Με αυτό το άρθρο θέλω να τονίσω ότι η πολιτική που ακολουθείται από την ΕΕ, την ΕΚΤ, το ΔΝΤ, την κυβέρνηση και η οποία σιγοντάρεται από ποικίλους «ειδικούς» και μη σαν «αυθεντίες», δεν είναι μονόδρομος όπου το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να εναποθέσουμε τις ελπίδες μας στους θεούς της αγοράς και στην ευγενική κατανόηση των αρπαχτικών της.
«Ήταν αναπόφευκτο να λάβουν χώρα σοβαρά γεγονότα. Οι χρηματοπιστωτικές καταστροφές οφείλονται συχνά σε ορατά φαινόμενα που οι ειδικοί αρνούνται να δουν», έλεγε πρόσφατα ο Benoit Mandelbrot. ενώ το 2004 έγραφε :«Παρόλο που οι χρηματοπιστωτικές αγορές αποφασίζουν για το ευ ζην ολόκληρων κοινωνιών, γνωρίζουμε περισσότερα για το πώς δουλεύει ένα αυτοκίνητο παρά για τους μηχανισμούς του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Οι γνώσεις μας είναι τόσο περιορισμένες, που δεν εμπιστευόμαστε την επιστήμη αλλά τους γκουρού. Περιμένουμε από τις κεντρικές τράπεζες να κάνουν έκκληση στα πνεύματα της οικονομίας για να μας σώσουν από τη χρηματοπιστωτική χολέρα».
Πριν από λίγες μέρες πέθανε σε ηλικία 85 ετών ο μεγάλος μαθηματικός Benoit Mandelbrot. Επινοητής της γεωμετρίας των fractals (μορφοκλασματικά σύνολα σημείων) όπου ανέπτυξε τη θεωρία τους για να κατανοηθεί η άπειρη πολυπλοκότητα της φύσης . Το γεωμετρικό φράκταλ χρησιμοποιείται για τη μέτρηση των φυσικών φαινομένων που θεωρούνται ως μη μετρήσιμα, όπως τα σύννεφα ή οι ακτογραμμές. Οι ανακαλύψεις του είχαν εφαρμογές σε πολλούς τομείς, όπως η γεωλογία, η ιατρική, η αστρονομία, η μηχανολογία, αλλά επίσης και τα οικονομικά και η ανατομία. Ο Μάντελμπροτ δήλωνε «σοκαρισμένος που ένα τόσο περίπλοκο σύστημα, όπως η ανθρώπινη κοινωνία, αναπαρίσταται μόνο με απλουστευτικές μεθόδους, τις οποίες χρησιμοποιούν οι μαθητευόμενοι μάγοι των οικονομικών μαθηματικών».
Ο Mandelbrot γεννήθηκε στη Βαρσοβία, στις 20 Νοεμβρίου του 1924, σε μια εβραϊκή οικογένεια λιθουανικής καταγωγής. Για να γλιτώσουν από τη ναζιστική απειλή οι γονείς του μετανάστευσαν στη Γαλλία. Ο Μάντελμπροτ σπούδασε στη Γαλλία και έπειτα από επισκέψεις σε διάφορα ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια, προσελήφθηκε στο ερευνητικό κέντρο Τόμας Γουότσον της ΙΒΜ στη Νέα Υόρκη. Έπειτα από 35 χρόνια εργασίας στην ΙΒΜ μετακινήθηκε στο Πανεπιστήμιο Γέιλ, όπου και τελείωσε την καριέρα του ως καθηγητής στην έδρα Στέρλινγκ. Τιμήθηκε με πολυάριθμες διακρίσεις, μεταξύ των οποίων το ιαπωνικό Βραβείο Επιστήμης και Τεχνολογίας και το Βραβείο Βολφ για τη Φυσική, επειδή «μετέβαλε τη θεώρησή μας για τη φύση». Ο Γάλλος πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί σε ανακοίνωσή του αποτίνει φόρο τιµής στον μεγάλο μαθηματικό, μιλώντας για :«ένα ισχυρό πνεύµα, αυθεντικό, που ποτέ δεν δίστασε να κάνει καινοτοµίες και να παλέψει ενάντια στις καθιερωµένες απόψεις».
Επηρεασμένος από τους συναδέλφους του μαθηματικούς Πωλ Λεβί (πιθανότητες), Νόρμπερτ Βίνερ (κυβερνητική) και Τζον φον Νιούμαν (θεωρία παιγνίων) άσκησε κριτική στο σύνολο των οικονομικών θεωριών που βασίζονται στις έννοιες της ισορροπίας και της αποτελεσματικότητας των αγορών. Για τον Μάντελμπροτ το σημαντικότερο στοιχείο στην οικονομική ιστορία δεν είναι ο μέσος όρος των υπολογίσιμων και προβλέψιμων γεγονότων αλλά στα απρόσμενα γεγονότα που οποιαδήποτε στιγμή και σε οποιαδήποτε κλίματα χτυπούνε την οικονομική δραστηριότητα. «Οι συνήθεις οικονομικές θεωρίες, ξεκινούν από αρχικές υποθέσεις που λαμβάνουν υπόψη τους τις πιο άμεσες, δηλαδή τις καλοήθεις, μορφές του τυχαίου. Όμως αδιάσειστες αποδείξεις δείχνουν πως οι αγορές είναι πολύ πιο άγριες και πολύ πιο τρομακτικές από αυτό», έγραφε.
Ωστόσο, σύμφωνα με Benoit Mandelbrot, η σύγχρονη οικονομική θεωρία αγνοεί τις ανωμαλίες που υπάρχουν στη φύση. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι οικονομολόγοι μένουν έκπληκτοι όταν υπάρχει κρίση. Ο διάσημος μαθηματικός έβλεπε τη χρηματοδότηση, ως επιστήμη, η οποία βρίσκεται ουσιαστικά στο σημείο που βρισκόταν το 16ο αιώνα. «Η σύγχρονη οικονομική θεωρία είναι ήδη παλιά», έλεγε το 2004. Ζητούσε να μεταφερθούν κεφάλαια από τις τράπεζες για την επιστήμη και την έρευνα: «Μια κοινωνία που λειτουργεί σωστά αφιερώνει ένα μέρος του προϋπολογισμού της για τη θεμελιώδη έρευνα. Αν μπορούμε να χαρτογραφήσουμε το ανθρώπινο γονιδίωμα, γιατί να μην χαρτογραφήσουμε και τις οδούς μέσω των οποίων ένας άνθρωπος δεν μπορεί να χάσει τα προς το ζην;» .Έφθασε να ζητήσει από τον Άλαν Γκρίνσπαν να βάλει στην άκρη 20 εκατομμύρια δολάρια για έρευνα στη λειτουργία των αγορών, γιατί έβλεπε από το 2004, όντας ήδη 80 ετών αλλά δραστήριος ακόμη, ότι το ψάξιμο για τη χειροτέρευση της οικονομικής κατάστασης λοξοδρομούσε, τη θεωρία τη γέμιζαν μπαλώματα για να δίνει κάποια αποτελέσματα ενώ τα ρίσκα που έπαιρναν όλοι ήταν πολύ υποτιμημένα ως προς την επικινδυνότητά τους. Μεγαλόψυχα πάντως έλεγε ότι «δεν θεωρώ ότι έπεσα θύμα της βλακείας και της ξεροκεφαλιάς μερικών, απλά αναγνώριζαν ότι αν είχα δίκιο έπρεπε να αλλάξουν πολλά στην οικονομική θεωρία».
Δυστυχώς στην Ελλάδα έχουμε πέσει θύματα των οικονομικών μάγων που μαθαίνουν στου «κασίδι το κεφάλι»
Ηλίας Λουλούδης
