Υπάρχει ιδιωτική ζωή; Κάμερες, υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα, αναγνώριση προσώπου, δακτυλικά αποτυπώματα, αγορές μέσω internet λέγεται ότι κάνουν τη ζωή μας πιο ασφαλή και πιο άνετη. Μπορούμε πλέον να δούμε ποια μαγαζιά σε κάθε περιοχή έχουν περισσότερη πελατεία και άρα καλύτερη ποιότητα, μπορούμε να βάζουμε πομπούς σε εγκληματίες και  πολλοί γονείς θα ήθελαν να γνωρίζουν μέσω τεχνολογικών μέσων πού βρίσκονται τα παιδιά τους ανά πάσα στιγμή. Όταν αγοράζει κάποιος online αεροπορικά εισιτήρια δίνει προσωπικά του στοιχεία και πιστεύει ή τουλάχιστον ελπίζει πως οι κωδικοί που τα προστατεύουν δεν θα ''σπάσουν'' από λάθος ανθρώπους και  για λάθος σκοπούς. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου τα πάντα μεταφράζονται σε αριθμούς και σε κάθε είδους κωδικούς. Τι γίνεται όμως όταν τα μέσα αυτά δεν χρησιμοποιούνται για την προστασία των αγαπημένων μας προσώπων ή για το κοινό καλό, την πρόοδο και την ευημερία αλλά ως μέσα ελέγχου; Η ιδέα είναι παλιά. Ήδη ο Jeremy Βentham  τον 18ο αιώνα επινόησε το Πανοπτικόν, μια θεωρητική φιλοσοφική κατασκευή βασισμένη στην ιδέα μιας κυκλικής φυλακής στο κέντρο της οποίας βρίσκεται ένας πύργος  από όπου ο φύλακας έχει τη δυνατότητα να παρακολουθεί όλα τα κελιά με ειδικά σχεδιασμένους καθρέφτες, χωρίς όμως κανένας κρατούμενος να μπορεί να τον δει, με αποτέλεσμα όλοι να παραμένουν ήρεμοι και να τηρούν  τους κανονισμούς από τον φόβο της επιτήρησης ακόμη κι αν στην πραγματικότητα δεν υπάρχει κανείς να τους επιβλέπει. Με αυτή την ιδέα συμβαδίζει και η άποψη του Φουκώ, ότι δηλαδή διαδικασίες όπως η αστυνόμευση, ο έλεγχος, η επιτήρηση, η διαπαιδαγώγηση των ατόμων καθιστά τους ανθρώπους πειθαρχικούς και ωφέλιμους. Επιτήρηση, ασκήσεις, ταξινομήσεις, εξετάσεις, καταχωρίσεις αποσκοπούν στην υποταγή των σωμάτων, την χαλιναγώγηση της ανθρώπινης πολλαπλότητας  και τη χειραγώγηση των δυνάμεών τους, με λίγα λόγια στην πειθαρχία. Επομένως για αυτόν οι φυλακές δεν διαφέρουν και πολύ από τα νοσοκομεία, το στρατό και τα σχολεία. Σύμφωνα με τους παραπάνω φιλοσόφους το Πανοπτικόν παρουσιάζεται ως η αποτελεσματικότερη μέθοδος της εξουσίας, όπου κανείς δεν γνωρίζει πότε και αν παρακολουθείται. Εδώ φαίνεται πως ο έλεγχος σταδιακά μπορεί να υπεισέρχεται σε μέλη της κοινωνίας ύπουλα, χωρίς να γίνεται αντιληπτός. Και τι γίνεται όταν οι άνθρωποι επιλέγουν οι ίδιοι να βγάζουν στη δημοσιότητα προσωπικά τους στοιχεία; Αλλάζει κάτι; Πιο εμφανές παράδειγμα είναι το φαινόμενο του facebook όπου οι άνθρωποι διακινούν στοιχεία της προσωπικότητάς τους οικιοθελώς σε έναν χώρο όπου η προστασία είναι υποτυπώδης. Έτσι, το διαδίκτυο, οι κάμερες στους υπολογιστές, στους δρόμους, τα κινητά έχουν εισβάλει στην καθημερινότητά μας χωρίς να γίνεται αντιληπτό ότι αποτελούν και μέσα παρακολούθησης κάθε ιδιώτη. Με τα παραπάνω μέσα σκιαγραφείται το προφίλ κάθε ατόμου όπως το εισόδημά του, τι βιβλία διαβάζει, οι καταναλωτικές του προτιμήσεις, η εκτίμηση και πρόβλεψη των αγορών του, η διεύθυνσή του, σε ποιόν τηλεφωνεί, οι συναναστροφές του, τα μέρη όπου συχνάζει, αν είναι μέλος σε κάποιους οργανισμούς, τα πολιτικά του πιστεύω, οι σεξουαλικές του προτιμήσεις, το ιατρικό του ιστορικό και πολλά ακόμα. Πληροφορίες με τις οποίες μπορεί να προβλεφθεί η συμπεριφορά μας, προς ποια προϊόντα θα είμαστε ευνοϊκοί, τι είδους άνθρωπο είναι πιο πιθανό να παντρευτούμε, τι βαθμούς θα πετύχουν τα παιδιά μας ακόμη και το προσδόκιμο ζωής μας. Υπάρχουν ίχνη για το πού βρισκόμαστε κάθε στιγμή της κάθε μέρας. Κανείς δεν μπορεί να κρυφτεί. Μήπως σε αυτήν την περίπτωση η παρακολούθηση εξελίσσεται σε καταδίωξη ή κυνηγητό και μάλιστα με το θύμα να προμηθεύει τα όπλα στον διώκτη του;

Της Μαρίας Δαββέτα