Του Μανώλη Σκαρσουλή
ΤΟ ΡΕΟ της Μεραρχίας έφτασε γύρω στη μιάμιση και όταν, με σφιγμένη την καρδιά, βγήκα αναγκαστικά από το γραφείο μου, οι τέσσερις συνοδοί στρατιώτες ήδη κατέβαζαν το φέρετρο κατακόκκινοι από το ζόρι. Το ακούμπησαν, σχεδόν το βρόντηξαν στο τσιμέντο, μπροστά στο Διοικητήριο, κι απομακρύνθηκαν βιαστικά. Είχε βρέξει πάλι το προηγούμενο βράδυ, γενικά εκείνος ο Νοέμβριος ήταν πολύ βροχερός και κρύος, κι όπως είχαν παρατήσει απρόσεχτα το φέρετρο σε μια λακκούβα του φθαρμένου τσιμέντου, το λασπόνερο μούσκευε τη σημαία και ο σκούρος λεκές πότιζε κι άπλωνε σιγά σιγά στον άσπρο σταυρό. Κατά τα άλλα δεν ήταν τίποτε περισσότερο από ένα στενόμακρο κασόνι, λίγο μακρύτερο από κείνα που φυλάγαμε τα Μ1 στις αποθήκες, παρατημένο μπροστά στο Διοικητήριο. «Σαν να παραλάβαμε μια καινούρια παρτίδα Μ1», είπα μέσα μου δήθεν πειστικά, «Ίσως και ΠΑΟ 90΄, αν κρίνεις απ’ το μέγεθος…»
Γύρω από το ΡΕΟ είχαν μαζευτεί γεμάτοι περιέργεια μπόλικοι δικοί μας στρατιώτες κι άκουγαν αχόρταγα τις περιγραφές του συνοδού λοχία ζητώντας λεπτομέρειες και σχολιάζοντας. « - Ρε, κομμάτια, σου λέω! Άμα σου λέω κομμάτια, άλλο πράμα δηλαδή! Τον τυλίξανε με τα πανιά, να μοιάζει λιγάκι άνθρωπος. Φτου!», έφτυσε με ύφος βαρύ στο λασπωμένο χώμα, εξορκίζοντας ασυνείδητα το κακό με την πανάρχαιαν αυτή αποτροπαϊκή κίνηση, και τράβηξε απότομα μια βαθιά ρουφηξιά από το τσιγάρο, που κρατούσε ανάμεσα στις βάσεις των δακτύλων του. « -Καλά, που τη βρήκε και την πάτησε τη νάρκη;», ρώτησε κάποιος, που μάλλον δεν είχε παρακολουθήσει από την αρχή. « -Τι την πάτησε, ρε, αφού σου λένε πήγε και την χτυπούσε με τον κασμά να την βγάλει!», απάντησε έντονα ένας ξανθός, δείχνοντας με μια κίνηση του κεφαλιού το φέρετρο, αλλ’ αποφεύγοντας επιμελώς να το κοιτάξει. –Τι νάρκες, ρε, και μαλακίες σας λένε και τσιμπάτε κι εσείς…», διέκοψε την αμήχανη ευφορία ένας ημιονηγός με μπάσα φωνή και σκοτεινό ύφος. « -Το φάγανε λάχανο το παιδί και σας δουλεύουν! Έτσι και τις προάλλες, στο 525, στο Κιλκίς, ένας ξάδερφος μου που υπηρετεί εκεί-». Βαδίζοντας προς την ομήγυριν αναλογίστηκα τις φήμες που κυκλοφορούσαν ψιθυριστά από καιρό, για κάτι περίεργες εξαφανίσεις, για κάποια ύποπτα ατυχήματα… Λες; Ποιος ήξερε, άραγε, την αλήθεια, τι πράγματι έγινε εκεί, στα συνοριακά φυλάκια;
Μερικοί στρατιώτες με χαιρέτησαν άκεφα, οι άλλοι περίμεναν σιωπηλοί. «- Ο κύριος Δόκιμος», πληροφόρησε κάποιος τον λοχία, «είναι ο υπεύθυνος για… την υπόθεση». « - Λοιπόν, κυρ Δόκιμε, εμείς φεύγουμε, έτσι;», είπε με συρτή φωνή ο μάγκας λοχίας της Μεραρχίας. « -Όχι», είπα αποφασιστικά εγώ. « - Πρώτα θα παραδώσετε τον νεκρό στους δικούς του!». σάλος διαμαρτυριών ξεσηκώθηκε απ’ όλο μαζί το πλήρωμα του ΡΕΟ. «Μα τι λες, τώρα…». «Εμείς έχουμε διαταγή μέχρι εδώ…». «Βρωμάει κιόλας, κυρ Δόκιμε!». « -Είναι διαταγή!», βροντοφώναξα όσο αυστηρότερα μπορούσα.
Με τα πολλά είδαν απόειδαν πως δεν γίνεται τίποτε και πως είχα μουλαρώσει, αποφάσισαν να εκτελέσουν την διαταγή και να τελειώνουν. Μουρμουρίζοντας και ρίχνοντας φαρμακερές ματιές, σήκωσαν το φέρετρο, που εν τω μεταξύ είχε μουλιάσει σχεδόν εντελώς. Και τότε, είχαν δεν είχαν κάνει τρία βήματα, συνέβη το κακό: μ’ έναν μικρό, κούφιο ήχο ο μουσκεμένος πάτος υποχώρησε κι από μέσα κρεμάστηκε κάτι υπόλευκο, κάτι σαν βρώμικο σεντόνι, που ταλαντεύτηκε για μια στιγμή κι έπειτα ξεδίπλωσε στο ελαφρό αεράκι αποκαλύπτοντας ένα άρβυλο! Οι ακούσιοι νεκροφορείς, μη αντιληφθλεντες τίποτε, κάνανε δύο βήματα ακόμη, έπειτα είδαν την φρίκη στα πρόσωπα των παρισταμένων, ρίξαν μια ματιά από κάτω, πέταξαν το μακάβριο φορτίο τους επί τόπου και το ‘βαλαν στα πόδια.
Με το κεφάλι σκυφτό κοιτούσα μαγνητισμένος το κασόνι που έκειτο στο ένα του πλάι: τα ξεκάρφωτα πηχάκια του πάτου, την υγρή κυανόλευκο, το λασπωμένο σάβανο, τους δυο μικρούς λεκέδες ξεραμένο αίμα. Τι ντροπή! Το φέρετρο ήταν ότι φτηνότερο, μια ελεεινή κατασκευή από απλάνιστο παλιόξυλο για καφάσια… το άρβυλο ήταν απαράδεκτα αγυάλιστο, σίγουρη την είχε την καμπάνα στην επιθεώρηση.
Ήτανε ήδη 15:30 μ.μ. και τραβήξαμε για τον Λόχο, να δούμε τι γινόταν το Άγημα Τιμών. Ο Λοχίας πήγε να βρει τα άσφαιρα για τις τιμητικές βολές, εγώ πήγα στις Διαβιβάσεις κι ήπια έναν ακόμη καφέ.
Ώρα 14:00 μ.μ. ξεκινήσαμε με το ΡΕΟ, μπροστά οι δυο μας, στριμωγμένοι, και στην καρότσα ο Γκανάτσος με το Τιμητικόν Άγημα σιωπηλό, χωρίς τις συνήθεις φωνές και πλάκες.
Το χωριό εις το βάθος του οπτικού πεδίου άχνιζε κιόλας τρομακτικό. Το ίδιο χωριό δεν ήτανε ακόμη ορατό, απέμενε το τελικό μας κατρακύλισμα στην γούβα όπου εφώλιαζε, αλλ’ ήδη από την οφρύν του γούπατου το αιώνιον του νέφος, πυκνό, γλαυκό, τεράστιο, ανέβαινε αργά σαν πνεύμα χθόνιον κι εκρέματο απατηλώς ακίνητον, όμως στ’ αλήθεια ζωντανό, περιδινούμενον, μεταβάλλον αενάως πυκνότητες και τόνους κι επιμέρους σχήματα, σκάζοντας άλλοτε εδώ εκρηκτικά μια σκοτεινή πυκνή τουλούπα του, σαν λενα απόστημα κακό, κι άλλοτε πάκλι ανολιγοντας, λεπταίνοντας, ξεφτώντας σε μια τρύπα φωτεινή, σ’ έναν από τους μύριους του οφθαλμούς, που σε κοιτούν για λίγο παγερά κι έπειτα κλείνουμε αργά τα γκρίζα βλέφαρά τους, για να τ’ ανοίξουν πάλι, απρόβλεπτοι, αλλού!
Όταν φτάσαμε ο παπάς είχε ήδη βγει στην αυλή, η μπάντα συνέχισε να ωρύεται και κάποιοι αγωνίζονταν να ξεστριμώξουν το φέρετρο από το στενό και χαμηλό πορτάκι. Ο κόσμος, ταραγμένος από τον άγριο ήχο των πνευστών, είχε παραμερίσει και περίμενε.
Ήταν πράγματι πολύ ταπεινό το εκκλησάκι. Πολύ ταπεινό και πολύ μικρό και πάρα πολύ ζεστό! Σφιγμένος μέχρις ασφυξίας στην στολή, ίδρωνα αφόρητα, κορδωμένος δίπλα στα πόδια του φέρετρου. Το ίδιο ίδρωναν κατακόκκινοι, κι οι τέσσερεις ατυχείς στρατιώτες, που έστεκαν κλαρίνο ως τιμητική φρουρά στις τέσσερεις γωνίες του.
Όταν τέλειωσαν οι ψαλμοί ήρθε η σειρά μου να εκφωνήσω τον επικήδειο.
«Στρατιώτα Χρήστο Πουλουκτσή!»
«Βαρύ και θλιβερόν καθήκον μας συγκεντρώνει σήμερον εις τον ναόν αυτόν… τον ιερόν…»
«Ετελεύτησες τον βίον όπως αρμόζει ν’ αποθνήσκουν οι γενναίοι, ανταποδώσας εις την Πατρίδα τους μόχθους της ανατροφής και κληροδοτήσαν την λύπην εις αυτούς ποτυ τον μεγάλωσαν! Ώστε σωστόν είναι οι ζωντανοί αυτόν μεν να τον αποζητούν, θα θρηνούν δε δια τους εαυτούς των και να οικτείρουν τους οικείους τους εις το υπόλοιπον του βίου!»
«Διότι ποια χαρά πλέον απομένει εις αυτούς, όταν θάπτεται τοιούτος ανήρ, όστις χάριν της Αρετής εστέρησεν εαυτόν του βίου και κατέστησεν χήραν τη γυναίκα του κα ορφανά τα παιδιά του…»
Ένα μουρμουρητό με σταμάτησε. Τι χήρα και ορφανά, βρε κόπανε, είκοσι χρονών παιδί ήταν…
«… και έρημα τ’ αδέλφια του…» συμπλήρωσα βιαστικά, να συγκαλύψω την απρονοησία μου.
«Χρήστο, δεν λυπάμαι εσένα…» (είπα φάλτσα, αλλά αποφασιστικά).
«Τους γέροντες γονείς σου θρηνώ! Ποια λύπη, άραγε, μπορεί να είναι μεγαλύτερη, παρά να σε γεννήσουν και να σε μεγαλώσουν και οι ίδιοι να σε θάψουν… Και τώρα στα γεράματα, χωρίς ελπίδες πια και δίχως τους αγαπημένους τους, όλοι να τους λυπούνται για το ίδιο αυτό, που ως τώρα τους εζήλευαν: το παλικάρι τους!»
«Γιατί τώρα να μην ποθούν τον θάνατο πιο πολύ απ’ τη ζωή; Μπορεί ποτέ να σβήσει η λύπη τους; Πότε; Στις δυστυχίες της πατρίδας; Μα τότε όλοι εσένα θ’ αποζητούν! Μήπως στις ευτυχίες της; Τότε, που όλοι θα χαίρονται αυτό που εσύ τους χάρισες κι εσύ θα ‘σαι απών; Ή μήπως στις δικές τους συμφορές, όταν οι κάποτε φίλοι θα τους αποφεύγουν μες στην μοναξιά τους κι οι εχθροί θα χαίρουν και θα ευφραίνονται με τα βάσανά τους;»
«Κι όμως, δεν πρέπει να θρηνούμε έτσι! Το ξέρουμε από την αρχή πως όλοι γεννηθήκαμε θνητοί! Γιατί τώρα να υποφέρουμε γι’ αυτό που από την πρώτη ώρα μας το περιμέναμε; Ο θάνατος είναι κοινός για όλους, καλούς και κακούς… Κανέναν δεν περιφρονεί, κανέναν δεν θαυμάζει… Είναι δίκαιος και τίμιος ο θάνατος! Αν ήταν βολετό κάποιοι να τον ξεφύγουν, θ’ άξιζε τότε αλήθεια να θρηνούμε αιώνια τους νεκρούς. Μα οι αρρώστιες, τα γεράματα πάντοτε μας νικούν, κι η Μοίρα που μας κυβερνά είναι σκληρή και ανελέητη… Γι’ αυτό να λέμε ευτυχισμένος όσους δώσαν τη ζωή τους για κάποιον υψηλό σκοπό, μη περιμένοντας γι’ αυτούς ν’ αποφασίσει η Τύχη, αλλά διαλέγοντας μόνοι τον ωραίο θάνατο! Γιατί αυτών η μνήμη δεν γερνά ποτέ! Γιατί ζηλεύουν όλοι τη δόξα τους! Γιατί πενθούμε, βέβαια, που η φύση τους εγέννησε θνητούς, μα τους υμνούμε όλοι σαν αθάνατους!...
Γαίαν έχοις ελαφράν, αξιομακάριστε και αείμνηστε νεκρέ!»
« -Μακαρία η οδός την πορεύει σήμερον…», έψαλλε ο παπάς την ώρα που έβγαινα…
Το κοιμητήριον εις το πρανές του λόφου ήταν απερίφρακτο, ένα χωράφι όπου, αντί κεχριού, εφύοντο ελάχιστοι ξύλινοι σταυροί, μαραζωμένοι, καχεκτικοί, πολύ κακής ευδοκιμήσεως. Ο λακκός εμπροστά μας ήτανε μικρός, μα θα τον έπαιρνε τον Πουλουκτσή, έτσι μικρόσωμος που ήταν. Ο παπάς είπε τα τελευταία λόγια και οι νεκροθάφτες, που δεν ήταν επαγγελματίες, συγχωριανοί ήτανε, ίσως και συγγενείς, σηκώσανε την κάσα στα σχοινιά και την κρεμάσαν πάνω από τον λάκκο. « -Γεμίσατε!», διέταξα τους στρατιώτες. « -Οπλίσατε!». « - Κρακ-κρακ!», κροτάλισαν τα ουραία με ήχο σκληρό. Το φέρετρο άρχισε να κατεβαίνει.
«- Την σημαία!», φώναξε στο αυτί μου ο Λοχαγός. « -Δεν θάβεται ποτέ η σημαία, μαλάκα!». Ούρλιαζε σχεδόν, λες κι ήμουνα κουφός. « -Δώσ’ την στους συγγενείς…», είπε ελαφρώς χαμηλότερα.
Με βαθιάν εισπνοή επήρα την ταχύτερην απόγφαση της ζωής μου. « -Επάνω!», ένεψα επιτακτικά στους νεκροθάφτες. « -Τραβάτε επάνω!», φώναξα εις τόνον μη επιδεχόμενον ουδεμίαν αμφισβήτησιν. Το φέρετρο ανέβηκε με μια χούφτα χώμα στη σημαία κι αιωρήθηκε ελαφρά πάνω από τον λάκκο. Έσκυψα προσεκτικά και τράβηξα την σημαία. Δεν κουνήθηκε. Τράβηξα κάπως δυνατότερα. Το φέρετρο κλυδωνίστηκε στα σχοινιά κι έτριξε, αλλά η σημαία εκεί. Ξετρελλαμένος, τράβηξα μ’ όλη μου τη δύναμη. Το φέρετρο αιωρήθηκε βίαια, ήρθε ορμητικά προς το μέρος μου κι έπειτα, μ’ ένα «χρααατς!» δυνατό, έφυγε προς την αντίθετη κατεύθυνση. « -Θάβετε!», φώναξα στους νεκροθάφτες, « -Θάβετε!», κι αυτοί το κατέβασαν βιαστικά κι αρχίσανε τις γρήγορες φτυαριές, σκεπάζοντας –επιτέλους! –οριστικώς και αμετακλήτως, τον Χρήστο Πουλουκτσή στην τελευταία του κατοικία μαζί με την μισή σημαία. Χαλάλι του, του άξιζε…
Κρατώντας την άλλη μισή και βαδίζοντας σαν ξύλινος πλησίασα τον πατέρα. Την πρότεινα προς το μέρος του. δεν κουνήθηκε. Η συγγενής τον έσπρωξε. Κοίταξε πρώτα το λασπωμένο κυανόλευκο πανί κι έπειτα εμένα, με τα μεγάλαβαθυκύανα μάτια του γεμάτα απορία. Έχωσα το πατσαβουριασμένο υπόλειμμα στα χοντρά του χέρια και άσθρωσα δύσκολα, εν μέσω τριγμού και βρυγμού των οδόντων: « -Η Πατρίς, ευγωμονούσα!».
Πηγή: «Ἀγημα Τιμών» Νίκου Βασιλειάδη, εκδόσεις ΝΕΦΕΛΗ
