Ο άνδρας, είναι ο αρχηγός του γένους του, και έχει το mund των παιδιών του
Του Μανώλη Σκαρσουλή
Ο άνδρας, είναι ο αρχηγός του γένους του, και έχει το mund των παιδιών του, επειδή είναι ο θεματοφύλακας της αγνότητας του αίματος και του αυθεντικού χαρακτήρα της καταγωγής του. Όταν η γυναίκα παντρευτεί, ή, ακριβέστερα, όταν αρραβωνιαστεί, αυτή την προστατευτική δύναμη θα την παραδώσει στα χέρια του συζύγου της. Οι αρραβώνες δεν αποτελούν τόσο ένα κατάλοιπο του αρχαίου εθίμου της αγοράς της νύφης από τον μέλλοντα σύζυγο, όσο μια ασφάλεια-εγγύηση απέναντι στη βία και μια πιστοποίηση της αγνότητας της νύφης. Κατά την τελετή του αρραβώνα, οι γονείς λαμβάνουν ένα συγκεκριμένο ποσό, συμβολική αγορά της πατρικής εξουσίας επί της νεαρής θυγατέρας. Το ποσό αυτό ήταν 1 σολδίο και 1 δηνάριο, για τον πρώτο γάμο, και 3 σολδία και 1 δηνάριο, για τον δεύτερο. Η τελετή ήταν δημόσια. Το δώρο υποχρεωτικό και αμετάκλητο. Εκείνος που παντρευόταν διαφορετική γυναίκα από αυτή που αρραβωνιάστηκε καταδικαζόταν σε πρόστιμο 62,5 σολδίων.
Όλα αυτά αφορούν τον αρραβώνα. Ως τελετή αυτός ήταν περισσότερο εντυπωσιακός απ’ ότι ο γάμος: κεντρικό σημείο της τελετής αυτής ήταν ένα συμπόσιο, με πιοτό, τραγούδι και πρόστυχα επί τούτου αστεία, προκειμένου να διεγείρουν τη γονιμότητα των μελλονύμφων. Η αρραβωνιαστικιά έπαιρνε κατόπιν κάποια δώρα. Η συνήθεια αυτή κατοχυρωνόταν γραπτώς ή με την παρουσία τριών μαρτύρων και προέβλεπε πάντα κατοικίδια ζώα, ρούχα, κοσμήματα, πολύτιμες πέτρες, νομίσματα, σεντούκι, κρεβάτι με κλινοσκεπάσματα, εργαλεία κ.λ.π., δηλαδή βασικά αντικείμενα της κινητής περιουσίας. Ο αρραβωνιαστικός προσέφερε επίσης, κατά το αρχαίο γαλατικό έθιμο, ως σύμβολο της οικιακής γαλήνης, ένα ζευγάρι παντόφλες και, προπάντων, ένα χρυσό δαχτυλίδι, παράδοση ρωμαϊκή, που συμβόλιζε τους όρκους αφοσίωσης, αφού ο κύκλος, χωρίς αρχή και τέλος, συμβολίζει την αιωνιότητα. Το φορούσαν στον δεξιό μεσαίο ή στον αριστερό παράμεσο, από τον οποίο ξεκινούσε, σύμφωνα με μια αρχαία αιγυπτιακή ιατρική αντίληψη, ένα νεύρο που πήγαινε κατ’ ευθείαν στην καρδιά. Οι γυναίκες της αριστοκρατίας φορούσαν επιπλέον στον δεξιό αντίχειρα το σφραγιδόλιθο, πράγμα που συναντάμε συχνά στους τάφους, ως σημάδι της εξουσίας με την οποία διηύθυναν την περιουσία τους. Τέλος, οι αρραβωνιασμένοι αντάλλασαν ένα φιλί στο στόμα, σύμβολο της σαρκικής τους ένωσης. Με λίγα λόγια, η γαμήλια ένωση άρχιζε πριν από τη γαμήλια τελετή που συνεχιζόταν ώσπου το ζευγάρι κατέληγε στο σπίτι και στη νυφική παστάδα, αφού «σύμφωνα με το έθιμο, οι σύζυγοι πλαγιάζουν στο ίδιο κρεβάτι». Ο γάμος ήταν μια σαρκική ένωση χωρίς καμιά τελετουργική επισημότητα και ότι είναι η συμβίωση αυτή που συνιστά την ουσία του. Εξακολουθεί όμως να έχει σημασία, το πρωί της επόμενης του γάμου, το καινούριο και συμπληρωματικό δώρο που κάνει ο σύζυγος στη νύφη, η morgengabe. Το δώρο αυτό εκφράζει τις ευχαριστίες του συζύγου, επειδή βρήκε τη γυναίκα του παρθένα και επειδή έχει έτσι μια εγγύηση ότι τα παιδιά που θα αποκτήσει θα είναι δικά του. Βεβαιώνει δηλαδή ότι ο σύζυγος έχει αγνό αίμα. Δεν ισχύει επομένως στον δεύτερο και στον τρίτο γάμο, που γι’ αυτόν το λόγο δεν χαίρουν ιδιαίτερης εκτιμήσεως, αν και αποτελούν αρκετά συνηθισμένο φαινόμενο. Ωστόσο, αν η γυναίκα χάσει τον άνδρα της, θα κρατήσει το ένα τρίτο από αυτό και θα επιστρέψει το υπόλοιπο στην οικογένεια του εκλιπόντος. Έτσι, βλέπουμε ότι η γυναίκα προστατεύεται μόνο όταν είναι ανέγγιχτη, αφού η καταγωγή και κληρονομιά θεωρούνται σαφώς σημαντικότερα πράγματα από τον ίδιο το γάμο. Η αγνότητα της γυναίκας είναι λοιπόν θεμελιώδης για λόγους θρησκευτικούς και, ταυτόχρονα, κοινωνικούς. Παράλληλα, μέσα στο συλλογικό ασυνείδητο είναι ριζωμένη η πίστη ότι η αγνότητα είναι ταυτόσημη με την καθαρότητα και ότι οι γυναίκες δεν πρέπει, πάση θυσία, να μολυνθούν. Είναι κάτι που αφορά την ίδια την ισορροπία ολόκληρης της κοινωνίας. Ξαναβρίσκουμε σε αυτό το σημείο την ειδωλολατρική δοξασία της διακόρευσης, αυτού του ανεξάλειπτου στίγματος, που καθιστά αδύνατο το γάμο.
Έρωτας, ένστικτο ή συναίσθημα;
Στους ταραγμένους αυτούς καιρούς, κατά τους οποίους, βασιλεύει η βία, η παρθένα αποτελεί, λοιπόν, το μέλλον του γένους, και μια σειρά μέτρων που καταπολεμούν τη διακοπή ή την αδυναμία σύναψης γάμου. Υπάρχει όντως ανάγκη να αποτραπεί η απαγωγή και ο βιασμός των γυναικών, η αιμομιξία και η μοιχεία. Ο βιασμός μιας δούλας τιμωρείται, το αποτέλεσμα της πράξης όμως θεωρείται μη αναστρέψιμο, Οι γυναίκες που έπεσαν θύματα τέτοιων πράξεων λέγονται «διεφθαρμένες». Οι Δυτικοί τιμωρούσαν το βιασμό μιας γυναίκας ελεύθερης με θάνατο, ενώ το βιασμό μιας δούλας με πρόστιμο ισόποσο των χρημάτων που στοίχισε η αγορά της. Με άλλα λόγια, μια «διεφθαρμένη»γυναίκα δεν αξίζει πλέον τίποτα. Έστω κι αν οφειλόταν σε διαφορετικές αιτίες, η απαγωγή ισοδυναμούσε με βιασμό, που μπορεί να ήταν απλώς η κατάληξή της. Από τη στιγμή που απάγεται μια γυναίκα, λιγότερο ή περισσότερο με τη συγκατάθεση της εξάλλου, και βιάζεται ή διακορεύεται, ο γάμος θεωρείται πως έχει συντελεσθεί. Το μόνο που απέμενε για τους γονείς ήταν να υποχωρήσουν και να δεχθούν εκ μέρους του απαγωγέα, από τη μία, την τιμή του mundium και, από την άλλη, τα 62,5 σολδία. Ήταν προτιμότερο να φανεί ότι η γυναίκα απήχθη χωρίς τη συγκατάθεσή της, επειδή, σε αντίθετη περίπτωση, γινόταν δούλα. Έτσι, σωζόταν η τιμή και προστατευόταν παρ’ όλα αυτά η καθαρότητα του αίματος, Αν η νεαρή κόρη επέστρεφε στο σπίτι του πατέρα της «αδιάφθορης», ο απαγωγέας πλήρωνε το mund στο εξαπλάσιο και 12 σολδία πρόστιμο. Αν δεν είχε το απαιτούμενο ποσό, κρατούσε δεν κρατούσε την κοπέλα, παραδινόταν στους γονείς, που είχαν το δικαίωμα να τον ευνουχίσουν.
Αυτή η αρχή του «οφθαλμό αντί οφθαλμού»δείχνει ότι τα μόνα όπλα που είχε ένα άτομο, για να αποκτήσει μια γυναίκα κα μαζί με αυτήν εξουσία, ήταν η απαγωγή και ο βιασμός, αλλά δείχνει επίσης ότι το ταμπού του άθικτου υμένα αποσκοπούσε κυριολεκτικά στην οικοδόμηση της κοινωνίας. Ακόμη πιο σοβαρή ήταν μια μοιχεία ή μια αιμομιξία που έβγαινε στο φως μετά το γάμο.
Ήδη ο Απόστολος Παύλος στην Προς Κορινθίους Επιστολή ( Ε΄1) θεωρούσε ότι υπήρχε αιμομιξία, όταν κάποιος έσμιγε ερωτικά με τη γυναίκα του πατέρα του. Οι αιμομιξίες αυτές, υπό την ευρεία έννοια, εννοούνται χωρίς διάκριση μεταξύ συγγένειας αίματος και αγχιστείας: με «συγγενή ή την αδελφή της γυναίκας», με την «κόρη της αδελφής ή του αδελφού και τη γυναίκα του αδελφού ή του θείου». Τέτοιοι «αποτρόπαιοι γάμοι» θεωρούνταν ατιμωτικοί και διαλύονταν. Η συχνότητα αυτών των αδικημάτων είχε λοιπόν αυξηθεί, δεδομένου ότι η ενδογαμία ήταν ένα σύνηθες φαινόμενο, η συγγένεια μέσω γάμου έχει την ίδια σημασία με τη συγγένεια εξ αίματος. Αυτή η ενδογαμία, που ονομαζόταν «αιμομιξία», ενίσχυε αδιάκοπα την αλληλεγγύη που χαρακτήριζε το γένος. Σε κάποιο εγκόλπιο εξομολόγησης διαβάζουμε την ακόλουθη φράση: «Αν την ώρα που λείπει η σύζυγός σου, χωρίς να το ξέρεις ούτε εσύ ούτε εκείνη, η αδελφή της έρθει στο κρεβάτι σου, και εσύ πιστέψεις ότι είναι η γυναίκα σου, και έρθει σε στενή επαφή μαζί σου […]», κι αυτό επειδή τα παραπάνω φαινόμενο πρέπει να ήταν συνηθισμένο, αν λάβουμε υπόψη το σκοτάδι που επικρατούσε στο κοινό κρεβάτι. Όλες αυτές οι «αιμομικτικές» συνήθειες, σύμφωνα με τις οποίες ήταν φυσιολογικό για τον χήρο να παντρευτεί την αδελφή της πρώτης του γυναίκας ή τη γυναίκα του θείου του ή τη δεύτερη εξαδέλφη του, διατηρήθηκαν στην πράξη επειδή οι βασιλιάδες αρνούνταν να απαγορεύσουν τους γάμους μεταξύ συγγενών τετάρτου βαθμού συγγένεια.
Αν η «αιμομιξία» μεταξύ συγγενών θεωρούνταν φυσιολογική, δεν συνέβαινε το ίδιο με τη μοιχεία. Το «όνειδος της μοιχείας», καταδικαζόταν με τόσο σφοδρό τρόπο, ώστε η παντρεμένη γυναίκα περνούσε αμέσως από δίκη, ενώ κατόπιν τη στραγγάλιζαν και έριχναν το κορμί της στους βάλτους. Ένας νόμος επέτρεπε στο σύζυγο που έπιανε επ΄ αυτοφώρω τους μοιχούς να τους σκοτώσει «με μια σπαθιά», που θα διαπερνούσε τον ένα μετά τον άλλο. Υπήρχε ακόμη ένα αυστηρότερο έθιμο, που καταδίκαζε σε θάνατο την ένοχο, αφού όχι μόνο ο σύζυγος, αλλά και η οικογένειά του, όπως και η οικογένεια της μοιχαλίδας, θεωρούσαν ότι η πράξη αυτή στιγμάτιζε ηθικά όλη τη γενιά τους. Η γυναίκα, περνούσε από δίκη σε λίγες ημέρες και θανατωνόταν με στραγγαλισμό. Άλλες φορές την έκαιγαν ζωντανή ή την υπέβαλλαν στη διαδικασία της θεοκρισίας με νερό, για να την αθωώσουν. Την έριχναν στο ποτάμι, αφού της έδεναν μια μεγάλη πέτρα στο λαιμό. Αν επέπλεε, πράγμα ελάχιστα πιθανό, την αθώωναν. Η έννοια της μοιχείας επεκτείνεται στη νέα κοπέλα και στη χήρα που έρχονται οικιοθελώς σε σεξουαλική επαφή με κάποιον. Θεωρούνται ρυπαρές και αντιμετωπίζονται ως μιάσματα. Η μοιχεία αποτελεί ένα πραγματικό μίασμα της γυναίκας και της γενιάς της, επομένως και των απογόνων της, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό απ’ ότι η απαγωγή και ο βιασμός, που παρ’ όλα αυτά μπορούν να καταλήξουν σε γάμο, γιατί γίνονται με πρωτοβουλία του άνδρα. Ο βιαστής ή ο απαγωγέας τιμωρείται σκληρά, όχι όμως και ο μοιχός. Στις δύο πρώτες περιπτώσεις προσβάλλει άμεσα την εξουσία των αρχηγών του γένους, ενώ στη δεύτερη δεν αδικεί καθόλου το γένος του, και μάλιστα τα παιδιά που θα γεννήσει η μοιχαλίδα ανήκουν στο σύζυγο. Τελικά, και προπάντων, η σεξουαλική του συνεύρεση δεν αποτελεί μίασμα για τον ίδιο. Η γυναίκα, αντίθετα, θεωρείται ότι διαπράττει σημαντικό αδίκημα, εφόσον καταστρέφει το μέλλον. Σε αντίθεση με την ιδιωτική ζωή του άνδρα, η δική της με έναν καθοριστικό τρόπο απολύτως δημόσια, εξαιτίας των συνεπειών που μπορεί να επιφέρει.
Πηγή «Ιστορία της Ιδιωτικής Ζωής» Κέδρος
