σύνταγμα του 1864 όριζε ότι «όλοι οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του Νόμου»και ότι «όλοι συνεισφέρουσιν εξ ίσου αναλόγως της καταστάσεώς των». Πρόκειται, ουσιαστικά, για την θεμελιώδη αρχή της ισονομίας σε αυτήν αναφερόταν ο θυμόσοφος βουλευτής. Σχεδόν όλα όσα έλεγε το 1874 για τους εύπορους αστούς έμελλε να διατηρηθούν σχεδόν απαράλλαχτα επί δεκαετίες: η υποφορολόγησή τους θα διατηρηθεί έως τις αρχές του 21ου αιώνα θα είναι μία ακόμη σταθερά της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Στην δεκαετία του1860, οι ανώτερες εισοδηματικές τάξεις δεν επιβαρύνονται με κανέναν απολύτως άμεσο φόρο, εκτός από μια κάπως ειρωνική εξαίρεση: οι γαιοκτήμονες και οι μεγάλοι κτηματίες πλήρωναν τους ίδιους φόρους επί της παραγωγής που πλήρωναν και οι μικροκαλλιεργητές. Φόρος εισοδήματος ουσιαστικά δεν υπήρχε στην Ελλάδα. Υπήρχε μόνο φόρος επιχειρήσεων για τις ανώνυμες εταιρείες και αυτός επιβλήθηκε μόλις στην δεκαετία του 1880 με συντελεστή 2% έως 5% επί των κερδών. Ο Ανδρέας Συγγρός, σε κοινοβουλευτική του αγόρευση το 1880, το δέχεται με την γνωστή κυνική παρρησία που τον χαρακτηρίζει: «Εγώ Κύριοι, είμαι σχεδόν αφορολόγητος».
Ο πρώτος σύγχρονος φόρος εισοδήματος καθιερώθηκε από την κυβέρνηση Βενιζέλου το 1911. Οι συντελεστές του ήταν χαμηλοί και, το κυριότερο, η φοροδιαφυγή ήταν τόσο μεγάλη ώστε η απόδοσή του ήταν ασήμαντη. Στο μεταξύ, πολλές ανεπτυγμένες χώρες της Ευρώπης είχεν ήδη επιβάλει φόρους εισοδήματος και κεφαλαίου και στην δεκαετία του 1920, οι περισσότερες από τις χώρες αυτές τους εκσυγχρόνισαν και τους αύξησαν κατά πολύ. Στην Ελλάδα χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια ακόμη για να καθιερωθεί, το1955, ένας φόρος εισοδήματος εκσυγχρονισμένος με τα κριτήρια της εποχής του, με προοδευτική κλίμακα και με υψηλούς συντελεστές για τα μεγάλα εισοδήματα.
Το ελληνικό φορολογικό σύστημα άρχισε να συγχρονίζεται με τις διεθνείς τάσεις μόλις το 1955, κυρίως λόγω του νόμου που επέβαλε εντελώς διαφορετική λογική στην φορολόγηση του εισοδήματος. Άμεσοι φόροι επί της περιουσίας είχαν θεσπιστεί από πολύ νωρίτερα, αλλά οι συντελεστές ήταν έως το 1955 τόσο χαμηλοί και η φοροδιαφυγή τόσο εκτεταμένη ώστε τα σχετικά δημόσια έσοδα ήταν ασήμαντα.
Η χαμηλή απόδοση δεν είναι, βεβαίως, ελληνική αποκλειστικότητα. Παρόμοιες καταστάσεις υπήρξαν και σε άλλες χώρες. Αλλά υπήρχαν και σημαντικές διαφορές.
Οι συγκρινόμενες χώρες κατατάσσονται βάσει της χρονολογικής σειράς, με την οποία καθιερώνουν τους φόρους αυτούς. Η περίπτωση που ξεχωρίζει, είναι η Μεγάλη Βρετανία, όπου ο φόρος εισοδήματος καθιερώθηκε πολύ νωρίς, κατά την επανάσταση του 1642. Ήταν η φυσική συνέπεια της πρώϊμης εξέλιξης του πολιτεύματος και της πολιτικής ζωής σε αυτήν την χώρα. Μετά από μια σύντομη περίοδο εφαρμογής, ο φόρος αυτός καταργήθηκε από την αντεπανάσταση, επανέκαμψε το 1799 ενόψει των Ναπολεοντείων Πολέμων, για να ξανακαταργηθεί το 1815 και να επανεισαχθεί οριστικά το 1842. Η Ιρλανδία ακολούθησε το Ηνωμένο Βασίλειο, εκούσα άκουσα, έως το 1922, οπόταν το νότιο τμήμα της έγινε ανεξάρτητο κράτος. Η Ελλάδα ήταν από τις τελευταίες χώρες που καθιέρωσαν τέτοιους φόρους.
Σημαντικότερο κριτήριο από τον χρόνο θέσπισης είναι το ποσοστό συμμετοχής στα δημόσια έσοδα. Στην Ελλάδα το ποσοστό ήταν και παρέμεινε διαρκώς χαμηλότερο απ’όσο φαίνεται εκ πρώτης όψεως, αν ληφθεί υπ’όψιν το άθροισμα των δύο φορολογιών. Πράγματι, η Ολλανδία, το Βέλγιο και η Γαλλία εφήρμοσαν τον φόρο εισοδήματος με σχετική καθυστέρηση, αλλά διέθεταν από νωρίς φόρους κληρονομιών που απέδιδαν πολλαπλάσια έσοδα από αυτά που απέφερε στην Ελλάδα όχι μόνον ο αντίστοιχος φόρος, αλλά αι αυτός ακόμα ο φόρος εισοδήματος.
Η υποφορολόγηση των ευπορότερων στρωμάτων στην Ελλάδα και η μακροβιότητα αυτού του συστήματος παραπέμπουν σε αντίστοιχες συνθήκες που επικρατούσαν στα τρία άλλα νοτιοευρωπαϊκά κράτη και η ομοιότητα αυτή υφίσταται έως την δεκαετία του 1970. Η ελληνική περίπτωση πλησιάζει μάλιστα τις ακραίες περιπτώσεις της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, ενώ η ιταλική περίπτωση δεν είναι τόσο ακραία.
Μετά την ψήφιση των φορολογικών νόμων από τη Βουλή, η κύρωσή τους από την εκτελεστική εξουσία καθυστερούσε συνήθως επί μήνες και η εφαρμογή τους επί μήνες ή και χρόνια. Όταν πλέον οι νόμοι εφαρμόζονταν, η βεβαίωση των φόρων γινόταν με αμέλεια και η είσπραξη με πολυετείς καθυστερήσεις, που τελικά συσσωρεύονταν σε τεράστια ποσά δεκάδων εκατομμυρίων.
Εκ πρώτης όψεως η αμέλεια φαίνεται ανεξήγητη. Η εξήγηση όμως αναφαίνεται μόλις τεθεί το κλασικό ερώτημα «ποιος ωφελείται;». Και η εξήγηση διαφέρει κατά περίπτωση, αναλόγως του φόρου που εξετάζεται. Πράγματι, έως την δεκαετία του 1870 μεγάλο μέρος των καθυστερήσεων προερχόταν από οφειλές αγροτών για τις εθνικές γαίες. Στην περίπτωση αυτή η αμέλεια του κράτους οφειλόταν κυρίως στην φιλαγροτική πολιτική των εκάστοτε κυβερνήσεων.
ΚΑΤΕΥΘΕΙΑΝ ΣΤΗΝ ΥΠΕΡΦΟΡΟΛΟΓΗΣΗ
Το 1892 εμφανίστηκε η φράση φορομπήχτρα κυβέρνησις, μετά την οποία ο ταλαίπωρος Τρικούπης έμεινε πλέον στην ιστορία ως ο πρώτος έλλην φορομπήχτης. Το έδαφος το είχαν προετοιμάσει άλλοι νεολογισμοί, όλοι μέσα στην εξαετία 1886-1892: φοροτόκος κυβένρησις το 1886, ο φορομανής το 1887, η φορολογομανία το 1888, η φοροδανειομανία και, τέλος, ο φορομανικός το 1892. Άλλη μια ένδειξη είναι ότι αυτή η εξαετία ήταν γόνιμη όχι μόνο σε νεολογισμούς αλλά και σε εμμέσους φόρους.
Η υπερφορολόγηση των μικροαστικών στρωμάτων δεν περιορίστηκε στην έμμεση, επεκτάθηκε σύντομα και στην άμεση φορολογία. Οι δυο άμεσοι φόροι που καθιερώθηκαν στην ίδια περίοδο, εισοδήματος και επιτηδεύματος, αφορούσαν όχι μόνο τους εύπορους επιχειρηματίες και άλλους αστούς, αλλά και τους μικροαστούς επαγγελματίες και τεχνίτες. Βεβαίως, οι συντελεστές ήταν χαμηλοί αλλά δεν υπήρχε αφορολόγητο όριο. Επομένως, η επιβάρυνση ήταν μεγάλη για τους μικροεπαγγελματίες, ελάχιστη για τους ευπορότερους.
Στην δεκαετία του 1920 θεσπίστηκε η φορολογία μισθωτών υπηρεσιών. πολύ σύντομα, έφτασε να αποδίδει το μέγιστο μέρος των εσόδων από τους φόρους εισοδήματος. Και αυτό εξακολούθησε να συμβαίνει συνεχώς, από την καθιέρωσή της έως τις αρχές του 21ιου αιώνα. Τα αφορολόγητα όρια ήταν η πάντοτε τόσο χαμηλά, ώστε ο φόρος να επιβαρύνει ακόμη και τον ασήμαντο μισθό ενός μικροϋπαλλήλου. Έτσι, με αυτούς τους «φόρους των πλουσίων» το ελληνικό κράτος μπορούσε να φορολογεί και τα εισοδήματος και τις κληρονομίες των μικροαστών-όσων τουλάχιστον δεν μπορούσαν να φοροδιαφύγουν.
Πριν αλλά και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο πληθωρισμός διόγκωνε ακόμη περισσότερο την επιβάρυνση των χαμηλών και, ιδίως, των σχετικά σταθερών εισοδημάτων, όπως ήταν αυτά των μισθωτών και των συνταξιούχων. Η έμμεση αυτή επιβάρυνση ήταν ιδιαίτερα οδυνηρή στην περίοδο 1972-1998, κατά την οποία τα ποσοστά του πληθωρισμού ήταν τουλάχιστον 6% και έφτασαν σχεδόν στο 20%. Επιπλέον, το κράτος παρακρατούσε πάντα τον φόρο στην πηγή, άρα αυτές οι κατηγορίες φορολογουμένων κατέβαλλαν τον φόρο την στιγμή που εισέπρατταν το εισόδημά τους, ενώ όλες οι άλλες κατηγορίες τον κατέβαλλαν μετά την δήλωσή τους, δηλαδή 3 έως 17 μήνες μετά την γένεση του εισοδήματος.
Πηγή: Ιστορία του Ελληνικού Κράτους Γ.Β. Δερτιλής «ΕΣΤΙΑ»
Ιστορικές Επιφυλλίδες
Η ΠΑΡΑΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Ευτυχώς που υπάρχει και η παραοικονομία σε τούτον τον τόπο. Το κράτος όχι μόνο ανέχεται, αλλά και υποθάλπει την παραοικονομία. Έχουν συνείδηση οι κρατούντες πως, δεδομένης της ανυπαρξίας οικονομίας, αν δεν υπήρχε και η παραοικονομία, όλα θα είχαν καταρρεύσει, σ’ αυτόν τον τόπο. Αυτοί που παράγουν, όσο κι ό,τι παράγουν, θα κάνουν ό,τι μπορούν για να το διακινήσουν και να το εμπορευτούν ερήμην της εφορίας. Γνωρίζουν πως, απ’ αυτά που θα πάρει η εφορία; Ελάχιστα θα επιστραφούν στην κοινωνία με τη μορφή δημοσίων υπηρεσιών ή δημοσίων έργων. Και κανείς δεν είναι διατεθειμένος να πληρώνει στο κράτος για να του τα τρων οι κρατούντες εις υγείαν του παραγωγού. Προτιμάει, λοιπόν, ο παραγωγός να τα πετάει στα σκυλάδικα, παρά να τα δίνει στην εφορία. Και κάνει πάρα πολύ καλά. τουλάχιστον έτσι Γίνεται κάποιος τζίρος, και η οικονομία κινείται κουτσά στραβά.
Βέβαια, το κράτος καταφεύγει στους μισθωτούς που είναι αδύνατο να μετάσχουν στην παραοικονομία, αφού δεν είναι ελεύθεροι επαγγελματίες. Όμως, όσοι εκ των μισθωτών είναι δημόσιοι υπάλληλοι σχέσιν έχοντες με την οικονομική διαδικασία εν γένει, θα μπουν στο σκοτεινό κύκλωμα της παραοικονομίας ως δωροδοκούμενοι, ακριβώς για να επιτρέπουν στην παραοικονομία να υπάρχει σαν τέτοια.
Ωστόσο, αυτοί οι υπάλληλοι θα πάρουν και μισθό απ’ τους δικούς μας φορείς. Κι έτσι εμφανίζεται το τρελό και πολύ ελληνικό φαινόμενο μισθωτοί να συντηρούν μισθωτούς, κι άλλοι μισθωτοί να συντηρούν ελεύθερους επαγγελματίες, συντηρούμενοι απ’ αυτούς, σ’ έναν υπέροχο φαύλο κύκλο, εντός του οποίου όλα γίνονται τελικά με τα χρήματα των δανείων, αφού απ‘ τους ελεύθερους επαγγελματίες ελάχιστοι, είναι οι παραγωγοί προϊόντων. Και όπως ξέρουμε απ’ την Πολιτική Οικονομία εθνικός πλούτος χωρίς προϊόντα εξαγόμενα είναι αδύνατο να υπάρξει. Οι υπηρεσίες μπορεί να κάνουν κάποιους πλούσιους αλλά κοινωνικό πλούτο δεν παράγουν γιατί μόνο τα εξαγόμενα προϊόντα παράγουν εθνικό πλούτο, και μ’ αυτόν συντηρούνται οι πάντες στα πολιτισμένα κράτη. Τα λιγοστά που παράγονται εδώ, παράγονται απ’ τους παραοικονο-μούντες που αν τους χάσουμε κι αυτούς, χαθήκαμε.
Γι’ αυτό λοιπόν, δεν είναι δυνατό να παταχθεί η παραοικονομία. είναι εθνικά αναγκαία. Σκεφτείτε τι θα συνέβαινε αν κι αυτοί που σήμερα παραοικονομούν γίνονταν δημόσιοι υπάλληλοι. Δεν θα έμενε κανείς πια στην παραγωγή. Άλλωστε, όσο λιγότεροι είναι οι δημόσιοι υπάλληλοι, τόσο λιγότερα τα κομμάτια της «πίττας’ και συνεπώς τόσο μεγαλύτερη η μερίδα. Δεν μπορούν να διεκδικούν αύξηση, οι δημόσιοι υπάλληλοι, αν γίνουν πάρα πάρα πολλοί, περισσότεροι απ’ τους πάρα πάρα πολλούς που υπάρχουν σήμερα στην πάρα πάρα πολύ φορτωμένοι με δάνεια χώρα μας.
Βέβαια, εδώ προκύπτει ένα ερώτημα: Γιατί οι απεργοί διεκδικούν συνεχώς αυξήσεις, τη στιγμή που ξέρουν πως τα δημόσια ταμεία είναι άδεια; Μα, διότι θέλουν να πάρουν μέρος στην κλοπή των δανείων και άλλον τρόπο, ευθέως κλεπτικό, δεν έχουν. Σου λεν λογικότατα: Εφοριακός δεν είμαι, τελωνειακός δεν είμαι, υπάλληλος του πολεοδομικού γραφείου δεν είμαι, πώς διάολο θα κλέψω; Οι εφοριακοί και οι τελωνιακοί απεργούν μόνο στις γενικές απεργίες. Όλοι οι άλλοι διεκδικούν το μοιράδι τους απ’ τα δάνεια με κλαδικές απεργίες.
Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ
Η πολιτική ελευθερία μέσα σε μια δημοκρατική πολιτεία, είναι απαράβατος όρος, όχι όμως ούτε ο μόνος ούτε αναγκαίος. Η δημοκρατική ελευθερία είναι κατηγορία ιστορική και εξωτερική. Η υπαρξιακή ελευθερία είναι κατηγορία μεταϊστορική και εσωτερική. Η δημοκρατική ελευθερία προϋποθέτει την υπαρξιακή ελευθερία διαφορετικά δεν θα ήταν νοητή. Αντίθετα ο άνθρωπος δεν χάνει ποτέ την υπαρξιακή του ελευθερία, ενώ τη δημοκρατική την χάνει. Ο δημοκρατικός πολίτης είναι ελεύθερος να πράξει κατά την κρίση του, ανεμπόδιστος από πολιτειακούς παράγοντες. Η υπαρξιακή ελευθερία θα εκδηλωθεί στην πράξη του πολίτη που είναι υπεύθυνος έναντι της ανθρωπότητας, έναντι του προσώπου του ανθρώπου, χωρίς να μπορεί μα μεταφέρει την ευθύνη του σε καμία αρχή.
Έτσι είναι ελεύθερος α) να πράξει κινούμενος από τις παρορμήσεις του (πάθος, μίσος, αγάπη), β) να πράξει ελεύθερα και δημιουργικά, γ) να πράξει ελεύθερα και καταστροφικά. Το πώς θα πράξει δεν το υπαγορεύει η δημοκρατική πολιτεία, της οποίας η μόνο ιδεολογία είναι η πίστη της ότι η εξωτερική ελευθερία που εξασφαλίζει στους πολίτες της θα αποβεί σε όφελος ολόκληρης της κοινωνίας, αλλά και του κάθε πολίτη χωριστά, πιστεύοντας πως ο πολίτης θα ασκήσει την ελευθερία του για δημιουργία. Την απαίτηση την δίνουν οι πολίτες με την πράξη τους. Αναλύοντας πιο πέρα την ελευθερία, την έχουμε δευτερευόντως ως έννοια και πρωτεύοντος ως πράξη της ύπαρξης, ως πηγή της ύπαρξης και ως βούληση της ύπαρξης.
Ο Σάρτρ στην «Δημοκρατία της σιωπής» γράφει τα εξής: ποτέ δεν είμαστε τόσο ελεύθεροι από όσο στην Γερμανική κατοχή. Είχαμε χάσει όλα τα δικαιώματά μας, αλλά κάθε σκέψη μας ήταν μια κατάκτηση. Η εξορία η αιχμαλωσία και ιδίως ο θάνατος έγιναν η καθημερινή μας μέριμνα, που έπρεπε να την θεωρούμε ως την ίδια την μοίρα μας, το πεπρωμένο μας, την βαθειά πηγή της πραγματικότητας μας ως ανθρώπων.
Ο Ηλίας Βενέζης περιόδευσε στην Κρήτη. Ένας γέρος στ’ Ασκύφου του λέγει «Αυτό που ξέρω είναι πως εδώ δεν έχουμε πια ελευθερία. Τον παλιό καιρό με τους Τούρκους, ήμασταν ελεύθεροι. Επειδή είχαμε να τον πολεμήσουμε. Είχαμε τουφέκια κι είχαμε τι να τα κάνουμε. Τώρα δεν έχουμε τίποτα. Άμα δεν έχεις άρματα και οχτρό να πολεμήσεις, γίνεται να ‘σαι ελεύθερος;» (Αρχιπέλαγος Αθήνα 1969).
Και οι δυο καταγραφές δείχνουν πως η ελευθερία είναι όριο, δεν είναι μόνιμη κατάσταση. Ο γέρος Κρητικός αναμετριέται με τον εαυτό του. Δεν συνθηκολογεί με την νέα κατάσταση, αλλά θέλει να την διαμορφώσει στα μέτρα του. Η ελευθερία είναι ακατάπαυστη δημιουργία και πάντα βρίσκεται σε ατελείωτο πόλεμο με όλες τις δυνάμεις των αιτιών και αιτιατών.
Πηγή : Γεράσιμος Κακλαμάνης
«Ελλάδα Κράτος Δικαίου»
