Στο σημερινό μας άρθρο θα ασχοληθούμε με την τηλεόραση και την επίδρασή της σε ένα κοινό, του οποίου ο κόσμος γίνεται αντιληπτός μέσα από μια οθόνη και περιορίζεται σε τέσσερις τοίχους. Η τηλεόραση διαμορφώνει πολιτικές απόψεις, ακόμα κι όταν δε μεταδίδει τίποτε το φανερά πολιτικό. Όλα τα μέσα μαζικής επικοινωνίας -και όχι μόνο ο τύπος- αποτελούν ένα είδος «τέταρτης εξουσίας». Ειδικά η τηλεόραση είναι εκείνο το «μέσον» που επιδρά άμεσα στο συναισθηματικό κόσμο του αποδέκτη. Οι συγκεκριμένες και ζωντανές εικόνες έχουν πολύ μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από τον έντυπο λόγο, ο οποίος προκαλεί το σκεπτικισμό του αναγνώστη καθώς απαιτεί πνευματική προσπάθεια για να γίνει κατανοητός. Ο χαρακτηρισμός «ζωντανός» συνδέεται αποκλειστικά και μόνο με την εικόνα. Αλλά η ζωντανή εικόνα δεν είναι πάντα πραγματική. Στις περισσότερες περιπτώσεις όμως, αυτοί που βρίσκονται στη θέση του θεατή δεν είναι εύκολο και ούτε έχουν τη θέληση να αντιμετωπίσουν με δυσπιστία αυτά που βλέπουν στους δέκτες τους.
Με τη συνεχιζόμενη και αυξανόμενη τηλεοπτική κατανάλωση, ο ήδη υπερφορτωμένος θεατής βρίσκεται ολοένα και περισσότερο απομονωμένος και αβοήθητος. Τα πάντα σκηνοθετούνται για να δείχνουν αληθινά. Η διάκριση ανάμεσα στο πραγματικό και το σκηνοθετημένο απαιτεί μια αρκετά σοβαρή κριτική ικανότητα από τον θεατή. Δυστυχώς αυτή η ικανότητα δεν αποτελεί προσόν της μεγάλης πλειοψηφίας του κοινού. Επιπλέον, όσοι διαθέτουν αυτή την κριτική ικανότητα συνήθως αποφεύγουν να παρακολουθούν τηλεόραση ή το κάνουν σπάνια.
Η τηλεοπτική εικόνα γίνεται πιστευτή, αλλά όχι απόλυτα κατανοητή, και ούτε θα μπορούσε ποτέ να γίνει, αφού έρχεται αμέσως η επόμενη εικόνα και δεν αφήνει χρόνο για προβληματισμό πάνω στην προηγούμενη. Ο τηλεοπτικός εθισμός είναι το τεχνικά τελειοποιημένο υποκατάστατο για την έλλειψη της ουσιώδους και πραγματικής ανθρώπινης επικοινωνίας. Ακόμα και σήμερα η φράση «είναι σίγουρο γιατί το είπε η τηλεόραση» αποτελεί πειστήριο αλήθειας και τεκμήριο πραγματικού γεγονότος.
Για να γίνει κατανοητή η σημασία του ελέγχου των μέσων μαζικής επικοινωνίας θα πρέπει να ανατρέξουμε ιστορικά σε πολιτικά ανώμαλες καταστάσεις. Κάθε φορά που εκδηλώνεται σε μια χώρα ένα πραξικόπημα για την εγκαθίδρυση στρατιωτικής δικτατορίας, οι πραξικοπηματίες δεν αναλίσκονται να καταλάβουν τους κεντρικούς δρόμους, τα δημόσια κτίρια και τις βαριές βιομηχανίες. Τα πρώτα που τρέχουν να καταλάβουν είναι οι τηλεοπτικοί σταθμοί, οι ραδιοσταθμοί, οι οργανισμοί τηλεπικοινωνιών και τα κρατικά τυπογραφεία.
Σε εποχές βαθιάς κοινωνικής και οικονομικής κρίσης η επήρεια του τηλεοπτικού κοινού από την τηλεόραση γίνεται περισσότερο σημαντική και ενίοτε επικίνδυνη. Η έλλειψη εναλλακτικών τρόπων ψυχαγωγίας λόγω οικονομικής στενότητας υποβιβάζει τους ανθρώπους σε αντικείμενα και τους καθιστά εύκολη λεία στις διαθέσεις ενός πανίσχυρου μπλοκ εξουσίας. Τη συλλογική ενοχοποίηση των Ελλήνων τη διαδέχθηκε η ενοχή και την ενοχή τη διαδέχθηκε η καθολική υποταγή. Επειδή δεν έχουμε να πούμε τίποτα, αφήνουμε το «κουτί» να μιλάει για εμάς. Η οικογένεια πλέον απαλλάσσεται από την υποχρέωση του διαλόγου. Τα ανούσια και «στρογγυλεμένα» ερεθίσματα που προσφέρει δεν αποτελούν αφορμή επικοινωνίας μεταξύ μας, ούτε καν σε επίπεδο λεκτικής αντιπαράθεσης και «καυγά». Χαθήκαμε στα πρότυπα ενός λαμπερού κόσμου και ζούμε τη δική μας δυστυχία περισσότερο έντονα κάθε φορά που τελειώνει το θέαμα. Ξεχάσαμε να πηγαίνουμε βόλτα τα παιδιά μας στο πάρκο γιατί δεν θέλουμε να χάσουμε το επόμενο επεισόδιο της αγαπημένης μας σειράς. Βαρεθήκαμε να βλέπουμε άνοστες και αντιαισθητικές διαφημίσεις για γυναικεία εσώρουχα. Θεωρώ ότι είναι καιρός να αφυπνιστούμε λίγο και να θυμηθούμε αυτό που είχε πει κάποτε ο Groucho Marx: «Πιστεύω στον εκπαιδευτικό χαρακτήρα της τηλεόρασης. Μόλις κάποιος την ανοίξει, πηγαίνω στη βιβλιοθήκη και διαβάζω ένα ωραίο βιβλίο».
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Κ. ΑΚΟΥΜΙΑΝΑΚΗΣ
ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΑΝΑΛΥΤΗΣ
E-mail: [email protected]
http://soixantedix.blogspot.com/
