Στα χέρια μου κρατώ ένα χειρόγραφο ημερολόγιο αναμνήσεων, περιγράφει την ζωή σε ένα χωριό πριν εκατό περίπου χρόνια διασώζοντας προσωπικές εικόνες, αναμνήσεις γεροντότερων, έρωτες και αγωνίες. Τον είχα ακούσει και δια ζώσης προ 3ετίας να μελετάει και να μιλάει για το χωριό του, την «πολιτεία» του όπως την αποκαλούσε με πάθος και περηφάνια. Αγωνιούσε, γύριζε τις γειτονιές, ανεβοκατέβαινε με το μπαστούνι του στα καλντερίμια και κατέγραφε συλλέγοντας ότι νόμιζε πως έπρεπε να διασωθεί στα τεφτέρια του. Πραγματικό εργαλείο για έναν ερευνητή. Πρωταρχική πηγή. Αγνό μυαλό, καθαρό, άδολο χωρίς υπαινιγμούς, λόγος καθάριος, αυθεντικός και συνάμα μεστωμένος.
Ομολογώ πως το κείμενό του το είχα διαβάσει πολλές φορές αλλά με καθαρά ερευνητική ματιά. Σήμερα 13 Νοέμβρη –τρεις μέρες πριν εξαντληθούν τα ταμιακά διαθέσιμα- σκόνταφτα συνεχώς πάνω του, σαν να ήθελε κάτι να μου πει, σε κάποιο ολιγόλεπτο διάλειμμα το ξανάνοιξα. Μαγεύτηκα: «Η Μαρία και η Ελένη της Αροδαμής δώρισαν το τέμπλο ο Γιάννης έδωκε για τα μανουάλια, ο Δημήτρης και η σύζυγος του σάξανε τα λυπηρά, στο Γιάννη τον Καλογιάννη οφείλεται το χωράφι με τις άρκλες…» και πιο κάτω με αραιά γράμματα «…για το όνομα της Παναγίας κανένας έξω από το χωριό δεν πρόσφερε χρήματα, οι κάτοικοι και μόνον οι κάτοικοι...» Άλλος πούλησε ένα χωράφι, άλλος μάζεψε το λάδι για την Παναγία, οι γυναίκες έπλεξαν κεντίδια και τα αφιέρωσαν στη Χάρι της…έτσι γίναν οι δωρεές…
Ονόματα λες και ήταν χωσμένα, κρυμμένα πίσω από διακριτικά αρχικά, κρυπτογραφημένα παρατσούκλια, ή παρανόμια. Λες και ήθελαν να θαφτούν για πάντα, να κρύψουν την πράξη τους από τα μάτια των αγνώστων περαστικών του μέλλοντος, σαν να ‘ταν το μόλυσμα ή το μούλικο του χωριού. Δεν χρειάζεται κανείς να χει ιδιαίτερες γνώσεις για να καταλάβει πως ήθελαν ή προσφοράς τους να παραμείνει προσωπική στιγμή ξοφλώντας κάποια άγνωστη οφειλή με γνωστό αποδέκτη. Σε πολλά ξωκλήσια, είναι αλήθεια αυτό, πως λίγες φορές θα συναντήσεις επίθετα, λεζάντες και μαρμάρινες επιγραφές δωρητών. Άνθρωποι σαν εμάς ήταν, δεν τα χαν περίσσια, όμως ακόμη και στα δύσκολα δεν σταμάτησαν να προσφέρουν στον γείτονα, στον άρρωστο, στον ξένο, στον άσημο...
Πόση διαφορά με το σήμερα και τους σημερινούς. Τούτοι δω σώζουν και σώζονται, διεκδικούν και επιβάλλουν, προτείνουν και υπογραμμίζουν πως πρώτοι το είπαν και πρώτοι το έκαναν. Μοιάζουν σαν να μη βγήκαν από ελληνικό κουφάρι με φιλότιμο και μπέσα. Λες και άδικα θήλασαν μητρικό γάλα και το δέρμα τους δεν το ‘ψησε ήλιος βιγλάτορας.
Εύκολα κάνεις την σύγκριση κι ας είναι αργά. Πλέον συμφωνείς πως άλλοι μάτωσαν κι άλλοι τιμήθηκαν. Άλλοι δούλεψαν κι άλλοι έκλεψαν το ξένο μόχθο, τον δικό μας μόχθο. Δεν σε ρώτησαν, απλά σε κορόιδεψαν, σε παραπλάνησαν σαν άλλοι πλανόδιοι πανηγυρτζήδες αγύρτες.
Να ξέρεις ότι οι βάρβαροί μας γλυκάθηκαν και θα ξανάρθουν. Θα ξαναπούν τα ίδια και θα σου χτυπήσουν την πλάτη σαν παλιόφιλοι. Μην κάτσεις μαζί τους, συνένοχος θα σαι. Μη χασκογελάσεις, γιατί αυτοί γελάνε τελευταίοι και καλύτερα ως τώρα. Μόνο σε παρακαλώ γύρνα τους την πλάτη, έστω και τώρα, τους πονηρούς και δόλιους ο λαός μας τους έλεγε μπαμπέσηδες και άδικο δεν είχε...
του Κων/νου Γκαντάτσιου
