Ένας θησαυρός λέξεων
Κωστής Ηλ. Παπαδάκης
«Τοπωνυμικό της επαρχίας Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου», Ρέθυμνο 2011
Του Αιμίλιου Γάσπαρη
Ένα έργο ζωής, έτσι απλά θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε το βιβλίο αυτό. Η φράση αυτή έχει την βαρύτητα που απαιτείται και πολύ σωστά αντιπροσωπεύει εκείνο που χρειάστηκε μια ολόκληρη ζωή για να αποκτήσει μορφή και να πραγματοποιηθεί και από την άλλη έχει την αξία του μοναδικού και αναντικατάστατου. Μια ολόκληρη επαρχία του Νομού Ρεθύμνης έρχεται σε αυτό να πάρει σάρκα και οστά με τους ανθρώπους της και πάνω από όλα με το χώρο της. Το νότιο κομμάτι αυτό της Κρήτης έχει αποκτήσει με το βιβλίο αυτό μια ταυτότητα και με το βιβλίο αυτό ένας λεκτικός πλούτος διασώζεται και το βιβλίο αυτό γίνεται η κιβωτός μιας παράδοσης που με μαθηματική ακρίβεια οι νεότεροι Έλληνες οδηγούν στη λήθη και τον αφανισμό. Είναι ευτύχημα που βρέθηκαν άνθρωποι που στήριξαν αυτήν την προσπάθεια από την αρχή στο πεδίο της έρευνας και μέχρι το τέλος στην έκδοση αυτού του τόμου. Μάλιστα σε εποχές δύσκολες και σε μια χώρα που σπαταλήθηκε τόσος πλούτος πολλές φορές για άχρηστα και επιπόλαια, η προσπάθεια αυτή είχε τέλος ευνοϊκό και έτσι μπορούμε να έχουμε την ικανοποίηση ένα πολύτιμο υλικό να είναι στα χέρια μας με το βιβλίο αυτό.
Στην έκδοση αυτή της Ένωσης Συλλόγων Επαρχίας Αγίου Βασιλείου « ο Πρέβελης» και του Συλλόγου Επιστημόνων Δήμου Λάμπης υπάρχουν συγκεντρωμένα τα τοπωνύμια της περιοχής αυτής που με τόση φροντίδα μάζεψε ο εκλεκτός φιλόλογος και ερευνητής Κωστής Ηλ. Παπαδάκης. Στις 650 σελίδες αυτού του τόμου οι λέξεις που για αιώνες αποτελούσαν κομβικό στοιχείο της κοινωνικής και οικονομικής ζωής αυτού του τόπου και που όριζαν και διευκρίνιζαν και διαχώριζαν τα βασικά σημεία των διαδρομών, της καθημερινότητας, της λατρείας, ακόμα και της βίας που μπορούσε να προκύψει, αυτές οι λέξεις βρίσκονται και είναι στη διάθεση των επόμενων γενιών και σε κάθε ενδιαφερόμενο που θα θελήσει να ασχοληθεί με τη λαογραφία και την ιστορία αυτού του τόπου. Παράλληλα όλοι οι οικισμοί, μικρά και μεγάλα χωριά της επαρχίας του Αγίου Βασιλείου, έχουν τη θέση τους με πολύ βασικά στοιχεία της εξέλιξης τους στη νεότερη ιστορία μας.
Σύμφωνα με τον Κοραή «το αδιόριστον των λέξεων γεννά το ακατάστατον των ιδεών και τούτο πάλιν το ακατάστατον των πράξεων». Τα τοπωνύμια δημιουργήθηκαν μέσα στους αιώνες για να φέρνουν την τάξη στον κοινωνικό χώρο και να διευκολύνουν τις ποικίλες δράσεις των κατοίκων. Τα ονόματα αυτά αποτελούσαν στολίδι και πλούτιζαν τη γλώσσα. Παρουσίαζαν ανάγλυφα πολλές φορές τους κατακτητές που άφησαν εδώ τη σφραγίδα τους και επίσης είχαν σχέση με το μακρινό παρελθόν, άρα αποδείκνυαν την συνεχή παρουσία μας ως έθνους. Αρκούσε λοιπόν και μόνο η καταγραφή τους από τον ερευνητή να αποτελέσει ένα αξιοθαύμαστο άθλο. Μαζί με την ετυμολογική ερμηνεία και τη σύνδεση τους με την τοπική ιστορία, με τους θρύλους και τις παραδόσεις το τόπου αποκτούν ακόμα περισσότερη βαρύτητα. Δεν μένουν έτσι λέξεις που θα τις χαρακτήριζε η ασάφεια και η απροσδιοριστία. Γίνονται η ύψιστη απόδειξη της πορείας αυτού του τόπου και της ικανότητας που είχαν οι άνθρωποι να ονοματίζουν και της ιδιαιτερότητας του ίδιου του τόπου. Τόσο ποικίλα και τόσο γοητευτικά τα ονόματα. Αυτόν τον θησαυρό με σεβασμό και αγάπη μεταχειρίστηκε ο Κωστής Ηλ. Παπαδάκης. Μια σοφή πράξη που αποτελεί προσφορά για τον τόπο.
Ο κυνικός φιλόσοφος Αντισθένης μας άφησε αυτό το υπέροχο ρητό: «Αρχή σοφίας η των ονομάτων επίσκεψις». Όχι μόνο σοφίας αλλά και εκπαίδευσης. Όποιος ασχοληθεί με το βιβλίο αυτό έχει να κερδίσει πολλά και δεν έχει τόση σημασία αν δεν κατάγεται από τον τόπο αυτό. Το κέρδος από την ενασχόληση με τα ονόματα αυτά είναι σοβαρό και μας αφορά όλους. Πόσες επιστήμες συνέχονται στα δείγματα αυτά μιας γλωσσικής εξέλιξης; Πόσο μεγάλη θα ήταν η απώλεια των λέξεων αυτών από τον κορμό της ελληνικής γλώσσας; Πως θα ήταν οι συγκεκριμένοι τόποι χωρίς τα ονόματά τους; Με την ικανή του μεθοδολογία όχι μόνο συγκέντρωσε και κατέταξε αλλά και εξήγησε και υπομνημάτισε και πρότεινε λύσεις ετυμολογικές και διατύπωσε συσχετισμούς και παρατηρήσεις. Θα ήταν ευχής έργο να υπάρξουν αντίστοιχες εργασίες και για άλλες περιοχές του Νομού μας, για την Κρήτη ολόκληρη. Όπως αναφέρεται στα προλεγόμενα του τόμου αυτού από το χωριό της Καλής Συκιάς στο διάστημα εξήντα ετών που πέρασε το ένα στα τρία τοπωνύμια λησμονήθηκε. Μια θλιβερή διαπίστωση που έρχεται και αυτή να συνηγορήσει για τη σοβαρότητα της κατάστασης και τη σπουδαιότητα της προσπάθειας αυτής.
Σε μια ιστορική συγκυρία που και η συγκεκριμένη επαρχία ψάχνει να βρει το δρόμο της ανάπτυξης, όπως πολλές φορές φωνασκούν οι φορείς της εξουσίας και εκεί, και που ο βηματισμός και εκεί χωλαίνει, είναι παρήγορο να υπάρχουν αυτοί που το έργο τους αποδεικνύει το πόσο αγαπούν αυτόν τον τόπο. Είτε ως επαρχία Αγίου Βασιλείου, είτε ως ένας και ενιαίος Δήμος Λάμπης, αυτός ο τόσο όμορφος τόπος έχει με τον τόμο αυτό μια πυξίδα και οι ίδιες οι λέξεις του, αυτές που γενιές και γενιές έπλασαν, θα συμβάλλουν στη γνώση και την κατανόηση που χρειάζεται για ότι καλύτερο. Ακόμα κι όταν ερίζουν οι τοπικοί άρχοντες κι όταν δεν μπορούν να καταλάβουν ποιο είναι το συμφέρον των κατοίκων, ας έχουν κατά νου τα τοπωνύμια, τον πολιτισμό του τόπου τους και αυτά θα τους βοηθήσουν. Αυτή είναι και η βοήθεια που έδωσε στον τόπο του ο Κωστής Ηλ. Παπαδάκης και τον συγχαίρουμε γι’ αυτό.
