Με στόχο να συνεχιστεί η αποκάλυψη της ιστορίας μιας από τις σημαντικότερες, αλλά λιγότερο γνωστές, αρχαίες πόλεις της Κρήτης, ξεκίνησε τη Δευτέρα 3 Αυγούστου η νέα ανασκαφική περίοδος στον αρχαιολογικό χώρο της Ονιθές, στα Γουλεδιανά Ρεθύμνου.
Η συστηματική αρχαιολογική έρευνα υλοποιείται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου, υπό τη διεύθυνση του αρχαιολόγου Κυριάκου Ψαρουδάκη, και φιλοδοξεί να φωτίσει κρίσιμες πτυχές της πρώιμης ιστορίας του Ρεθύμνου και της δυτικής Κρήτης.
Η έρευνα υποστηρίζεται οικονομικά από την Περιφέρεια Κρήτης μέσω της Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτισμού 2026-2027, η οποία έχει υπογραφεί από το Υπουργείο Πολιτισμού, την Περιφέρεια Κρήτης και τον Δήμο Ρεθύμνου. Η συνεργασία αυτή εξασφαλίζει τη συνέχιση της συστηματικής ανασκαφικής έρευνας, αλλά και την προστασία, ανάδειξη και επιστημονική αξιοποίηση των σημαντικών αρχαιολογικών δεδομένων που έρχονται στο φως.
Η Ονιθέ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της ενδοχώρας του Ρεθύμνου. Αν και η ακριβής αρχαία ονομασία της πόλης παραμένει άγνωστη, οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι πρόκειται για έναν οικισμό που συνδεόταν στενά με την αρχαία Ρίθυμνα και διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της πολιτικής και κοινωνικής οργάνωσης της περιοχής κατά τους αρχαϊκούς χρόνους.
Η θέση ήταν γνωστή ήδη από τον 19ο αιώνα, ενώ οι πρώτες οργανωμένες ανασκαφές πραγματοποιήθηκαν το 1952 από τον διακεκριμένο αρχαιολόγο Νικόλαο Πλάτωνα. Τότε αποκαλύφθηκαν δύο μεγάλα αρχαϊκά οικοδομήματα, γνωστά ως Οικία Α και Οικία Β, με την πρώτη να θεωρείται μέχρι σήμερα ένα από τα σημαντικότερα δείγματα αρχαϊκής οικιστικής αρχιτεκτονικής στην Κρήτη.
Ακολούθησε μια μακρά περίοδος ανασκαφικής σιωπής που διήρκεσε περισσότερες από έξι δεκαετίες. Η συστηματική έρευνα επανεκκίνησε το 2018 από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας νέας επιστημονικής προσπάθειας για τη διερεύνηση της έκτασης, της οργάνωσης και της ιστορικής εξέλιξης του αρχαίου οικισμού.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το συγκρότημα της αρχαϊκής περιόδου, το οποίο ανασκάπτεται συστηματικά από το 2019. Πρόκειται για ένα εκτεταμένο οικοδομικό σύνολο του 7ου αιώνα π.Χ., το οποίο, σύμφωνα με τα μέχρι σήμερα ανασκαφικά δεδομένα, φαίνεται πως είχε δημόσιο ή κοινοτικό χαρακτήρα. Η διαπίστωση αυτή αποκτά ξεχωριστή σημασία, καθώς συνδέεται με τις πρώιμες διαδικασίες αστικοποίησης και τη διαμόρφωση της πόλης-κράτους στην Κρήτη.
Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι τα ευρήματα συμβάλλουν ουσιαστικά στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οργανώθηκαν οι πρώτες αστικές κοινότητες της δυτικής Κρήτης, φωτίζοντας πτυχές της πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής ζωής της εποχής. Τα αποτελέσματα των προηγούμενων ανασκαφικών περιόδων έχουν ήδη εμπλουτίσει σημαντικά την επιστημονική γνώση για την εξέλιξη των οργανωμένων οικισμών κατά την αρχαϊκή περίοδο, ενώ η συνέχιση της έρευνας αναμένεται να δώσει νέες απαντήσεις σχετικά με τη λειτουργία του συγκροτήματος, την πολεοδομική οργάνωση της πόλης και τη σχέση της με την αρχαία Ρίθυμνα.
Παράλληλα, η έρευνα ενισχύει και τις προσπάθειες ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου, ο οποίος συγκεντρώνει ευρήματα που καλύπτουν ένα μεγάλο χρονικό φάσμα, από τη Νεολιθική περίοδο έως τους βυζαντινούς χρόνους, αποδεικνύοντας τη διαχρονική κατοίκηση της περιοχής.
Η νέα ανασκαφική περίοδος αναμένεται να αποτελέσει ακόμη ένα σημαντικό βήμα στην αποκάλυψη της ιστορίας της Ονιθές, ενός αρχαιολογικού χώρου που εξελίσσεται σταδιακά σε σημείο αναφοράς για τη μελέτη της γέννησης των πρώτων οργανωμένων πόλεων της Κρήτης και της εξέλιξης του πολιτισμού στη δυτική πλευρά του νησιού.
