Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρεθύμνου: Καινοτόμες δράσεις και καλές πρακτικές για το άνοιγμα της Βιβλιοθήκης στην τοπική κοινωνία.
Η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρεθύμνου αποτελεί μία από τις πιο πλούσιες βιβλιοθήκες στην Ελλάδα και τη μοναδική Δημόσια Βιβλιοθήκη στην Κρήτη.
Η πρώτη σοβαρή προσπάθεια για τη δημιουργία και λειτουργία βιβλιοθήκης, με τη σημερινή της έννοια, πραγματοποιήθηκε από τον Φιλεκπαιδευτικό Σύλλογο Ρεθύμνης, ο οποίος ιδρύθηκε το 1887. (1) Η Βιβλιοθήκη του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Ρεθύμνης αριθμούσε περίπου 3.000 τόμους, μεγάλο μέρος των οποίων προερχόταν από ιδιωτικές βιβλιοθήκες και δωρεές.
Μετά τη διάλυση του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Ρεθύμνης, στο τέλος της δεκαετίας του 1910, τα βιβλία περιήλθαν στην κυριότητα της Βιβλιοθήκης του Δήμου Ρεθύμνης. Στην πράξη, η εν λόγω βιβλιοθήκη ουδέποτε λειτούργησε, καθώς τα βιβλία παρέμειναν αποθηκευμένα έως το 1946, οπότε ιδρύθηκε η Πνευματική Εστία Ρεθύμνης. Το σωματείο αυτό συστάθηκε με σκοπό την προαγωγή του πολιτισμού και τη δημιουργία βιβλιοθήκης στο Ρέθυμνο.
Τα βιβλία της Δημοτικής Βιβλιοθήκης αποτέλεσαν τον πυρήνα της βιβλιοθήκης της Πνευματικής Εστίας. Η βιβλιοθήκη στεγάστηκε σε ένα δωμάτιο του ερειπωμένου κτηρίου του παλαιού Παρθεναγωγείου, το οποίο επισκευάστηκε για τον σκοπό αυτό. (2) Πρόκειται για το ίδιο κτήριο, δίπλα στον ναό της Αγίας Βαρβάρας, στο κέντρο της παλιάς πόλης του Ρεθύμνου, όπου στεγαζόταν η Βιβλιοθήκη του Ρεθύμνου έως το 2016. Παράλληλα, μέσω του τοπικού Τύπου απευθύνθηκαν εκκλήσεις για προσφορά βιβλίων και στάλθηκαν δεκάδες επιστολές σε ιδιώτες και οργανισμούς.
Καθώς η Πνευματική Εστία δεν διέθετε τις απαιτούμενες οικονομικές δυνατότητες για τη συντήρηση της βιβλιοθήκης, ξεκίνησαν προσπάθειες ώστε το κράτος να αναλάβει το βάρος των δαπανών λειτουργίας. Οι προσπάθειες αυτές καρποφόρησαν το 1953, οπότε η βιβλιοθήκη κατέστη Δημόσια και πέρασε στην ευθύνη του Υπουργείου Παιδείας.
Από το 1953 έως το 1966, η Δημόσια Βιβλιοθήκη Ρεθύμνου λειτούργησε υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, με έναν μόνο υπάλληλο. Το 1972 χαρακτηρίστηκε ως Κεντρική και εξοπλίστηκε με δύο βιβλιοαυτοκίνητα - κινητές βιβλιοθήκες - τα οποία από τότε έως σήμερα μεταφέρουν το βιβλίο ακόμη και στα πιο απομακρυσμένα και απομονωμένα χωριά της Κρήτης.
Στα 70 και πλέον χρόνια λειτουργίας της, η Δημόσια Βιβλιοθήκη Ρεθύμνου γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη. Σήμερα, οι συλλογές της υπερβαίνουν τους 200.000 τόμους βιβλίων, στους οποίους πρέπει να προστεθούν περί τους 10.000 τόμους περιοδικών, καθώς και ένα πλούσιο αρχείο τοπικών και αθηναϊκών εφημερίδων. (3)
Επιπλέον, διαθέτει τη μεγαλύτερη Συλλογή Κρητολογικών Γραμμάτων, μετά και τη δωρεά της βιβλιοθήκης του σπουδαίου Κρητολόγου Γεωργίου Π. Εκκεκάκη πριν από μερικά χρόνια, η οποία αριθμεί περί τους 6.000 τόμους σπάνιων και μοναδικών κρητικών βιβλίων. Μοναδική είναι και η Συλλογή παλαιών χαρτών της Κρήτης που διαθέτει η Βιβλιοθήκη, ορισμένοι εκ των οποίων ανάγονται στην περίοδο της Ενετοκρατίας. (4) Τέλος, η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρεθύμνου φιλοξενεί στους χώρους της το μοναδικό στο είδος του «Μουσείο του Ρεθεμνιώτικου Κυνηγιού του Θησαυρού».
Η Βιβλιοθήκη εξυπηρετεί ετησίως πάνω από 40.000 χρήστες, ενώ το δανειστικό της τμήμα, το οποίο αριθμεί 20.000 μέλη, πραγματοποιεί πάνω από 35.000 δανεισμούς τον χρόνο. Μόνο για το έτος 2025 εγγράφηκαν πάνω από 700 νέα μέλη.
(5) Η Δ.Κ.Β.Ρ., η οποία διοικείται από πενταμελές Εφορευτικό Συμβούλιο διορισμένο από το Υπουργείο Παιδείας, από το 2017 στεγάζεται σε ιδιόκτητο σύγχρονο κτήριο 2.580 τ.μ., διαρθρωμένο σε πέντε επίπεδα, επί της οδού Σταυριανού Μπίρη 6.
Μετά τη μετεγκατάστασή της, διαθέτοντας πλέον άπλετο χώρο, η Βιβλιοθήκη εκπονεί και υλοποιεί μεγάλο αριθμό προγραμμάτων και δράσεων, εντός και εκτός του Ιδρύματος, με στόχο να φέρει το ρεθεμνιώτικο κοινό πιο κοντά στον χώρο του βιβλίου και της γνώσης.
Το νέο Εφορευτικό Συμβούλιο, (6) που τοποθετήθηκε πριν από δύο χρόνια, έθεσε ως στόχο την εξωστρέφεια της Βιβλιοθήκης, δημιουργώντας τις απαραίτητες προϋποθέσεις ώστε να έρθει πιο κοντά στον πολίτη του Ρεθύμνου, στοχεύοντας σε δράσεις και για ενήλικες που είχαν ατονήσει τα τελευταία χρόνια. (7) Παράλληλα, διατηρεί συχνές επαφές, συναντήσεις και συνεργασίες με θεσμικούς φορείς του τόπου, προκειμένου να προβάλλει το έργο της Βιβλιοθήκης και να επιλύει τα διάφορα προβλήματα που κατά καιρούς ανακύπτουν. Πρόσφατη είναι η επίσκεψη της Υπουργού Παιδείας της χώρας στους χώρους του Ιδρύματος, η οποία έμεινε ενθουσιασμένη με το έργο που επιτελείται.
Για το έτος 2025 υλοποιήθηκαν συνολικά 254 προγράμματα και εκδηλώσεις, στις οποίες συμμετείχαν πάνω από 5.700 άτομα. Από αυτά, το μεγαλύτερο μέρος απευθυνόταν σε παιδιά και μαθητές, ενώ το 20% απευθυνόταν σε ενήλικες.
Τα προγράμματα, κυρίως όσα απευθύνονται σε παιδιά, υλοποιούνται από τους υπαλλήλους της Βιβλιοθήκης, ενώ παράλληλα υπάρχει ένα ευρύ φάσμα εξειδικευμένων και άρτια εκπαιδευμένων εθελοντών, οι οποίοι υλοποιούν προγράμματα για παιδιά και ενήλικες.
(8) Σημαντική είναι η παιδική και εφηβική Λέσχη Φιλαναγνωσίας με τίτλο «Οι μαγικοί αναγνώστες», οι οποίες οργανώνονται και υλοποιούνται από εθελόντρια. Μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας, η συντονίστρια-εμψυχώτρια επικοινωνεί με τους γονείς των παιδιών. Οι συναντήσεις και για τις δύο Λέσχες πραγματοποιούνται μία φορά τον μήνα. Τα παιδιά διαβάζουν το βιβλίο που έχει υποδείξει η συντονίστρια και κατά τη συνάντηση διεξάγεται συζήτηση επ' αυτού, καθώς και άλλες δράσεις, ποικίλου χαρακτήρα. Η Βιβλιοθήκη στηρίζει τη δράση διαθέτοντας τον χώρο, το εκάστοτε βιβλίο της ανάγνωσης και το προσωπικό της την ημέρα και την ώρα της δράσης.
(9) Για τους ενήλικες λειτουργούν δύο Λέσχες Φιλαναγνωσίας, με διαφορετικό αντικείμενο και υπεύθυνο η καθεμία. Η πρώτη αφορά στην ανάγνωση και ανάλυση παιδικών βιβλίων και σε αυτήν συμμετέχουν γονείς και εκπαιδευτικοί της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, οι οποίοι επιθυμούν να βοηθήσουν τα παιδιά τους ή τους μαθητές τους να αγαπήσουν και να έρθουν πιο κοντά στο παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο. Η δεύτερη Λέσχη ενηλίκων πραγματεύεται και αναλύει λογοτεχνικά βιβλία για ενήλικες. Και στις δύο περιπτώσεις, τα βιβλία, τα οποία διαθέτει η Βιβλιοθήκη, προτείνονται από τους υπεύθυνους εθελοντές, μέσα από διαλογική συζήτηση των μελών της ομάδας, και οι ομάδες συναντώνται μία φορά τον μήνα στον χώρο της Βιβλιοθήκης. Οι Λέσχες Φιλαναγνωσίας των ενηλίκων έχουν μεγάλη συμμετοχή, καθώς, πέραν του καθαυτού θέματος, δίνουν την ευκαιρία στους συμμετέχοντες να αποκτήσουν κοινωνικές συναναστροφές και δεσμούς φιλίας, στοιχείο ζητούμενο στη σημερινή κοινωνία.
(10) Η ομάδα δημιουργικής γραφής ενηλίκων, η οποία λειτούργησε για πρώτη φορά εφέτος, έχει επιδείξει και αυτή μεγάλη δυναμική και αθρόα συμμετοχή. Η εθελόντρια-εμψυχώτρια συζητά και αναλύει με τα μέλη της ομάδας το θέμα, τα οποία στη συνέχεια καλούνται να γράψουν γι' αυτό. Και αυτή η ομάδα συναντιέται μία φορά τον μήνα στους χώρους της Βιβλιοθήκης, τα μέλη της οποίας έχουν αναπτύξει έντονους συναισθηματικούς και φιλικούς δεσμούς μεταξύ τους. Όλα τα παραπάνω προγράμματα υλοποιούνται κατά τις απογευματινές ώρες.
(11) Φέτος, στο πρόσωπο της εθελόντριας της Βιβλιοθήκης μας Χρυσούλας Κορκού, τιμήθηκαν οι Λέσχες Φιλαναγνωσίας μας από το Ελληνικό Τμήμα του IBBY - Κύκλος του Παιδικού Βιβλίου, σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στην κατάμεστη αίθουσα της Παλαιάς Βιβλιοθήκης του Ιδρύματος Λασκαρίδη στον Πειραιά.
(12) Παράλληλα, κατά τις πρωινές ώρες, εθελοντές, κατόπιν συνεννόησης, δέχονται επισκέψεις τάξεων από το δημοτικό, το γυμνάσιο και το λύκειο και εκπονούν εκπαιδευτικά προγράμματα πάνω σε λογοτεχνικά βιβλία που έχουν επιλέξει οι ίδιοι. Για το έτος 2025 υλοποιήθηκαν 20 τέτοια προγράμματα, στα οποία συμμετείχαν περίπου 500 μαθητές.
(13) Τα δύο τελευταία χρόνια, κατά τις πρωινές ώρες, παιδαγωγοί-υπάλληλοι της Βιβλιοθήκης υλοποίησαν διάφορα εκπαιδευτικά προγράμματα με ποικίλη θεματολογία, όπως τα συναισθήματα, βασισμένα σε σχετικά βιβλία. Αυτά απευθύνονταν σε μαθητές προσχολικής ηλικίας και σε μαθητές δημοτικού σχολείου. Για το έτος 2025 εκπονήθηκαν 77 τέτοια προγράμματα, στα οποία συμμετείχαν συνολικά 1.600 μαθητές.
(14) Μία σημαντική δράση με έντονο κοινωνικό και συμπεριληπτικό αποτύπωμα είναι η μηνιαία επίσκεψη ατόμων ΑμεΑ από τον Σύλλογο ΑΓΑΠΗ, καθώς και από τα ειδικά σχολεία Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του νομού. Μέσω της ανάγνωσης σχετικού βιβλίου, διαφορετικού κάθε φορά, αναπτύσσεται διάλογος κατανόησης και εμπέδωσης με τους ωφελούμενους, ενώ το πρόγραμμα ολοκληρώνεται με κάποια απλή καλλιτεχνική κατασκευή και δανεισμό βιβλίων. Στο τέλος του ετήσιου προγράμματος πραγματοποιήθηκε εικαστική έκθεση στο φουαγιέ της Βιβλιοθήκης με τα έργα των ωφελούμενων. Παρόμοια δράση φιλαναγνωσίας πραγματοποιήθηκε και με τα μέλη του Συλλόγου Αυτισμού Ρεθύμνου.
(15) Ανάλογα συμπεριληπτικά προγράμματα υλοποιούνται και με τα Κ.Α.Π.Η. και το Κ.Η.Φ.Η. του Ρεθύμνου. Οι συνταξιούχοι ξεναγούνται στους χώρους της Βιβλιοθήκης και παρακολουθούν ντοκιμαντέρ, κυρίως ιστορικού περιεχομένου. Επισκέψεις φιλαναγνωσίας πραγματοποιούν και εθελοντές της Βιβλιοθήκης στους χώρους των Κ.Α.Π.Η., ενώ λέσχες φιλαναγνωσίας ξεκίνησαν και σε όμορους δήμους.
(16) Σημαντική είναι και η συνεργασία της Βιβλιοθήκης με τον Οργανισμό «Το Χαμόγελο του Παιδιού». Παιδαγωγός-υπάλληλος της Βιβλιοθήκης υλοποίησε εκπαιδευτικό πρόγραμμα για μαθητές δημοτικών σχολείων μέσα στο όχημα του Οργανισμού «Οδυσσέας», με θεματολογία σχετική με την τεχνολογία, την ασφάλεια στο διαδίκτυο, το cyberbullying και την παιδική κακοποίηση. Επίσης, υλοποιήθηκε συνεργατική δράση των δύο φορέων, αναφορικά με την προστασία του περιβάλλοντος, σε παραλία της πόλης.
(17) Κάθε χρόνο πραγματοποιούνται στη Βιβλιοθήκη επετειακές και εορταστικές δράσεις, πάντα με γνώμονα το βιβλίο. Σημαντικές επετειακές δράσεις πραγματοποιούνται κατά την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου, στις 2 Απριλίου, ενώ εορταστικές δράσεις φιλαναγνωσίας πραγματοποιούνται τα Χριστούγεννα και τις Απόκριες, με τη συνεργασία των υπαλλήλων και των εθελοντών της Βιβλιοθήκης.
(18) Εξόχως σημαντική είναι η σειρά δράσεων της Δ.Κ.Β.Ρ. με τίτλο «Σαν να ’ταν χθες», όπου παρουσιάζονται, με εισηγήσεις ειδικών ή με τη μορφή στρογγυλών τραπεζιών, σημαντικά ιστορικά γεγονότα του τόπου με διαδραστική μορφή, ενώ συμμετέχει και το ακροατήριο καταθέτοντας αναμνήσεις και γεγονότα.
(19) Επίσης, στον χώρο της Βιβλιοθήκης πραγματοποιούνται συχνά διαλέξεις ποικίλου ενδιαφέροντος και παρουσιάσεις βιβλίων, κυρίως τοπικού ενδιαφέροντος ή ντόπιων συγγραφέων, (20) συνοδευόμενες πολλές φορές από μουσικά ακούσματα.
(21) Συχνές είναι και οι ανοιχτές, εξωτερικές δράσεις της Βιβλιοθήκης, σε διάφορα σημεία της πόλης, οι ιστορικοί εκπαιδευτικοί περίπατοι και οι ξεναγήσεις από εθελοντές.
(22) Φέτος, η Βιβλιοθήκη μας προσκλήθηκε και συμμετείχε στο σημαντικό 5ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων. Οι εθελοντές μας παρουσίασαν σε πάνελ τις Λέσχες Ανάγνωσης και αντάλλαξαν καλές πρακτικές με τους άλλους συμμετέχοντες, κερδίζοντας τις εντυπώσεις του κοινού.
(23) Σημαντική είναι η συνεργασία της Βιβλιοθήκης μας με την Κινηματογραφική Λέσχη Ρεθύμνου. Στον χώρο του Ιδρύματος, σε τακτά χρονικά διαστήματα, πραγματοποιούνται προβολές ποιοτικών κινηματογραφικών ταινιών, ενώ μετά το πέρας της προβολής αναπτύσσεται γόνιμος και εποικοδομητικός διάλογος για την ταινία.
(24) Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει στην «Καλοκαιρινή Εκστρατεία Ανάγνωσης και Δημιουργικότητας». Η Βιβλιοθήκη μας, σε συνεργασία με την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, διοργανώνει κάθε χρόνο, κατά τους καλοκαιρινούς μήνες που τα σχολεία είναι κλειστά, δημιουργικά εργαστήρια με επίκεντρο πάντα το βιβλίο. Έτσι, η Βιβλιοθήκη μας, σχεδόν σε καθημερινή βάση το πρωί, μεταμορφώνεται σε χώρο έμπνευσης, εξερεύνησης και ελεύθερης έκφρασης και γίνεται τόπος όπου κάθε παιδί μπορεί να πει τη δική του ιστορία — μια ιστορία που αξίζει να ακουστεί. Το φετινό καλοκαιρινό πρόγραμμα, που ολοκληρώθηκε πριν από μερικές ημέρες, είχε ως κεντρικό θεματικό τίτλο και σύνθημα «Βιβλία, παράθυρα ανοιχτά» και υλοποιήθηκε από τους υπαλλήλους της Βιβλιοθήκης αλλά και από ένα ευρύ κύκλο εθελοντών, οι οποίοι, μετά από αίτησή τους, συμμετείχαν με το δικό τους δημιουργικό εργαστήρι ο καθένας.
(25) Για να τιμήσει και να ευχαριστήσει τους εθελοντές και τα μέλη της, η Δ.Κ.Β.Ρ. προσέφερε με προνομιακούς οικονομικούς όρους την παρακολούθηση συναυλιών υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου σε άλλα μέρη της Κρήτης, διαθέτοντας δωρεάν τη μετακίνησή τους. Παράλληλα, διοργάνωσε με εξαιρετική επιτυχία συναυλία με δωρεάν είσοδο του γνωστού πολυοργανίστα και μουσικοσυνθέτη Ross Daly.
(26) Η Βιβλιοθήκη μας έχει αναπτύξει έντονο κοινωνικό και φιλανθρωπικό έργο. Σε συνεργασία με άλλους φορείς, δώρισε βιβλία και παιχνίδια για τη δημιουργία βιβλιοθηκών στο Νοσοκομείο Ρεθύμνου, αλλά και στις Φυλακές των Χανίων. Επίσης, κάθε μήνα, στον χώρο της, συλλέγει τυποποιημένα τρόφιμα μακράς διάρκειας και τα παραδίδει στο συσσίτιο της ενορίας του Αγίου Κωνσταντίνου.
(27) Η κινητή μονάδα της Δ.Κ.Β.Ρ., με το αυτοκίνητό της, επιτελεί ένα εξίσου σπουδαίο έργο, αφού μεταφέρει τον μαγικό κόσμο του βιβλίου σε απομακρυσμένες περιοχές του νομού Ρεθύμνου αλλά και ολόκληρης της Κρήτης. Για το προηγούμενο σχολικό έτος, από τον Οκτώβριο έως τον Ιούνιο, πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 110 επισκέψεις σε 32 Δημοτικά Σχολεία και 40 Νηπιαγωγεία, εξυπηρετήθηκαν περίπου 2.700 μαθητές και δανείστηκαν περισσότερα από 4.200 βιβλία. Ακόμα, επισκέπτεται πολιτιστικούς συλλόγους της ενδοχώρας του Ρεθύμνου, συνεργάζεται με τα Κ.Α.Π.Η., ενώ μία φορά την εβδομάδα βρίσκεται σε κεντρικό σημείο της πόλης του Ρεθύμνου, εξυπηρετώντας τους πολίτες που δυσκολεύονται να προσέλθουν στο κτήριο της Βιβλιοθήκης.
(28) Η ΔΚΒΡ, από το 1995 έχει προχωρήσει στην έκδοση ενός σημαντικού αριθμού βιβλίων με θέματα από την Ιστορία του τόπου και των ανθρώπων του, ενώ επί του πιεστηρίου βρίσκεται ακόμη μια έκδοση.
(29) Τέλος, η Βιβλιοθήκη μας, στο πλαίσιο της πολιτικής εξωστρέφειας, διαθέτει ωριαία εβδομαδιαία εκπομπή σε τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό, με τον τίτλο «Αναγνωστήριο», όπου μέλος του Εφορευτικού Συμβουλίου, που είναι και δημοσιογράφος, συζητά με προσκεκλημένους για θέματα βιβλίου και φιλαναγνωσίας.
Το Εφορευτικό Συμβούλιο, οι υπάλληλοι και οι εθελοντές της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Ρεθύμνου, συνεχίζουν και για το επόμενο εκπαιδευτικό έτος, που ξεκινά σε λίγες ημέρες, με ένα πλούσιο σε δράσεις πρόγραμμα, αφουγκραζόμενοι τις ανάγκες της τοπικής μας κοινωνίας.
