Όταν ο Pascal Bruckner έγραφε το βιβλίο με τον ομώνυμο τίτλο

Του Εμμανουήλ Ακουμιανάκη

Πολιτικού Επιστήμονα

E-mail: [email protected]

http://soixantedix.blogspot.com/

Όταν ο Pascal Bruckner έγραφε το βιβλίο με τον ομώνυμο τίτλο, δεν μπορούσε ίσως, ούτε ο ίδιος να φανταστεί την επαλήθευση των χρησμών του. Η δημοκρατία που φαντάζει να ζωντανεύει στους άλλους, αρχίζει να σβήνει σιγά-σιγά στο δικό μας κόσμο. Ο πειρασμός που ελλοχεύει στη Δύση, έρχεται την ώρα που η ευθύνη της μεγαλώνει όσο ποτέ: είναι ο πειρασμός της υποχώρησης, ο κίνδυνος της εξόδου της από την Ιστορία. Η υπευθυνότητα αποδεικνύεται ένα αβάσταχτο φορτίο για τον άνθρωπο. Τον αλυσοδένει με τις συνέπειες των πράξεών του. Για το λόγο αυτό ο άνθρωπος καταφεύγει είτε στον παιδισμό, υιοθετώντας την αμεριμνησία και τον εγωισμό, είτε βάζοντας στον εαυτό του το μανδύα του θύματος που διώκεται πανταχόθεν από υπαρκτούς και από φανταστικούς εχθρούς.

Η Τρίτη Ελληνική Δημοκρατία που ορίζεται χρονικά από το μεταπολιτευτικό πολιτικό βίο της χώρας, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «μελαγχολική δημοκρατία». Μοιάζει σήμερα με το παιδί που εκπροσωπεί την αθωότητα και είναι απαλλαγμένο από κάθε ευθύνη των πράξεών του. Προσποιείται το θύμα για να κερδίσει την εύνοια και τη συμπάθεια των εταίρων μας. Στην εποχή της ευημερίας όλοι ήταν ευτυχείς, νηφάλιοι και ανέγκλητοι. Κανείς δεν λογοδοτούσε, κανείς δεν σκεφτόταν το αύριο. Το πολιτικό προσωπικό μπορούσε να επαίρεται, για το ότι μια φτωχή χώρα είχε καταφέρει να μπει στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, να απολαμβάνει τα προνόμια των κοινοτικών ενισχύσεων και παρότι διέθετε λιγοστούς φυσικούς πόρους, τα είχε καταφέρει σε ιδιαίτερα δύσκολες πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Και οι πολίτες ως καθοδηγούμενα πειθήνια όργανα υπέκυπταν στις ορέξεις του μεγαλύτερου μαζικού εργοδότη, του ίδιου του κράτους. Και οι εύκολες λύσεις αποδείχτηκε ότι δεν είναι πάντα οι καλύτερες ή σε τελική ανάλυση δεν έχουν προοπτική μακράς επιβίωσης.

Από την άλλη η αποδοχή της δημοκρατίας της αγοράς εξαρτήθηκε σε μεγάλο βαθμό από μια πρωτόγνωρη οικονομική ανάπτυξη, η οποία προσέφερε σε όλους την προοπτική μιας ανοδικής κοινωνικής κινητικότητας. Σήμερα η δυναμική αυτή έχει ανακοπεί. Αποτελεί επομένως ζητούμενο αν το δημοκρατικό ρυθμιστικό μοντέλο θα μπορέσει να παραμείνει ζωντανό, σε συνθήκες αναιμικής ή και μηδενικής ανάπτυξης. Με βάση την ιστορική πραγματικότητα, αυτό το ιδεώδες δεν θα μπορέσει να επιβιώσει. Οι αγορές είναι άπληστες, στην οικονομία δεν υπάρχουν συναισθηματισμοί και η δημόσια διοίκηση αποδεικνύεται  -ακόμα και σήμερα-  ανίκανη να δώσει λύσεις στα πιο απλά προβλήματα της κοινωνίας.

Η σημερινή μελαγχολία του Έλληνα δεν έγκειται στο γεγονός της απώλειας κεκτημένων. Αποτελεί απόρροια της τραγικής διαπίστωσης, ότι δεν υπάρχει προοπτική στον ορίζοντα. Δεν μπορεί η ελληνική κοινωνία να αφομοιώσει την επιτακτική και άμεση απαίτηση των δανειστών μας να γίνουν μέσα σε μια μέρα όσα δεν έγιναν σε τριάντα-πέντε και πλέον χρόνια. Δεν είναι δυνατόν οι πολιτικοί μας ταγοί να μην κατανοούν τις σημερινές ανάγκες των ανθρώπων που κυβερνούν. Έτσι μια πολιτική μελαγχολία απλώνεται παντού. Στα νοικοκυριά, στις κοινωνικές εκδηλώσεις, στα καφενεία, στις παρέες. Βλέπουμε φίλους και διακρίνουμε μια βαθιά θλίψη στο βλέμμα τους. Η πολιτική της μελαγχολίας αποτελεί μια ιδιότυπη μορφή εξέγερσης  με ειδικά χαρακτηριστικά την προτίμηση στην εικονική πραγματικότητα, την τάση διαμόρφωσης συμπαγών ομάδων αντίδρασης χωρίς ξεκάθαρα αιτήματα, την πολιτική απάθεια και την τάση προς μορφές ωμής βίας. Η Μεταπολίτευση στα τριάντα επτά της χρόνια εμφανίζεται ασθμαίνουσα, γερασμένη και μελαγχολική. Κι ενώ το 1974 περάσαμε από την τραγωδία στη δημοκρατία, σήμερα φαίνεται να συμβαίνει το αντίθετο.