του Μαρίνου Σπυρ. Γαλανάκη
Οι παλιοί Ρεθεμνιώτες θα θυμάστε τον Αμαριώτη γιατρό Γιώργο Χριστονάκη. Ένα εύσωμο άντρα, μ’ ευγενικό και καλοσυνάτο παρουσιαστικό, που ασκούσε την ιατρική στο Νευς-Αμάρι ως το 1945. Από τότε μετακόμισε στο Ρέθεμνος και για μικρό διάστημα προσέφερε τις υπηρεσίες του στο Νοσοκομείο της πόλης μας, που τότε στεγαζόταν στο κτίριο που στεγάζει σήμερα το Μουσικό Γυμνάσιο. Κατόπιν ανέλαβε Δ/ντής της ιατρικής υπηρεσίας του ΙΚΑ του Ρεθέμνους.
Ο γιατρός Χριστονάκης λοιπόν είχε δυο παιδιά. Τον Στέλιο και την Ελένη.
Η Ελένη σπούδασε στην Χαροκόπειο Σχολή οικιακή οικονομία κ εργάστηκε στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση ως καθηγήτρια σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας. Παντρεύτηκε τον Δικαστή Μίμη Γ. Μαμαλάκη, με τον οποίο απέκτησε τρεις γιους εξαιρετικού ήθους και χαρακτήρα.
Ο Στέλιος, γεννημένος στο Νευς - Αμάρι στα 1931, σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Και μετά την στρατιωτική του θητεία, που υπηρέτησε ως δόκιμος Αξιωματικός πεζικού, ακολούθησε το Δικαστικό λειτούργημα. Υπηρέτησε ως τακτικός δικαστής, Πρωτοδίκης κ Εφέτης στο Ναύπλιο και στα Τρίκαλα και στην συνέχεια μετατάχτηκε στο Ελεγκτικό Συνέδριο κ εξελίχτηκε ως τον βαθμό του Γενικού Επιτρόπου Επικρατείας του Ελεγκτικού Συμβουλίου.
Νυμφεύτηκε την φιλόλογο καθηγήτρια Μαρία Αποστολάκη, με την οποία απέχτησε τρία παιδιά και σχημάτισε μια δακτυλοδειχτούμεν’ οικογένεια.
Αφ’ ότου μετατέθηκε στην Αθήνα ως Πάρεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, εγκαταστάθηκε σ’ αυτή την ιστορική και πολύπαθη πρωτεύουσα του «Ελληνικού» Κράτους, όπου εξακολουθεί να διαμένει από τότε μόνιμα.
Θά ‘λεγε κάποιος πως τόσα χρόνια στην Αθήνα και με ζωή μέσα στην «ανώτερη» Κοινωνική Διαστρωμάτωση της Πρωτεύουσας και με «συναλίκι», λόγω καθήκοντος υψηλού, με ό,τι εκλεκτό υποπροϊόν παράγει η Άρχουσα Τάξη, κατά κύριο λόγο, αλλά όχι μόνο αυτή, θα είχε υποστεί μετάλλαξη κι από Αμαριώτης θα είχε καταντήσει κι αυτός Αθηναίος «Γκάγκαρος». Αμ δε!
Ο Στέλιος κι αν εγέρασε κι άσπρισε το μαλλί του,
μουδέ την γνώμη του άλλαξε, μηδέ την κεφαλή του!
Παρέμεινε ατόφιος Αμαριώτης! Εικοστεσσάρων καρατιών! Ολόχρυσος!
«Ρουπάδι» δεν αφήνει του καλοκάγαθου Αμαριώτη του Μεσοπολέμου! Του πασίχαρου. Του καλόκαρδου. Του Κοινωνικού. Του καλού Χριστιανού. Του Πατριώτη. Του «στάμενου» φιλόξενου νοικοκύρη. Τ’ Αρχοντάρη! Αυτού, που σέρνει ξωπίσω του την πρεπιά και την αρχοντιά του Τόπου, απ’ όπου βαστά η ρίζα του. Αυτού, που το ‘χει δόξα και τιμή να λέει πως είναι Αμαριώτης και να το δείχνει κιόλας με το φέρεστέ του όπου κι αν λάχει κι αν σταθεί.
Γι’ αυτό του λείπει το Αμάρι.
Του λείπει και τ’ αποζητά και δεν τ’ αποχορταίνει.
Κι αναγαλιάζει σαν το ιδεί και μέσα σ’ ούλα μπαίνει!
Όσες παλιές του θύμησες κλώθουνε στο μυαλό του,
δεν τον αφήνουν ήσυχο και στον αναπαημό του.
Κι αυτές είναι, που τον έβαλαν σε μεγάλο «ζερζελέ», ίσαμε κ υποτασσόμενος σ’ αυτές, έγραψε και κυκλοφόρησε το μικρό, χαριτωμένο κι αρωματισμένο με τα βοτάνια του Ψηλορείτη και την Αμαριώτικη αρχοντιά, λιγοσέλιδο βιβλίο, με τίτλο «Η ψιλή φωτιά».
Μια πολύ προσεγμένη έκδοση, που σε γυρίζει πίσω στο άδολο Αμάρι της δεκαετίας του πενήντα.
Να πάρεις μέρος στο πανηγύρι τ’ Άη - Τίτου.
Να κάτσεις στσοι στρωμένες τάβλες τσ’ αργυρές σκουτιά μαλαματένια.
Και «τρώτε και πίνετ’ Άρχοντες κ εγώ θα Σας δηγούμαι. Κ εγώ θα Σαςε δηγηθώ…».
Να γευτείς και να πιοθείς μ’ ό,τι το ανόθευτο και πρώτο της ντόπιας παραγωγής. Το χρυσάφι και τ’ αγίασμα του Τόπου.
Ν’ ακούσεις τσοι κοντυλιές του Σηφογιώργη και τσοι πενιές του Μαρκογιάννη.
Πού ‘ ναι ωσά να κρέμασες φανέλα τ’ Άη – Γιάννη!
Κι αν έχεις πόνο στην καρδιά, αυτός θα σου τον γιάνει!
Κι αν σε βαστούν τα πόδια σου σήκω να ταλιμάρεις!
Να σύρεις πρώτος πηδηχτό και τσ’ άλλους να «κιγιάρης»!
Κι αν είσαι τση ψιλής φωθιάς, πιάσε την «κομπαρσίτα».
Και στη σκληρή τζη την καρδιά, μπορεί ν’ ακούσει τσίτα!
Να κάτσεις και ν’ αφουκραστείς τσοι «στάμενους» αθρώπους. ------------ Σοφές κουβέντες! Και χαρές. Και χάρες. Μα και κόπους!
«Εσύ’ σαι στην Ανατολή κ έχεις καιρό μπροστά σου.
Μα εγώ στη Δύση δεν μπορώ να πω στο χρόνο «στάσου»!
Ν’ ακούσεις τους καψούρηδες, τα «ντελικανιδάκια»,
πως θα «τσατίζουν» τσ’ όμορφες με τα μαντιναδάκια.
«Ρόδο σου πέμπω μάθια μου, του ρόδου κάνω χάρη,
απ’ τη δική σου ομορφιά να ‘ρθει κι αυτό να πάρει».
Κι αν έχεις άπονη καρδιά κ είσαι σκληρό καρύδι,
σύρε να πας να παντρευτής εκείνο τον κασίδι…
«Μα οντέ θα μάθει το πουλί ν’ αντέχει μες στον πόνο,
σκίζει τα νέφη και πετά με μια φτερούγα μόνο»…
Μα εγώ σα θα «σικλετιστώ», θα δώσω μια τ’ αψήλου.
Μα ελόγου σου σιγογλυστράς σε «ζουριδιό» του μύλου.
«Μα όσες κι αν βάλλω στην καρδιά για σένα τόπο θα ‘χει,
μα μια βελόνα δεν χωρεί σαν θα ‘σ’ εσύ μονάχη»…
Να βρεις άλλη ώρα καλή συντροφιά και να πάρεις ανάπλαγα τα ριζά του Ψηλορείτη και κουβεδιαστά – κουβεδιαστά ν’ αποσώσεις ίσαμε το Μεγάλο Μοναστήρι.
Ν’ άψεις στη χάρη του Χριστού, στον άγιο Κωνσταντίνο
κερί και μοσχολίβανο και ν’ αποθέσεις κρίνο
στα πόδια τση Παντάνασσας. Σ’ Αυτή την Καλομάνα
να πεις τον πόνο που γροικάς, σαν πια δεν έχεις Μάνα.
Να μπεις μέσα στα «Κλάουστρα», στην Μπαρουταποθήκη.
Στα «Μεσοκούμια» να σταθείς. Και τη μεγάλη Νίκη,
που καταφέραν οι Ρωμιοί στην «Τράπεζα» σφαγμένοι
κι άλλοι με παρανάλωμα φωτιάς ξετιναγμένοι
ν’ αναθηβάλλεις και να πεις: «Ποιοι θα βρεθούν και τώρα
να γίνουν παρανάλωμα να σώσουνε τη Χώρα!
Αρκάδ’ η Χώρα να γενεί! Κούγκι! Και Μεσολόγγι!
Ν’ αντιλαλήσουν τα βουνά! Να λουλουδίσουν λόγγοι!
Γραικύλος άλλος μην βρεθεί! Προδότης να μην μείνει!
Να ψήνουν τον Ελληνισμό σ’ αφτούμενο καμίνι!»…
Κι αφού πάρει ευλογία και δύναμ’ η καλή συντροφιά από αυτό τον ιερό κι αγιασμένο Τόπο και χορτάσει από τις μυρωδιές των βοτάνων της πάμπλουτης Κρητικής γης και την απόλαυση της φύσης, της καλής παρέας, θα πισωγυρίσει στο «Νευς», στην καρδιά τ’ Αμαριού, με το λιόγερμα, αναβαπτισμένη, αναζωογονημένη, πασίχαρη κ ικανοποιημένη, κι από τις θύμησες και τις αθηβολές. Και
«Πάντα οι φίλ’ οι καρδιακοί όντε συναντηθούνε,
τ’ αφτί Του στένει ο Θεός ν’ ακούσ’ ίντα θα πούνε»…
Κι αν τύχει ώρα μια και βρεθεί και κάποιος, που το περισσέψει ηθελημένα ή αθέλητα και βγει από τα όρια, δεν λείπουν οι Κατασταδώροι, που θα μπαινοβγούν ίσαμε να τον επαναφέρουν στο πρεπό. Κι ούλα μέλι Αμαριώτικο και γάλα τσ’ Αμπαδιάς…
Κι ο χρόνος περνά…
Το κακό (ή καλό;) είναι πως τ’ ακλουθούμε κ εμείς…
Κι αυτός θα ξανάρθει. Αλλά εμείς…
Και σ’ άλλα με υγεία καλέ μου Συμπέθερε!...
Στέλιος Χριστονάκης
