ΟΙ ΝΕΚΡΟΦΟΡΕΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
ΤΑ ΚΑΡΟΤΣΑΚΙΑ κατάφεραν να εξυπηρετήσουν πολύ τις ανάγκες στην Κατοχή Ένα απλό ξύλινο κασόνι, δύο μικρές σιδερένιες ρόδες, δύο καδρόνια στα πλάγια και το όχημα ήταν έτοιμο. Η φράση "καρότσι για μεταφορές '' ακούγονταν σ' όλους τούς δρόμους. Τ' απλά καροτσάκια πήραν αργότερα μια πιο εξελιγμένη μορφή. ‘Ένα σανίδι , που εξείχε μπροστά , χρησίμευε στις κατηφόρες για φρένο, ενώ ένα άλλο πίσω ήταν σαν πατίνι , για να ξεκουράζεται ο οδηγός, Όταν η κατηφοριά δεν ήταν μεγάλη και το καρότσι πήγανε μόνο του.
Οι πιάτσες τους βρίσκονταν σ’ όλα τα κεντρικά σημεία, χωρίς να εξαιρεθούν η Ομόνοια και το Σύνταγμα. Τα χρησιμοποιούσαν για μεταφορές αντικειμένων, για μεταφορά ενός ή δύο ατόμων με μια βαλίτσα , για μικρό εμπόριο, ακόμη και για κηδείες, στις όποιες συχνά δεν υπήρχε και φέρετρο. Έβλεπες τότε τους νεκρούς με τα χέρια σταυρωμένα , σκελετωμένα κουφάρια πάνω στο καρότσι, χωρίς ούτε καν σάβανο. Ακλουθούσαν ο παπάς και οι συγγενείς. Όταν κάποτε συνάντησα μια τέτοια κηδεία, δεν είχα το κουράγιο και την ψυχική δύναμη να βγάλω την φωτογραφική μου μηχανή. Όσο κι αν έπρεπε να φωτογραφίσω την ανατριχιαστική αύτη εικόνα, το θεώρησα βεβήλωση . Έπρεπε να σεβαστώ τον νεκρό. Δεν μπορούσα ν' αγνοήσω τον πόνο των συγγενών. Η γριούλα πού κειτόταν νεκρή στο καρότσι, με το σκελετωμένο πρόσωπο, ήταν μητέρα, γιαγιά. Πίσω της ένας παπάς - βιβλική σκελετωμένη μορφή και αυτός – με τον σταυρό στο χέρι. Κι έπειτα οι συγγενείς , ντυμένοι με μαύρα κουρέλια, με λίγα δάκρια και πνιχτούς λυγμούς. Αλλόκοτη εικόνα, μπροστά στην οποία στέκονταν οι διαβάτες να σταυροκοπηθούν. Ποιός θα είχε το κουράγιο να την φωτογραφήσει;
ΕΡΗΜΟΙ ΔΡΟΜΟΙ
Οι έρημοι δρόμοι της Αθήνας ήταν θέαμα συνηθισμένο. Πολύ λίγα αυτοκίνητα κυκλοφορούσαν και τα πιο πολλά από αυτά ήταν των κατακτητών. Πολλές όμως αιτίες έκαναν τους δρόμους ν' άδειαζαν κυριολεκτικά. Όταν ακουόταν ότι κάπου «έγινε μπλόκο» για έρευνες ή για να συλληφθούν όμηροι , όλοι οι διαβάτες έσπευδαν ν' απομακρυνθούν γρήγορα από την περιοχή ή κρύβονταν στα σπίτια τους. Συχνές όμως ήταν και οι διακοπές του ηλεκτρικού ρεύματος , με συνέπεια την πολύωρη η πολυήμερη διακοπή της κυκλοφορίας των τραμ. Αφού λοιπόν και τα λεωφορεία ήταν ελάχιστα και σχεδόν ανύπαρκτα, οι Αθηναίοι πήγαιναν στις δουλειές τους και γύριζαν στα σπίτια τους με τα πόδια. Οι δρόμοι ήταν ελεύθεροι για τους πεζούς και το περπάτημα πάνω στην άσφαλτο πολύ εύκολο.
Την νύχτα η κυκλοφορία απαγορευόταν. Κυκλοφορούσαν μόνο περίπολοι των Ιταλών με αυτοκίνητα . Δεν έλειπαν όμως οι μυστηριώδεις σκιές που κυκλοφορούσαν με κάθε προφύλαξη. Ήταν οι καθυστερημένοι η όσοι πήγαιναν σε κάποιο γειτονικό σπίτι, για να περάσουν τις άδειες ώρες τους. Ήταν όμως και πατριώτες , που μετέφεραν κάποιο ασύρματο η παράνομο υλικό από σπίτι σε σπίτι, από συνοικία σε συνοικία και οι νέοι, που έγραφαν στους τοίχους συνθήματα. Κυκλοφορούσαν , βέβαια , κι οι κλέφτες κι οι διαρρήχτες. Στην ειδικότητα αύτη, μαζί με τους πεινασμένος ντόπιους , δρούσαν φιλότιμα και άνδρες του στρατού κατοχής.
Έδειξαν και τ’ άψυχα την αντοχή τους στην Κατοχή και βοήθησαν για να περασιών οι δύσκολες μέρες. Και πρώτα απ' όλα τ' ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΑ. Σακαράκες πού ήταν πεταμένες σε μάντρες κι αποθήκες, βγήκαν στην επιφάνεια και , με πρόχειρη επιδιόρθωση, ανέλαβαν υπηρεσία. Λεωφορεία και φορτηγά, κούρσες και δίκυκλες μοτοσυκλέτες, που όταν ήταν καινούρια οι ιδιοκτήτες τους φοβόνταν να τα υπερφορτώσουν , μην πάθουν καμιά ζημιά , τώρα κινούνται άνετα με υπερδιπλάσιο από το κανονικό φορτίο. Τα φτερά είναι από τα πιο άνετα καθίσματα και ή στέγη εξυπηρετεί πολλούς επιβάτες , έχοντας και το πλεονέκτημα να τούς προσφέρει ωραία ... θέα.
Βενζίνη υπήρχε μονάχα στην μαύρη αφορά και προερχόταν από κλοπές η από προμήθειες που έκαναν οι στρατιώτες του Άξονα σε μαυραγορίτες. Η βενζίνη ανακατευόταν με οινόπνευμα για να φτουρήσει. Σύντομα εμφανίστηκαν και τα «γκαζοζέν», που άφησαν εποχή. Μεγάλα δοχεία - ντεπόζιτα , που έκαιγαν ξυλοκάρβουνο και παρήγαν αέρια για την κίνηση της μηχανής. Με τον τρόπο αυτό κινήθηκαν τα περισσότερα λεωφορεία. Ανταλλακτικά και ελαστικά δεν υπήρχαν ούτε για δείγμα. Κι όμως, οι τεχνίτες κατάφερναν να κάνουν τις επισκευές. Τα χιλιομπαλωμένα λάστιχα άντεχαν απίθανα βάρη. Δεν είναι λοιπόν ν' απορεί κανείς , πώς αυτά τα σαράβαλα εξυπηρέτησαν την πρωτεύουσα και τις επαρχίες;
ΣΥΝΘΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
Κάθε βράδυ οι τοίχοι των σπιτιών - στις συνοικίες και στο κέντρο - γέμιζαν μ' ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ και ΣΥΝΘΗΜΑΤΑ. Πατριώτες κάθε ηλικίας , αλλά και κάθε φρονήματος , έγραφαν με μπογιά στους τοίχους , αφοί έπαιρναν τις ανάλογες προφυλάξεις. Το πρωί οι κάτοικοι των σπιτιών ήταν υποχρεωμένοι να σβήνουν τις επιγραφές με ασβέστη ή χρώμα. Επειδή όμως το ίδιο θα γινόταν και το επόμενο βράδυ, κανένας δεν σκοτιζόταν να βιαστεί. Σε πολλά σπίτια οι επιγραφές γράφονταν ή μία πάνω στην άλλη, σε σημείο πού οι προσόψεις των σπιτιών, όσες είχαν ομαλούς σοβάδες, εμφάνιζαν φουτουριστική πολυχρωμία. Μερικοί ιδιοκτήτες για να ξενοιάσουν , προτιμούσαν να σπάζουν τους σοβάδες, για να γίνει ο τοίχος ανώμαλος και να θρουν την ησυχία τους. Οι επιγραφές και τα συνθήματα γράφονταν όχι μονάχα στα ελληνικά, αλλά και στα γερμανικά και στα ιταλικά.
Οι φωτογραφίες μας είναι παρμένες κυρίως στις συνοικίες Εξάρχεια, Νεάπολη, Λεωφόρο Αλεξάνδρας, Πατήσια. Γι' αυτό αντιπροσωπεύουν τις ομάδες που δρούσαν εκεί, ενώ λείπουν επιγραφές από ομάδες που δρούσαν σε άλλες συνοικίες, στις οποίες ήταν δύσκολο να κυκλοφορήσω, γιατί βρίσκονταν μακριά από την κατοικία μου και την εργασία μου. Μαζί με τα συνθήματα στους τάχους πρέπει να θυμηθούμε και τα ΧΩΝΙΑ. Δυστυχώς , τότε δεν υπήρχαν μαγνητόφωνα, για να ηχογραφηθούν τα συνθήματα που μετέδιδαν. Τα χωνιά ήταν φτιαγμένα από τενεκέ η χαρτόνι , όπως ο τηλεβόας , και ακούγονταν την νύχτα πάνω σε υψώματα η σε ανοιχτούς χώρους , όταν είχε σταματήσει η κυκλοφορία. Κάποια άγνωστη φωνή , που άνηκε σε οργάνωση, μετέδιδε συνθήματα και πληροφορίες για την πορεία του πολέμου και την κατάσταση στην Ελλάδα.
ΟΙ ΚΑΤΟΧΙΚΕΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ
Οι κυβερνήσεις των Αθηναίων στην Κατοχή ήταν διορισμένες από τους κατακτητές. Το μέγεθος της ενοχής και της προδοσίας τους το έκριναν μετά την απελευθέρωση τα δικαστήρια. Προσπαθούσαν να εμφανιστούν ότι φρόντιζαν για τον λαό κι ότι ήταν «ελληνικές». Κανένας όμως δεν τους πίστευε. Συχνά οι ΚΑΤΟΧΙΚΕΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ έφθαναν σε υπερβολική δουλοπρέπεια, για να υπηρετήσουν τους αφέντες τους και σε πράξεις που έδειχναν ότι δεν είχαν νιώσει το δράμα του λαού μας. Υπάρχει η φωτογραφία με το στεφάνι πού κατέθεσε, ένα χρόνο από την κατάληψη των Αθηνών, τον Απρίλιο τού 1942, ο τότε αντιπρόεδρος Κ. Λογοθετόπουλος, στο τμήμα ετεροδόξων στο Α' νεκροταφείο Αθηνών, στη μνήμη των Γερμανών στρατιωτών πού έπεσαν στην 'Ελλάδα.
Δυσκολεύτηκα να θυμηθώ γιατί και πού είχα τpαβήξει την φωτογραφία. Μού φρέσκαραν την μνήμη μου οι άλλες πλάκες τού ίδιο φιλμ, ποία είναι τάφοι του Α' νεκροταφείου, άσχετοι με το θέμα μου. Φωτογραφήθηκαν απλώς για να καμουφλάρουν αυτή και άλλες φωτογραφίες.
Εδώ πρέπει να σημειώσω ότι ξέχωρα από τις κατοχικές κυβερνήσεις και τους δοσίλογους, όλος ο ελληνικός λαός, σαν σύνολο σχεδόν , έδειξε παθητική η ενεργητική αντίσταση στον κατακτητή. Τα ελληνικά αστυνομικά σώματα και οι δημόσιοι υπάλληλοι, παρ' όλες τις πιέσεις και τους κινδύνους που διέτρεχαν, βοήθησαν τον λαό και φρόντιζαν να προστατεύσουν όσους κυνηγούσαν οι κατακτητές . Πολλά Υπουργεία και Υπηρεσίες ήταν έτοιμες να βοηθήσουν σε περίπτωση απόβασης των Συμμάχων. Αναφέρω ενδεικτικά το Υπουργείο Προνοίας, όπου τα λιγοστά αυτοκίνητα που είχε στην διάθεσή του, ήταν σε σχετική ετοιμότατα. Επίσης αστυνομικοί εξέδιδαν ταυτότητες για διωκόμενους πατριώτες και Εβραίους, για να ξεφύγουν από τα νύχια της Γκεστάπο. Ακόμη πολλά μεμονωμένα άτομα -που μπορούσαν τότε να χαρακτηρισθούν ότι συνεργάζονταν με τους κατακτητές ή ανέχονταν έστω την κατάσταση - συνεργάζονταν με αντιστασιακές ομάδες. Αυτά βέβαια όχι με υπερβολές, γιατί οι Γερμανοί και οι Ιταλοί δεν ήταν κουτοί κι είχαν κι αυτοί τις υπηρεσίες τους, πού παρακολουθούσαν κάθε ύποπτη κίνηση.
ΟΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΣΚΛΑΒΟΙ
Στην κατοχική Αθήνα - αλλά και σ’ ολόκληρη την Ελλάδα - γιορταζόταν η 25η ΜΑΡΤΙΟΥ και δινόταν η ευκαιρία γα μεγάλες πατριωτικές εκδηλώσεις στα σχολεία, στις δημόσιες υπηρεσίες, τις τράπεζες και τους ιδιωτικούς οργανισμούς. Παρά τις απαγορεύσεις και την τρομοκρατία, η γαλανόλευκη υψωνόταν και κυμάτιζε υπερήφανα και οι ελεύθεροι σκλάβοι κατέθεταν στεφάνια στους ανδριάντες των ηρώων και στα μνημεία των πεσόντων.
Στον Μητροπολιτικό Ναό ετελείτο η καθιερωμένη δοξολογία από την κατοχική κυβέρνηση και κατάθεση στεφάνων στο μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, αλλά με την προστασία των καραμπινιέρων.
Την 25η Μαρτίου του 1942, την εποχή της μεγάλης πείνας και τρομοκρατίας, με πρωτοβουλία των φοιτητών και αναπήρων του πολέμου του 1940 πραγματοποιήθηκαν συγκεντρώσεις, που γρήγορα μεταβλήθηκαν σε διαδηλώσεις, με κατεύθυνση την πλατεία Συντάγματος. Οι καραμπινιέροι επενέβηκαν, χωρίς να φέρουν αποτέλεσμα. Το Πανεπιστήμιο κυκλώθηκε, οι φοιτητές όμως κατάφεραν να ξεφύγουν προς την οδό Σόλωνος και το Κολωνάκι, ενώ άλλοι κατέβαιναν προς την 'Ομόνοια. 'Όλη την ήμερα γίνονταν συγκρούσεις, τίποτα όμως δέη εμπόδισε τον λαό της Αθήνας να εκδηλώσει τα αισθήματα του. Ως το βράδυ, βρισκόταν στους δρόμους σε μια σιωπηλή διαμαρτυρία εναντίον των δυνάμεων τού Άξονα.
Στις 25 Μαρτίου του 1943 έγινε η μεγάλη διαδήλωση στην πλατεία του Συντάγματος. Ο λαός ξεχύθηκε στους δρόμους μετά από την λειτουργία στις εκκλησίες. Επενέβηκαν και τότε το ιππικό των καραμπινιέρων και οι Γερμανοί , για να διαλύσουν τους διαδηλωτές. Πολλά ήταν τα θύματα. Πολλοί πλήρωσαν με την ζωή τους τον πόθο για την Ελευθερία.
ΟΤΑΝ Ο ΛΑΟΣ ΕΠΙΜΕΝΕΙ
Σ' όλο το διάστημα της Κατοχής η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ του ελληνικού λαού στην πρωτεύουσα δεν σταμάτησε. Δεν αναφέρομαι μόνο σ’ όσους ανήκαν σε οργανωμένες ομάδες και εργάζονταν για συγκεκριμένους σκοπούς, αλλά στις μεγάλες μάζες , στον ανώνυμο λαό , όχι μονάχα στους άνδρες, αλλά και στα παιδιά και στις γυναίκες , που με την πρώτη ευκαιρία που τους δινόταν, έδειχναν το μίσος τους για τον κατακτητή. Επαφή με τους στρατιώτες κατοχής δεν υπήρχε , παρά μόνο για να τροφοδοτηθεί η μαύρη αγορά. Ζούσαν, οι ναζίδες και οι φασίστες, σαν απόβλητοι της κοινωνίας. Τα σπίτια ήταν κλειστά γι' αυτούς.
Όταν έβλεπαν τους «υπόδουλους» Έλληνες να διασκεδάζουν στα απλά κέντρα που υπήρχαν τότε , με το «Τίποτα» που λένε και μάλιστα έπειτα από τις ακτίνες φωτός , που φάνηκαν μετά τις πρώτες συμμαχικές νίκες, τους έπιανε λύσσα. Η πραγματική όμως μαζική αντίσταση στον αστικό πληθυσμό φούντωνε σιγά-σιγά, για να φτάσει σε ομαδικές απειρίες. Άρχισε με μικροσυγκεντρώσεις στα γραφεία, στις τράπεζες, στα Υπουργεία, στους ορφανισμούς. Η τρομοκρατία δεν πτοούσε κανένα. Όταν υπήρχαν ομαδικές διεκδικήσεις, οι συγκεντρώσεις γίνονταν στους δρόμους . Οι κατακτητές δεν εδίσταζαν να χτυπήσουν στο ψαχνό. Ο λαός όμως επέμενε. Έτσι, με διαδηλώσεις και απεργίες, ο λαός νικούσε. Πέτυχε να ματαιωθεί η πολιτική επιστράτευση, που είχαν ζητήσει οι Γερμανοί και την είχε δεχθεί η κυβέρνηση Λογοθετόπουλου . Κι όταν σκοτώθηκαν αθώοι ηρωικοί πολίτες , δεν εδίστασαν οι ανάπηροι του πολέμου να σηκώσουν μαύρες επιγραφές και να γεμίσουν με λουλούδια τους τάφους τους.
Πηγή : Λεύκωμα Κατοχής Κώστα Παράσχου
