Η εξουσία ασκείται μέσα σε μια δεδομένη οικονομική διαβάθμιση του πληθυσμού.
Η εξουσία, όμως, είναι η μια πλευρά της κοινωνίας. Η άλλη είναι το πεδίο πάνω στο οποίο ασκείται, δηλαδή ο λαός. Η μορφή και το είδος της εξουσίας που ασκείται σ’ένα λαό εξαρτώνται σε καθοριστικό βαθμό από το επίπεδο και την κουλτούρα αυτού του λαού. Αλλά αυτή είναι η μισή αλήθεια. Γιατί μπορεί ο λαός να καθορίζει το είδος της εξουσίας που του αναλογεί, αλλά, από ένα σημείο και μετά, η σχέση λαού-εξουσίας γίνεται αμφιμονοσήμαντη, με την εξουσία να δέχεται αλλά και να ασκεί επίδραση στο λαό. Για παράδειγμα, σε μια κοινοβουλευτική δημοκρατία με ένα δεδομένο πλειοψηφικό σύστημα, η εκλογική διαδικασία δίνει τη δυνατότητα στους πολίτες να εκλέξουν το κόμμα που επιθυμούν για μια ορισμένη χρονική περίοδο. Σε μια σύγχρονη αστική δημοκρατία, όπως είναι η Ελλάδα, η οποία είναι ενταγμένη και λειτουργεί στο πλαίσιο του παγκοσμιοποιημένου καπιτα- λισμού, το κοινοβουλευτικό σύστημα περιορίζεται ουσιαστικά σε δύο κόμματα εξουσίας, που εκφράζουν ακριβώς το ίδιο πράγμα: την διαχείριση των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής και την πατρωνία της διανομής του εισοδήματος σ’αυτό το πλαίσιο. Αφού τα δύο αυτά κόμματα εκλέγονται από το λαό, ο λαός είναι αυτός που καθορίζει (έστω θεωρητικά) τη λειτουργία του συστήματος. Όταν όμως αυτή η λειτουργία παγιώνεται και γίνεται ο μοναδικός τρόπος αναπαραγωγής του συστήματος το ίδιο το σύστημα ασκεί επίδραση στο λαό, τον πλάθει και τον διαμορφώνει ανάλογα με τις αναγκαίες συνθήκες της λειτουργίας και της αναπαραγωγής του.
Στην ελληνική κοινωνία, λοιπόν, υπάρχουν οι εξουσίες με τα χαρακτηριστικά που αναλύθηκαν και το ερώτημα που τίθεται τώρα είναι ποιος λαός υπάρχει απέναντι σ’αυτές τις εξουσίες, ποιες άμυνες διαθέτει και σε ποιο βαθμό ανατροφοδοτεί και ενισχύει τον ευτελισμό των εξουσιών, αλλά και δέχεται την επίδραση που αυτές ασκούν πάνω του.
Μια άμεση αλλά και κοινή διαπίστωση, είναι ότι ο Έλληνας από τον τουρκικό ραγιαδισμό και την αναζήτηση του προστάτη- μεσολαβητή (που τον έπαιξε θαυμάσια η τότε νομονκλτούρα της χώρας, οι προεστοί και οι παπάδες), πέρασε σε ένα είδος πολιτικού ραγιαδισμού αμέσως μετά την απελευθέρωση, ενός ραγιαδισμού που μέχρι σήμερα αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους μοχλούς λειτουργίας της ελληνικής κοινωνίας. Τη θέση του παλιού παρένθετου προσώπου μεταξύ του υπόδουλου Έλληνα και της τουρκικής εξουσίας, κατέλαβε κάποιο άλλο παρένθετο πρόσωπο, που έμελλε να μεσολαβεί στο εξής μεταξύ του απλού πολίτη και της εκτελεστικής εξουσίας. Το πρόσωπο αυτό, ο «πολιτικός προστάτης» (συνήθως ο τοπικός βουλευτής), θα αποτελούσε στο εξής τον κεντρικό παράγοντα ενός δικτύου πολιτικής πατρωνίας, που σκοπό είχε και έχει την παγίωση και επέκταση της εκλογικής πελατείας. Ακόμα και σήμερα, το σύμπλεγμα του ραγιά εξακολουθεί να καλλιεργείται (ίσως με πιο εξελιγμένες μεθόδους) και να οδηγεί το μέσο πολίτη κατευθείαν στον προθάλαμο του πολιτικού, που φαντάζει ως η μόνη λύση για την ικανοποίηση των όποιων αιτημάτων του. Η μεγαλύτερη πλάνη που έχει παγιδεύσει τη σκέψη των Ελλήνων τα τελευταία 180χρόν9ια, είναι ότι αυτοί έζησαν έστω και για μια στιγμή πολιτικά ελεύθεροι.
ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΡΑΓΙΑΔΙΣΜΟΣ
Σε αντίθεση με τη Δ. Ευρώπη, στην Ελλάδα δεν έγιναν ποτέ οι δύο μεγάλες συγκρούσεις (Μεταξύ γαιοκτημόνων και αστών και μεταξύ αστικής και εργατικής τάξης), που καθόρισαν τις πολιτικές εκφράσεις στις άλλες δημοκρατικά ανεπτυγμένες κοινωνίες. Η απουσία ταξικών αντιπαραθέσεων και συγκρούσεων στέρησε από τον Έλληνα τη δυνατότητα προσδιορισμού της κοινωνικής του ταυτότητας. Η έλλειψη μιας τέτοιας ταυτότητας έκανε τον πολίτη ανίκανο να συνειδητοποιήσει τα πραγματικά του προβλήματα και ανίκανο να τα αντιμετωπίσει με συγκεκριμένες, αποτελεσματικές και αυτοπροσδιοριζόμενες ενέργειες. Έτσι, έγινε εύπλαστο και εκμεταλλεύσιμο υλικό στη σχεδιασμένη και ελεγχόμενη πολιτική αντιδικία των πτερύγων της πολιτικής ελίτ. Από την άλλη, τόσο ομιμητισμός της συμπεριφοράς2 της άρχουσας μεσολαβητικής –μεταπρατικής τάξης, σε συνδυασμό με την ανθυπαξία βιομηχανικής παραγωγής, συγκέντρωσαν τον πληθυσμό στα αστικά κέντρα και ιδιαίτερα στην Αθήνα και τον πέρασαν κατευθείαν στον τριτογενή τομέα της οικονομίας και ιδιαίτερα στις δημόσιες υπηρεσίες. Η μεγάλη ανάπτυξη του τριτογενούς τομέα οδήγησε στην υπερβολική αύξηση του παρασιτισμού και της μικροαστικής τάξης, η οποία, ως γνωστόν, δεν έχει συγκροτημένη ταξική συνείδηση και αδυνατεί να εμφανίσει σαφή πολιτικό προσανατολισμό. Οι συνθήκες αυτές κρατούν την κοινωνία στο επίπεδο μιας ιδιότυπης δουλείας, με το υπερσυ- γκεντρωτικό γραφειοκρατικό σύστημα να αρνείται να δεχτεί την προσωπικότητα και την ελεύθερη πολιτική έκφραση και να καλλιεργεί την ομοιομορφοποίηση και τον ισοπεδωτισμό. Το πολιτικό κατεστημένο, στην προσπάθειά του να αποφύγει την πραγμάτωση της ουσίας της δημοκρατίας, επινοεί, με το πρόσχημα της ανανέωσης, του εκσυγχρονισμού και της μεταρρύθμισης, κατ’επίφασιν δημοκρατικούς θεσμούς, οι οποίοι όμως στην ουσία αποκλείουν την ελεύθερη αποφασιστική έκφραση. Ελεύθερη αποφασιστική έκφραση μέσα σε μια δημοκρατικά οργανωμένη κοινωνία δεν σημαίνει απλώς έκφραση γνώμης σε κατ’ιδίαν συζητήσεις, αλλά θεσμοθετημένη ουσιαστική συμμετοχή στα κέντρα λήψης των αποφάσεων. Όμως, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο, με αποτέλεσμα την παραγωγή του ανθρώπου της μάζας.
Η ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΕΥΘΥΝΗ
Ποιοι είναι αλήθεια υπεύθυνοι για όσα δεινά συμβαίνουν κάθε χρόνο σ’αυτήν την χώρα; Μπορεί να φταίνε αυτοί που μας κυβερνούν, μπορεί να φταίνε οι ξένες δυνάμεις που συνήθισαν να έχουν ένα υπάκουο προτεκτοράτο στη νοτιοανατολική λεκάνη της Μεσογείου, μπορεί να φταίει ο οποιοσδήποτε, ακόμα και οι εξωγήϊνοι. Δεν έχει όμως καμία σημασία. Γιατί απλούστατα, κατά βάθος φταίμε μόνο εμείς. Και δεν φταίμε μόνο επειδή έχουμε τους πολιτικούς που μας αξίζουν, αυτούς που μας κλέβουν και μας λοιδορούν, ή τη δημόσια διοίκηση που μας αξίζει, ή τους δικαστές, τους δημοσιογράφους και τους γιατρούς που μας αξίζουν. Πολύ περισσότερο φταίμε επειδή δεν έχουμε καταλάβει ότι κάθε πράξη μας (ή μη πράξη μας) έχει αντίκτυπο σε εμάς και το μικρόκοσμό μας. Όταν όμως αυτό πολλαπλασιάζεται επί ολόκληρο τον πληθυσμό, οι συνέπειες γίνονται ορατές σ’ όλη τη χώρα. Όταν κλείνουμε τα μάτια στην παρανομία και δεν έχουμε το σθένος να επιπλήξουμε αυτόν που πετάει τα απόβλητά του στο δρόμο, το όριο αυτής της διαδικασίας είναι τα σκουπίδια στα δάση και οι ανεξέλεγκτες χωματερές. Είναι οι καταπατημένες δασικές περιοχές και οι κλειστές ιδιωτικές παραλίες. Είναι οι καταπατημένες δασικές περιοχές και οι κλειστές ιδιωτικές παραλίες. Είναι οι φωτιές που κατακαίνε εμάς που με την αδιαφορία μας τροφοδοτούσαμε τόσα χρόνια τις παρανομίες των καιροσκόπων και τα εγκλήματα των κυβερνώντων.
Γιατί αδιαφορούσαμε;
Γιατί και εμείς τέτοιοι είμαστε. Πονηροί και βουτηγμένοι μέχρι το λαιμό στη νοοτροπία της μίζας και της λαμογιάς. Πεινασμένοι, για εύκολο πλουτισμό και ταγμένοι στην εύκολη κριτική. Η μόνη διαφορά μας από αυτούς που μας λυμαίνονται είναι ότι αυτοί είχαν το θράσος να υλοποιήσουν αυτό που εμείς δεν τολμάμε. Αναρωτήθηκε όμως κανείς ποιοι είναι αυτοί; Είναι και αυτοί Έλληνες, σαν όλους μας. Άνθρωποι που μεγάλωσαν στην ίδια κοινωνία, από τους ίδιους γονείς, άνθρωποι που ανδρώθηκαν στο ίδιο κοινωνικό σύστημα, που ενστερνίστηκαν τις ίδιες αξίες και την ίδια ηθική με εμάς. Γιατί λοιπόν να είναι διαφορετικοί από εμάς; Αν βουτήξω το χέρι μου στην κοπριά, υπάρχει περίπτωση να βγάλω τριαντάφυλλο; Αν τα λεφτά για τα μέσα πυρόσβεσης κατέληξαν στις τσέπες των πολιτικών και των φίλων τους, είναι γιατί και εμείς το ίδιο θα κάναμε αν ήμασταν στη θέση τους. Αν τους κατηγορούμε για ανικανότητα και αδιαφορία, είναι γιατί και εμείς ανίκανοι και αδιάφοροι είμαστε. Είναι γιατί έτσι μάθαμε και γιατί τα ίδια περνάμε και στα παιδιά μας.
Ξαφνικά ανακαλύψαμε τον εκφαυλισμό των πολιτικών και τις συμπεριφορές υποκόσμου των λειτουργών της Εκκλησίας. Δεν αντιληφθήκαμε, όμως, ότι πολύ περισσότερο από τους πολιτικούς και τους παπάδες πρέπει να φοβόμαστε τους ίδιους μας τους εαυτούς, το λαό που βρίσκεται απέναντι τους πολιτικούς, το «ποίμνιο» που βρίσκεται απέναντι στους παπάδες. Κλαυσίγελω προκαλούν αυτά που ακούστηκαν το Μάρτιο του 2008 σε ένα συνέδριο για τη διαφθορά, που έγινε στην Αθήνα υπό την αιγίδα της Διεθνούς Διαφάνειας. Μεταξύ των άλλων μίλησαν και οι «κορυφαίοι εκπρόσωποι» των δυο κομμάτων εξουσίας. Ο μεν πρωθυπουργός επέμεινε ότι παραμένει «αταλάντευτος στη γραμμή της μηδενικής ανοχής», ο δε αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης επεσήμανε το αυτονόητο, ότι δηλαδή «η σημερινή κρίση του πολιτικού συστήματος είναι κυρίως σχέση των πελατειακών σχέσεων πάνω στις οποίες στηρίζεται». Και κανένας από αυτούς που τους άκουγαν αποσβολωμένοι, κανένας εκπρόσωπος κοινωνικού ή παραγωγικού φορέα δε σηκώθηκε να τους ρωτήσει ποιος νομίζουν ότι δημιούργησε αυτήν τη ρυπαρή εικόνα στην Ελλάδα. Κανένας δε σηκώθηκε να τους πετάξει στα μούτρα τα πάμπολα σκάνδαλα που γέμισαν τις τσέπες τους και τον οχετό των πελατειακών σχέσεων με τις οποίες καταδυναστεύουν την κοινωνία από συστάσεως του ελληνικού κράτους. Γιατί, βέβαια, κανένας δεν περίμενε να σηκωθεί κάποιος δημοσιογράφος –υπάλληλός τους και να τους ρωτήσει πώς γίνεται η διανομή της κρατικής διαφήμισης στα ΜΜΕ, που είναι ίσως η πιο κλασική περίπτωση δημιουργίας και συντήρησης πελατειακών σχέσεων, αφού μιλάμε για εκείνο το «κομμάτι» που υποτίθεται ότι πρέπει να ελέγχει την εξουσία και όχι να ταϊζεται απ’αυτήν. Δε σηκώθηκε κανένας γιατί όλοι φοβούνται για τις καρέκλες τους. Τελικά, σ’αυτήν την χώρα πρώτα πρέπει να εγκασταστάθηκαν οι καρέκλες και μετά οι Έλληνες.
Σπεύδουμε να ονομάσουμε τη σωρευτική αποκάλυψη των συμπτωμάτων «κρίση», μάλλον για να ξορκίσουμε την απειλή που αντιπροσωπεύει η κοινωνική παρακμή μας. Μια κρίση είναι πάντα εφήμερη, βολεύεται με κάποιες επεμβάσεις «κάθαρσης» στο επίπεδο περισσότερο των εντυπώσεων. Μια κοινω- νική παρακμή, όμως, και μάλιστα με καταιγιστικές τάσεις, δεν επιδέχεται γιατροσόφια. Και για να μην ακροβατούμε, πρέπει να εντάξουμε αυτή την παρακμή στην προϋποθετική κάθε ερμηνείας βάση δεδομένων. Τη βάση αυτή μας προσέφερε το Φεβρουάριο του 2005 η έρευνα της VPRC, σύμφωνα με την οποία ο μισός περίπου πληθυσμός της Ελλάδας (το 43,8%) δε διαβάζει ούτε ένα βιβλίο το χρόνο, ενώ το 39% δε διαβάζει ποτέ ούτε εφημερίδα. Όμως οι Έλληνες βλέπουμε τηλεόραση κατά μέσον όρο τρισήμιση ώρες (204-209 λεπτά) την ημέρα. Η κατάσταση αυτή επιτείνεται από τη χαοτική εικόνα που παρουσιάζει πλέον η στοιχειώδης και η μέση εκπαίδευση. Σήμερα διαπαιδαγωγούμε τα παιδιά μας με έμφαση στα προσόντα που πρέπει να έχουν ως άτομα και όχι τις αξίες που πρέπει να έχουν ως πολίτες. Έτσι αποδίδουμε στην κοινωνία ακραίους ατομιστές με υλιστικούς στόχους και χωρίς αναστολές. Μέσα από δήθεν προγράμματα εκσυγχρονισμού της παιδείας, άσοφοι κεντρικοί σχεδιαστές έχουν υποκαταστήσει την αγωγή με την εκπαίδευση και έχουν διαρρήξει τη συνέχεια της ενότητας που υπήρχε με την αρχαία και τη νεότερη ελληνική γραμματεία και τέχνη. Κανένας απ’αυτούς δεν προνόησε να διδαχτούμε σωστά την Ιστορία του Θουκυδίδη, τον Επιτάφιο του Περικλή και τα απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη. Κανένας δεν ήταν άξιος να μας διδάξει ποιος ήταν ο Παπαδιαμάντης, ο Καζαντζάκης, ο Παλαμάς, ο Ρίτσος, ο Παρθένης και ο Χαλεπάς. Ο ακραίος ατομισμός ξέφυγε από τους περιορισμούς της ηθικής και αυτήν ακριβώς την ποιότητα συλλογικής ασχή- μιας κληροδοτούμε στις επόμενες γενιές.
Παράγουμε βλάκες, γιατί και εμείς βλάκες είμαστε. Αλλά πολύ χρήσιμοι για το σύστημα, γιατί αποτελούμε τη μεγάλη αγορά. που καταναλώνουμε με λαιμαργία οποιοδήποτε σκουπίδι μας πετάξουν στα μούτρα. Που διαβάζουμε εφημερίδες και στενεύουμε ακόμα περισσότερο τους ορίζοντές μας. Που παρακολουθούμε τα στρογγυλά τραπέζια της τηλεόρασης μ’αυτά τα ανθρωποειδή που ανταλάσσουν βαθυστόχαστες απόψεις. Που αναλύουν αλλά δε συνθέτουν, που λυμαίνονται, το χρήμα, που εμπαίζουν τους φτωχούς δηλώνοντας πως τους νοιάζονται, αυτοί που υπάρχουν επειδή υπάρχουμε εμείς. Οι βλάκες !
ΠΗΓή: Η ΔΙΚΤΑΤΟΡίΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤίΑΣ, ΕΚΔΌΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑνΙώΤΗΣ.
Μανώλης Σκαρσουλής
