Η κατασκευή των νέων φοιτητικών κατοικιών στην Πανεπιστημιούπολη Γάλλου αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα έργα δημόσιων υποδομών που έχουν σχεδιαστεί στο Ρέθυμνο. Πρόκειται για ένα έργο απολύτως αναγκαίο, σε μια πόλη όπου η στεγαστική κρίση και το δυσβάσταχτο κόστος κατοικίας δημιουργούν σοβαρά εμπόδια στην πρόσβαση των νέων στη δημόσια πανεπιστημιακή εκπαίδευση.

Η αναγκαιότητα του έργου, όμως, δεν αποτελεί λευκή επιταγή για τον τρόπο σχεδιασμού, χρηματοδότησης και υλοποίησής του.

Με αφορμή την πρόσφατη επίσκεψη του βουλευτή Ρεθύμνου Γιάννη Κεφαλογιάννη στο εργοτάξιο των νέων φοιτητικών κατοικιών, αναδεικνύεται ένα σοβαρό ζήτημα δημοκρατικής λειτουργίας και δημόσιας λογοδοσίας που είναι χαρακτηριστικό του τρόπου που αντιλαμβάνεται τα δημόσια θέματα η Κυβέρνηση και τα στελέχη της ΝΔ. Ένα έργο προϋπολογισμού 255 εκατομμυρίων ευρώ, που περιλαμβάνει την κατασκευή 2.710 φοιτητικών κλινών στο Ρέθυμνο και ενός νέου μεγάλου αμφιθεάτρου, έχει ήδη εισέλθει στη φάση κατασκευής χωρίς να έχει προηγηθεί μια ολοκληρωμένη, δημόσια και ουσιαστική παρουσίαση του τελικού σχεδιασμού του στην τοπική κοινωνία. Και όμως, χρησιμοποιείται ήδη για φωτογραφίες και επικοινωνιακή προβολή στελεχών της ΝΔ στα ΜΜΕ, στη γνωστή λογική του «κατόπιν ενεργειών μας».

• Πού παρουσιάστηκαν οι τελικές αρχιτεκτονικές και τεχνικές μελέτες;
• Πότε κλήθηκαν το ΤΕΕ και οι τοπικοί επιστημονικοί και επαγγελματικοί σύλλογοι των μηχανικών να ενημερωθούν και να διατυπώσουν τις απόψεις τους;
• Πότε συζητήθηκαν δημόσια οι κυκλοφοριακές, πολεοδομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις ενός τόσο μεγάλου συγκροτήματος;

Και, κυρίως δεδομένου του χαρακτήρα του έργου ως Σύμπραξη Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ), τα ερωτήματα για τα χαρακτηριστικά της τελικής σύμβασης είναι κρίσιμα :

• Πότε ενημερώθηκαν οι πολίτες για το πραγματικό οικονομικό κόστος της σύμβασης και τις δεσμεύσεις που αναλαμβάνει το Δημόσιο για τα επόμενα 30 χρόνια;

Η επίσημη ανακοίνωση του έργου και η δημοσιοποίηση ορισμένων γενικών χαρακτηριστικών του δεν συνιστούν ουσιαστική διαβούλευση. Ούτε οι επισκέψεις πολιτικών προσώπων σε ένα ήδη ενεργό εργοτάξιο μπορούν να υποκαταστήσουν τον δημόσιο έλεγχο.

Ένα δημόσιο έργο με μακροχρόνιες οικονομικές δεσμεύσεις

Η αρχική έγκριση του έργου πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2019 από την τότε κυβέρνηση ΣΥ.ΡΙΖ.Α, με τους τότε δημοσιονομικούς περιορισμούς ως ΣΔΙΤ. Η τελική σύμβαση υπογράφηκε τον Μάρτιο του 2025 από τη σημερινή κυβέρνηση της ΝΔ, έπειτα από 6 χρόνια αδικαιολόγητης καθυστέρησης. 

Δεν πρόκειται για μια συνηθισμένη δημόσια εργολαβία. Ο ιδιώτης αναλαμβάνει τη χρηματοδότηση και την κατασκευή των εγκαταστάσεων και, μετά την ολοκλήρωσή τους, τη συντήρηση και την παροχή των υπηρεσιών που προβλέπει η σύμβαση για 27 χρόνια. Σε αντάλλαγμα, το Δημόσιο θα του καταβάλλει τις λεγόμενες «πληρωμές διαθεσιμότητας»: περιοδικές πληρωμές που συνδέονται με το αν οι εγκαταστάσεις παραμένουν διαθέσιμες και λειτουργούν σύμφωνα με τις προδιαγραφές της σύμβασης.

Ήδη από την αρχική διακήρυξη του 2019 προβλεπόταν η δυνατότητα χρηματοδοτικής συμμετοχής του Δημοσίου κατά την κατασκευή, ενώ η καθαρή παρούσα αξία των μελλοντικών πληρωμών διαθεσιμότητας είχε εκτιμηθεί σε περίπου 206 εκατομμύρια ευρώ χωρίς ΦΠΑ.

• Ποιοι είναι όμως οι οριστικοί οικονομικοί όροι της σύμβασης που υπογράφηκε το 2025;
• Πόσα χρήματα θα καταβάλει το Δημόσιο κατά την κατασκευή;
• Πόσα θα καταβάλλει κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια των 27 ετών λειτουργίας και ποιο θα είναι τελικά το συνολικό ποσό που θα καταβληθεί;
• Πώς θα αναπροσαρμόζονται αυτές οι πληρωμές;
• Ποια πρόσθετα έσοδα ή δικαιώματα οικονομικής εκμετάλλευσης προβλέπονται για τον ιδιωτικό φορέα;

Και, κυρίως

• Θα καταβάλλουν οι φοιτητές αντίτιμο ή ενοίκιο για τη διαμονή τους και, εάν ναι, ποιος θα καθορίζει το ύψος του, ποιος θα το εισπράττει και με ποια κοινωνικά κριτήρια θα διατίθενται οι κατοικίες;

Αυτά δεν είναι δευτερεύουσες τεχνικές λεπτομέρειες. Είναι θεμελιώδη στοιχεία μιας σύμβασης που δημιουργεί οικονομικές υποχρεώσεις για δεκαετίες και αφορά άμεσα τον δημόσιο χαρακτήρα της φοιτητικής μέριμνας.

Ο σχεδιασμός ενός δημόσιου πανεπιστημιακού έργου αφορά την κοινωνία

Εξίσου σοβαρά είναι τα ερωτήματα για τον τελικό σχεδιασμό των εγκαταστάσεων. Πρόκειται για ένα μεγάλο έργο που κατασκευάζεται σε δημόσια πανεπιστημιακή έκταση, μεταβάλλει ουσιαστικά την Πανεπιστημιούπολη και επηρεάζει τη λειτουργία και τη σχέση της με την πόλη. Γι' αυτό ο αρχιτεκτονικός, πολεοδομικός και κυκλοφοριακός σχεδιασμός του δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα που αφορά αποκλειστικά τον ανάδοχο και τους συμβαλλόμενους φορείς.

Η δημιουργία ενός συγκροτήματος 2.710 κλινών επηρεάζει τις ανάγκες μετακίνησης, τις υποδομές, την κυκλοφορία και τη λειτουργία του Πανεπιστημίου. Η κατασκευή νέας οδικής πρόσβασης, η χωροθέτηση των κτιριακών εγκαταστάσεων και η ανέγερση νέου αμφιθεάτρου αποτελούν επιλογές με ουσιαστικές χωρικές και περιβαλλοντικές συνέπειες.

Γιατί δεν οργανώθηκε μια ανοιχτή παρουσίαση του τελικού σχεδιασμού με τη συμμετοχή του ΤΕΕ, των τοπικών επιστημονικών και επαγγελματικών συλλόγων των μηχανικών, της αυτοδιοίκησης, της πανεπιστημιακής κοινότητας και των φοιτητών; Ποιος αποφάσισε ότι ένας τέτοιος διάλογος δεν ήταν απαραίτητος;

Απαιτούμε απαντήσεις, όχι επικοινωνιακές επισκέψεις

Η Νέα Αριστερά Ρεθύμνου ζητά από την κυβέρνηση, τη διοίκηση του Πανεπιστημίου Κρήτης και τους αρμόδιους φορείς:

• Να δημοσιοποιήσουν άμεσα την τελική σύμβαση ΣΔΙΤ και τα οικονομικά παραρτήματά της, με πλήρη αποτύπωση των υποχρεώσεων του Δημοσίου.
• Να παρουσιάσουν αναλυτικά τις προβλεπόμενες πληρωμές του Δημοσίου, τόσο κατά την κατασκευή, εφόσον υπάρχουν, όσο και για τα 27 χρόνια λειτουργίας, μαζί με τον μηχανισμό αναπροσαρμογής τους.
• Να γνωστοποιήσουν τα τυχόν πρόσθετα έσοδα και δικαιώματα οικονομικής εκμετάλλευσης του αναδόχου, καθώς και εάν προβλέπεται οικονομική συμμετοχή των φοιτητών, το ύψος και ο τρόπος καθορισμού της και το καθεστώς διάθεσης των κατοικιών.
• Να δημοσιοποιήσουν τον τελικό αρχιτεκτονικό, πολεοδομικό, κυκλοφοριακό και περιβαλλοντικό σχεδιασμό, μαζί με τις σχετικές εγκρίσεις και μελέτες.
• Να γνωστοποιήσουν ποιες διαδικασίες ενημέρωσης και διαβούλευσης πραγματοποιήθηκαν, ποιοι τοπικοί επιστημονικοί και κοινωνικοί φορείς προσκλήθηκαν και ποιες παρατηρήσεις διατυπώθηκαν.
• Να οργανώσουν άμεσα ανοιχτή δημόσια παρουσίαση και συζήτηση στο Ρέθυμνο, με συμμετοχή του ΤΕΕ, των τοπικών επιστημονικών και επαγγελματικών συλλόγων των μηχανικών, της αυτοδιοίκησης, της πανεπιστημιακής κοινότητας, των φοιτητικών συλλόγων και των πολιτών.
• Να διασφαλίσουν τον δημόσιο και κοινωνικό χαρακτήρα της φοιτητικής στέγης, με διαφανή κοινωνικά κριτήρια και σαφείς οικονομικούς όρους πρόσβασης.

Η δημόσια χρηματοδότηση και η δημόσια πανεπιστημιακή περιουσία δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως ζητήματα που αφορούν αποκλειστικά τους συμβαλλόμενους μιας ΣΔΙΤ. Η τοπική κοινωνία δεν μπορεί να πληροφορείται την πρόοδο ενός έργου τέτοιας κλίμακας όταν αυτό έχει ήδη φτάσει στο στάδιο της κατασκευής, χωρίς να της έχει δοθεί προηγουμένως η δυνατότητα ουσιαστικής ενημέρωσης και συμμετοχής.

Η Νέα Αριστερά Ρεθύμνου υποστηρίζει την κατασκευή σύγχρονων φοιτητικών κατοικιών και τη δραστική ενίσχυση της δημόσιας φοιτητικής μέριμνας. Αυτό όμως δεν σημαίνει αποδοχή της αδιαφάνειας, της απουσίας δημόσιας λογοδοσίας ή της υποκατάστασης του ουσιαστικού διαλόγου από επικοινωνιακές παρουσιάσεις.

Η φοιτητική στέγη είναι κοινωνικό δικαίωμα. Οι δημόσιες υποδομές είναι υπόθεση της κοινωνίας. Και οι οικονομικές δεσμεύσεις του Δημοσίου οφείλουν να υπόκεινται σε πλήρη δημόσιο έλεγχο.