Υπάρχουν τόποι στην Κρήτη όπου ο Δεκαπενταύγουστος παραμένει κάτι περισσότερο από μια μεγάλη θρησκευτική γιορτή. Είναι μνήμη, τάμα, οικογενειακή παράδοση και μια συνήθεια που περνά από γενιά σε γενιά. Ένας από αυτούς βρίσκεται στον Μυλοπόταμο Ρεθύμνου, στην Παναγία τη Χαρακιανή, όπου κάθε Αύγουστο αναβιώνει ένα από τα ιδιαίτερα έθιμα της Κρήτης, αυτό των «Δεκαπενταριστών».
Από την 1η έως και τη 15η Αυγούστου, πιστοί εγκαταλείπουν για δύο εβδομάδες τα σπίτια τους και εγκαθίστανται δίπλα στο ιστορικό προσκύνημα, κοντά στο Μπαλί. Κάτω από τις χαρουπιές, σε έναν βοσκότοπο γύρω από τον ναό, στήνουν αυτοσχέδιες καλύβες και ζουν με ελάχιστες ανέσεις, ακολουθώντας τη νηστεία και συμμετέχοντας στις λατρευτικές ακολουθίες.
Είναι οι «Δεκαπενταριστές». Άνθρωποι μόνοι, ζευγάρια αλλά και ολόκληρες οικογένειες που επιλέγουν να περάσουν εκεί τις ημέρες μέχρι την Κοίμηση της Θεοτόκου, εκπληρώνοντας πολλές φορές ένα παλιό οικογενειακό τάμα. Τα τελευταία χρόνια παρέχονται στους προσκυνητές βασικές υποδομές, όπως νερό, ηλεκτρικό ρεύμα και εγκαταστάσεις υγιεινής. Ο πυρήνας του εθίμου, ωστόσο, παραμένει αναλλοίωτος: λιτή ζωή, προσευχή και συμμετοχή στη θρησκευτική ζωή του προσκυνήματος.
Ο θρύλος του βράχου
Ακόμη και το όνομα της Παναγίας συνδέεται με την τοπική παράδοση. «Χαράκι» στην κρητική διάλεκτο είναι ο μεγάλος, συμπαγής βράχος. Σύμφωνα με τον θρύλο, ένας βοσκός έβλεπε επανειλημμένα ένα παράξενο φως να βγαίνει από τη βάση ενός μεγάλου βράχου. Όταν πλησίασε, ανακάλυψε σε κοίλωμά του την εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Η παράδοση θέλει τους κατοίκους να προσπάθησαν να μεταφέρουν την εικόνα, εκείνη όμως να επιστρέφει στον βράχο. Το γεγονός ερμηνεύτηκε ως σημάδι και στο σημείο δημιουργήθηκε το προσκύνημα. Η εικόνα της Παναγίας Χαρακιανής θεωρείται θαυματουργή και προσελκύει χιλιάδες πιστούς. Κατά τη διάρκεια του έτους φυλάσσεται στη Μονή Τιμίου Προδρόμου και τον Δεκαπενταύγουστο μεταφέρεται στη Χαρακιανή.
Ένας δρόμος που γίνεται τάμα
Ξεχωριστή θέση έχει και η πεζοπορία προς την Παναγία. Εκατοντάδες άνθρωποι ξεκινούν με τα πόδια από χωριά του Μυλοποτάμου αλλά και από μακρινότερα σημεία της Κρήτης. Για ορισμένους η διαδρομή είναι δεκάδες χιλιόμετρα και διαρκεί ολόκληρη τη νύχτα. Περπατούν κυρίως από το απόγευμα έως τις πρώτες πρωινές ώρες, αποφεύγοντας τη ζέστη του Αυγούστου. Δεν πρόκειται για πεζοπορία αναψυχής. Είναι μέρος του τάματος.
Και όταν φτάσει η 15η Αυγούστου, η αυστηρότητα της νηστείας δίνει τη θέση της στο γιορτινό κρητικό τραπέζι.
Στην Κρήτη ο Δεκαπενταύγουστος γιορτάζεται με κόκκινο κρέας, αρνί, πιλάφι και, ανάλογα με τον τόπο, αντικριστό ή κρέας ψημένο στις κληματόβεργες. Στο Ρέθυμνο το τραπέζι γεμίζει ακόμη με μπουρέκια, χειροποίητα λουκάνικα, μακαρόνια με ξερό ανθότυρο, ντολμαδάκια, γεμιστούς κολοκυθοανθούς και πατάτες οφτές. Ακολουθούν καλτσούνια με μέλι και άλλα παραδοσιακά γλυκά, μαζί με κρασί και τσικουδιά.
Στη Χαρακιανή, όμως, πίσω από τη γιορτή παραμένει κάτι βαθύτερο. Ένα τάμα που γίνεται περπάτημα, δεκαπέντε ημέρες λιτής ζωής κάτω από τις χαρουπιές και μια παράδοση αιώνων που εξακολουθεί να ενώνει οικογένειες και γενιές γύρω από την Παναγία.
ekriti.gr
