Γράφει ο Βαγγέλης Γυφτέας
Οι εξελίξεις στο κλάδο της ενέργειας και πιο συγκεκριμένα οι διακυμάνσεις στη πορεία του πετρελαίου ήταν ανέκαθεν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος όχι μόνο των αναλυτών της αγοράς και των ερευνητών, αλλά και των μέσων μαζικής ενημέρωσης όπως και του κάθε πολίτη. Ο πλέον προφανής λόγος είναι ότι η πορεία του αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για τη σταθεροποίηση και την ανάπτυξη των περισσοτέρων οικονομικών κλάδων, και όχι μόνο. Η τιμή του συγκεκριμένου αγαθού μπορεί να επηρεάσει ανεπανόρθωτα.
Μια αύξηση στην τιμή του πετρελαίου μπορεί να επηρεάσει την οικονομία μιας χώρας μέσω διάφορων παραγόντων, όπως είναι η άνοδος στο κόστος παραγωγής, η μείωση των εταιρικών κερδών, ο πληθωρισμός και η μεταφορά πλούτου από τις χώρες που καταναλώνουν πετρέλαιο προς τις πετρελαιοπαραγωγούς χώρες.
Συγκεκριμένα, η άνοδος της τιμής του προκαλεί αύξηση του επιπέδου των τιμών με αποτέλεσμα την μείωση της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών, και συνακόλουθα την περιστολή της καταναλωτικής ζήτησης για διαρκή αγαθά και υπηρεσίες.
Επίσης, η άνοδος της τιμής του πετρελαίου προκαλεί πτώση της επενδυτικής ζήτησης για δυο λόγους.
Πρώτον, ο υψηλός ρυθμός πληθωρισμού καθιστά λιγότερα επενδυτικά σχεδία.
Δεύτερον, η μείωση της καταναλωτικής ζήτησης δημιουργούν αρνητικές προσδοκίες και άνοδο της αβεβαιότητας στους επιχειρηματίες για το μέλλον, με αποτέλεσμα αναβολές ή ακυρώσεις επενδυτικών σχεδίων σε πολλούς παραγωγικούς κλάδους και δη στην βιομηχανία.
Κατά καιρούς η επίδραση των μεταβολών στη τιμή του πετρελαίου αποτέλεσε αντικείμενο μελέτης πολλών επιστημών και ερευνητικών ομάδων. Τα αποτελέσματα έμοιαζαν αρκετά μεταξύ τους με τον πληθωρισμό το ΑΕΠ και το χρηματιστήριο να εμφανίζονται πιο ευάλωτα σε σχέση με άλλους οικονομικούς κλάδους.
Μια ομάδα ερευνητών με επικεφαλής τους Burbidge και Harrison, σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 1984 και στηριζόμενοι σε δεδομένα της περιόδου 1961-1982, χρησιμοποίησαν οικονομικές μεθόδους προκειμένου να εκτιμήσουν την επίδραση της ανόδου της τιμής του πετρελαίου στην οικονομία του Καναδά, της Ιαπωνίας, της Δυτικής Γερμανίας, της Μεγάλης Βρετανίας, και των ΗΠΑ. Οι εν λόγω μελετητές διαπίστωσαν ότι μια προσωρινής μορφής αύξηση στην τιμή του πετρελαίου αυξάνει τους μισθούς και τις τιμές σε όλες τις προαναφερθείσες χώρες.
Ωστόσο, στην Γερμανία και την Ιαπωνία ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή και οι μισθοί παρουσίασαν μικρή σχετικά ευαισθησία στην άνοδο της τιμής του πετρελαίου. Τέλος, βιομηχανική παραγωγή έδειξε σημεία σημαντικής κάμψης στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία.
Επίσης, το 1996, μια άλλη ομάδα ερευνητών με κύριους καθοδηγητές τους Rotemberg και Woodford, βρήκαν ότι μια αύξηση κατά 1% στην τιμή του πετρελαίου σχετίζεται με μια μείωση κατά 0,25% στην παραγωγή της Αμερικανικής οικονομίας μετά την πάροδο πέντε έως επτά τριμήνων. Εκτός αυτού και άλλοι επιστήμονες, όπως οι De Miguel το 2005, ανακάλυψαν ότι στις χώρες του ευρωπαϊκού νότου, όπως είναι η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα, παρατηρείται η μεγαλύτερη στην Ευρωπαϊκή ένωση αρνητική επίδραση στο ΑΕΠ λόγω των απότομων μεταβολών στην τιμή του πετρελαίου, με μέγιστη την επίδραση να απαντά στην Ελλάδα. Οι εν λόγω μελετητές, εξετάζοντας τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 70 και 80, διαπίστωσαν ότι τις μεγαλύτερες απώλειες στην ευημερία από τις πετρελαϊκές κρίσεις κατέγραψαν οι Ελλάδα και την Πορτογαλία, με απώλειες της τάξεως του 7,9% και 8,1% του ΑΕΠ αντίστοιχα.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με την μελέτη της Παπαπέτρου το 2001, το πετρέλαιο επηρεάζει σημαντικά την οικονομική δραστηριότητα, καθώς οι απότομες μεταβολές στην τιμή του εξηγούν ένα σημαντικό ποσοστό των διακυμάνσεων στους ρυθμούς μεταβολής του ΑΕΠ και της απασχόλησης. Επίσης, σύμφωνα πάντοτε με την ίδια μελέτη, οι διακυμάνσεις της τιμής του πετρελαίου επηρεάζουν αρνητικά τα επιτόκια, την βιομηχανική παραγωγή, και την πορεία του χρηματιστηρίου, οι δε επιδράσεις της τιμής του πετρελαίου στα παραπάνω μεγέθη εκτιμάται ότι διαρκούν από 6 έως 24 μήνες.
Η τιμή του πετρελαίου επηρεάζοντας την οικονομική δραστηριότητα, τα εταιρικά κέρδη τον πληθωρισμό, και την νομισματική πολιτική, μεταβάλλει τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων, όπως είναι οι μετοχές. Η τιμή μιας μετοχής αποτελεί την καλύτερη εκτίμηση της αγοράς αναφορικά με την μελλοντικής κερδοφορία της εταιρίας. Δεδομένου ότι η τιμή μιας μετοχής προκύπτει από την προεξοφλημένη αξία των μελλοντικών καθαρών κερδών της εταιρίας, τότε οι τρέχουσες και οι αναμενόμενες μελλοντικές επιδράσεις που θα επιφέρει η άνοδος της τιμής του πετρελαίου θα πρέπει να αντανακλώνται στην τιμή της μετοχής.
Στα πλαίσια ερευνών οι οποίες πραγματοποιήθηκαν από τούς Jones και Kaul το 1996 με σκοπό την μελέτη της επίδρασης του πετρελαίου στο χρηματιστήριο, εντόπισαν την άμεση επίδραση που έχει η άνοδος της τιμής του πετρελαίου στις πραγματικές αποδόσεις των μετοχών στο Ηνωμένο Βασίλειο, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ιαπωνία και στον Καναδά. Η άνοδος στην τιμή του ασκεί μεγαλύτερη επίδραση στις αποδόσεις των μετοχών εταιριών που ανήκουν στον κλάδο του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, ενώ επηρεάζει αρνητικά τις αυτοκινητοβιομηχανίες και τις εταιρίες του λιανικού εμπορίου.
Παρατηρούμε λοιπόν πως η τιμή του πετρελαίου και γενικά η συνολική του πορεία δεν μπορούν να μας αφήσει αδιάφορους, διότι αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας μας και από ότι διαπιστώσαμε μας επηρεάζει σημαντικά για αποφάσεις που αφορούν το παρόν αλλά και τα μελλοντικά μας σχέδια. Γενικά είδαμε πως οι μεταβολές του «μαύρου χρυσού» επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και πιο συγκεκριμένα τις χώρες του νότου όπως Ισπανία, Πορτογαλία Ιταλία και ειδικότερα την Ελλάδα.
