Του Εμμανουήλ Ακουμιανάκη
Πολιτικού Επιστήμονα
E-mail:[email protected]
Πριν από λίγο καιρό βρισκόμουν στην ουρά μπροστά από το ταμείο μιας τράπεζας. Περίμενα να έρθει η σειρά μου να πραγματοποιήσω μια συναλλαγή όταν διαπίστωσα ότι ο δεύτερος της σειράς έβαλε κάποια γνωστή του μπροστά του για να εξυπηρετηθεί. Δηλαδή, ενώ βρισκόταν έξι άτομα μπροστά μου, με την «καλοσύνη» του δεύτερου έγιναν επτά. Δεν μίλησα. Περίμενα να ολοκληρώσει τη συναλλαγή η κυρία που εισήλθε στην ουρά ως «σφήνα» και μετά φώναξα τον ευγενή κύριο που ετοιμαζόταν να πλησιάσει τον ταμία να περάσει στο τέλος της ουράς, που αριθμούσε γύρω στα είκοσι άτομα. Με ρώτησε απορημένος: «μα γιατί;». Του απάντησα ευγενικά πως εγώ είχα έξι άτομα μπροστά μου και εφόσον εκείνος παραχώρησε τη θέση του, θα έπρεπε να είχε ρωτήσει εμάς τους υπόλοιπους αν συμφωνούσαμε, ειδάλλως να πάει τελευταίος. Αναζήτησε «σανίδα σωτηρίας» στους υπόλοιπους της ουράς και διαπίστωσε ότι κανένας δεν είχε διάθεση και χρόνο να του δώσει τη σειρά που εκείνος ευγενικά παραχώρησε. Κάποιος τον «στόλισε» κιόλας με μερικά «γαλλικά». Συμμορφώθηκε χωρίς δεύτερη κουβέντα και πήγε στο τέλος της ουράς που εν τω μεταξύ είχε μακρύνει κι άλλο. Όταν ολοκλήρωσα τη συναλλαγή μου κι έφευγα με στραβοκοίταξε, αλλά δεν τόλμησε να πει κάτι. Χαμογέλασα και βγήκα έξω από την τράπεζα. Η ασήμαντη-πλην όμως ουσιαστική- διαφορά είχε ειρηνικά διευθετηθεί.
Η γραφειοκρατική μορφή της πολιτικής εξουσίας προϋποθέτει μια σειρά κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων, με βασικότερους, αφενός μεν τη συγκέντρωση όλων των λειτουργικών μέσων στα χέρια ενός ρυθμιστή των αποφάσεων, αφετέρου δε την εξάλειψη των οικονομικών και κοινωνικών διαφορών των διοικουμένων. Προϋποθέτει επίσης ένα κοινό, το οποίο συμμορφώνεται σε νόμους, κανόνες και διοικητικές πράξεις. Αν στο καπιταλιστικό σύστημα, ο διαχωρισμός των εργατών από τα μέσα παραγωγής αποτελεί αναγκαία συνθήκη για την λειτουργία των επιχειρήσεων, έτσι και ο διαχωρισμός των λειτουργικών μέσων από τους εργαζόμενους στην γραφειοκρατία είναι αναγκαίος για τη λειτουργία της. Τα μέλη ενός διοικητικού οργανισμού δεν επιτρέπεται να έχουν τη δυνατότητα να αποφασίζουν για τον τρόπο που θα εργάζονται και προφανώς δεν επιτρέπεται να μπορούν να επιβάλλουν τα προσωπικά τους συμφέροντα. Αυτός είναι ο μοναδικός τρόπος για να λειτουργήσει ο γραφειοκρατικός μηχανισμός με ακρίβεια, αποτελεσματικότητα, ταχύτητα και ελαχιστοποίηση των τριβών και των δαπανών που αυτές συνεπάγονται για το κράτος και για τους πολίτες. Με λίγα λόγια, ο αποφασιστικός λόγος για την επικράτηση της γραφειοκρατικής οργάνωσης ήταν ανέκαθεν η καθαρά τεχνική της υπεροχή απέναντι σε κάθε άλλη μορφή οργάνωσης, αντίστοιχη με την υπεροχή των μηχανών απέναντι στις χειρωνακτικές μορφές παραγωγής αγαθών.
Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα επιτυχημένης γραφειοκρατικής οργάνωσης και συνέχειας, υπήρξε η ανοικοδόμηση της ηττημένης Γερμανίας μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η οποία βασίστηκε στο σύνολό της στους παλιούς γραφειοκρατικούς μηχανισμούς που εξακολουθούσαν να υπάρχουν. Το μεταπολεμικό γερμανικό εθνικό κράτος οικοδομήθηκε από πάνω προς τα κάτω και στηριζόμενο σε μια δοκιμασμένη γραφειοκρατία πέτυχε το «γερμανικό θαύμα». Ο τρόπος σκέψης που έδινε προτεραιότητα στο κράτος μεταδόθηκε σε όλους εκείνους που επάνδρωναν ιεραρχικά τον κρατικό μηχανισμό και έγινε συνείδηση στον κάθε πολίτη. Κάθε υπάλληλος λειτουργούσε εντός ενός προκαθορισμένου πλαισίου, χωρίς να λαμβάνει σοβαρά υπόψη το ποιος διοικούσε σε πολιτικό επίπεδο τη χώρα. Η αυτονομία της δημόσιας διοίκησης, δημιουργούσε εμπιστοσύνη στους πολίτες, εφόσον αυτή εξ ορισμού διέθετε το τεκμήριο της ουδετερότητας. Η πλέον παραστατική κι ανάγλυφη μορφή αυτής της αδιαμαρτύρητης νοοτροπίας με λόγια περιγράφεται ως εξής: «Είναι η μοίρα κάθε Γερμανού, να στέκεται υπομονετικά μπροστά στη θυρίδα και να έχει αφήσει τα νεύρα του να περιμένουν στο διάδρομο». Στο επόμενο διάστημα, όλοι μας θα πρέπει να οπλιστούμε με περισσότερη υπομονή και λιγότερη ένταση στα νεύρα μας. Καλό χειμώνα.
