ΤΟ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΕΚΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ
Στις 12 Σεπτεμβρίου οι Τούρκοι πολίτες κλήθηκαν να
υιοθετήσουν ή να απορρίψουν τη μεταρρύθμιση του δικτατορικού τουρκικού Συντάγματος του 1982, που πρότεινε η κυβέρνηση Erdogan. Οι μεταρρυθμίσεις αφορούσαν μεταξύ άλλων τη δομή του Συνταγματικού Δικαστηρίου, τον ορισμό της ηγεσίας της Δικαιοσύνης και τον τρόπο δίωξης των στρατιωτικών που υποπίπτουν σε ποινικά αδικήματα.
Παρά το ότι λίγες εβδομάδες πριν από το Δημοψήφισμα οι δημοσκοπήσεις προέβλεπαν την επικράτηση του «ΟΧΙ», ο τουρκικός λαός, σε ποσοστό 58% περίπου, τάχθηκε υπέρ των μεταρρυθμίσεων. Με το αποτέλεσμα αυτό επισφραγίζεται η έξοδος από την εποχή της πολιτικής κυριαρχίας των στρατιωτικών, κατά την οποία και ο ίδιος ο Erdogan βρέθηκε έγκλειστος στις τουρκικές φυλακές. Εξάλλου, η υπερψήφιση του «ΝΑΙ» αποτελεί την έκτη συνεχόμενη νίκη του ισλαμικού «ΑΚΡ» σε εκλογική διαδικασία από το 2002, όταν ανήλθε στην εξουσία.
Ωστόσο, το αποτέλεσμα δεν ήταν τόσο ξεκάθαρο όσο παρουσιάστηκε. Όπως αναφέρεται σε πρόσφατο άρθρο του Γ. Δελαστίκ στην εφημερίδα «Ημερησία», εκείνο που ανέδειξε το δημοψήφισμα ήταν οι βαθιές διαιρέσεις της τουρκικής κοινωνίας. Οι διαφορές είναι ενδεικτικές, ακόμη και στην ίδια πόλη: στην Κων/πολη, το ποσοστό του «ΟΧΙ» στην πλούσια συνοικία του Μπεσικτάς ήταν 77%, το ποσοστό του «ΝΑΙ» στη φτωχή γειτονιά του Σουλτάνμπεϊλί ήταν 85%. Τα προπύργια του Κεμαλισμού καταψήφισαν τις μεταρρυθμίσεις, με χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις τη Σμύρνη (63% «ΟΧΙ») και την Αδριανούπολη (73% «ΟΧΙ»). Από την άλλη, στις κουρδικές περιοχές το ποσοστό της αποχής ανήλθε σε 91%.
Αν και οι μεταρρυθμίσεις είναι αναμφίβολα προς τη σωστή κατεύθυνση, η επικράτηση του «ΑΚΡ» και σε αυτήν τη μάχη δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η Τουρκία βαδίζει προς τον δρόμο της Δημοκρατίας. Καταρχάς, οποιαδήποτε δημοκρατική μεταρρύθμιση θα έπρεπε να ξεκινούσε από την κατάργηση του πρωτοφανούς ορίου του 10% που απαιτείται για την είσοδο των κομμάτων στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση. Όσο η πρόβλεψη αυτή παραμένει ενεργή και το –κατ΄ ευφημισμόν κεντρο-αριστερό ή σοσιαλιστικό- κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης λειτουργεί ως ενεργούμενο των στρατιωτικών, δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική Δημοκρατία.
Εξάλλου, πολλοί διεθνείς αναλυτές υποστηρίζουν ότι στόχος του ισλαμικού «ΑΚΡ» είναι η επιβολή ενός συντηρητικού –αν όχι «θεοκρατικού»- καθεστώτος, στα πρότυπα του Ιράν. Ακόμη και αν οι προβλέψεις αυτές φαντάζουν υπερβολικές, δεν είναι λίγοι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι στις άμεσες στοχεύσεις του Erdogan βρίσκεται η διοργάνωση και δεύτερου δημοψηφίσματος, που θα καταργήσει το σημερινό πολίτευμα, εγκαθιδρύοντας μία Προεδρική «Δημοκρατία», που θα παρέχει στον ίδιο την απόλυτη εξουσία που χρειάζεται για να προωθήσει την πολιτική του.
Οι επόμενοι μήνες θα είναι κρίσιμοι και οι εξελίξεις στο τουρκικό πολιτικό σκηνικό εκτιμάται ότι θα είναι ραγδαίες. Ωστόσο, σε ό,τι μας αφορά, η εσωτερική διαπάλη στην Τουρκία δεν θα πρέπει να μας οδηγεί στον λανθασμένο συμπέρασμα ότι η επικράτηση του ενός ή του άλλου πόλου ευνοεί τα ελληνικά συμφέροντα, ή ότι η Ελλάδα θα πρέπει να προβεί σε πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της μίας ή της άλλης πλευράς. Σε αυτό το πλαίσιο, οι πληροφορίες περί «συγκρατημένης αισιοδοξίας» της Αθήνας για τη νίκη του Erdogan είναι κατά την άποψή μου ανησυχητικές.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΔΡΑΜΟΥΝΤΑΝΗΣ
