Η μεγάλη πυρκαγιά που έπληξε τον νότο του Ρεθύμνου άφησε το αποτύπωμά της και στο περίφημο Φοινικόδασος του Πρέβελη. Παρά το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος του μοναδικού αυτού οικοσυστήματος άντεξε στη δοκιμασία, ένα τμήμα του, στη βορειοδυτική πλευρά, υπέστη ζημιές από τις φλόγες. Σύμφωνα με τον δασάρχη Ρεθύμνου, Νίκο Βολτυράκη, από τη Διεύθυνση Δασών Ρεθύμνου, η έκταση που κάηκε υπολογίζεται περίπου στα τρία στρέμματα. Η νέα αυτή καταστροφή επαναφέρει μνήμες από τον Αύγουστο του 2010, όταν το Φοινικόδασος είχε βρεθεί αντιμέτωπο με μια καταστροφική πυρκαγιά που είχε προκαλέσει εκτεταμένες ζημιές. Τότε είχε υπάρξει κινητοποίηση των αρμόδιων φορέων και είχε αποφασιστεί η εκπόνηση ολοκληρωμένης μελέτης για την προστασία του οικοσυστήματος από πυρκαγιές. Ωστόσο, δεκαέξι χρόνια μετά, ένα σημαντικό μέρος του σχεδιασμού εξακολουθεί να παραμένει σε εκκρεμότητα.
Μια μελέτη με ιστορία χρόνων
Η μελέτη για το σύστημα πυροπροστασίας ανατέθηκε στον Οργανισμό Ανάπτυξης Κρήτης το 2010 και ολοκληρώθηκε το 2011. Η εφαρμογή της, όμως, δεν προχώρησε ποτέ στο σύνολό της, καθώς στην πορεία προέκυψαν σειρά ζητημάτων που αφορούσαν τόσο τις απαιτούμενες εγκρίσεις όσο και την εξασφάλιση χρηματοδότησης. Το θέμα βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο της σύσκεψης του Συντονιστικού Οργάνου Πολιτικής Προστασίας, που πραγματοποιήθηκε για την αποτίμηση των συνεπειών της πρόσφατης πυρκαγιάς. Ο μηχανικός και εκπρόσωπος του ΟΑΚ στη σύσκεψη, Μανόλης Πενθερουδάκης, παρουσίασε αναλυτικά την πορεία της μελέτης, εξηγώντας ότι χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια μέχρι να φτάσει το έργο στο στάδιο της υλοποίησης.
Όπως ανέφερε, το σχέδιο προέβλεπε τη δημιουργία συστήματος υδροδότησης και πυρόσβεσης στην ευρύτερη περιοχή, με δεξαμενές, πυροσβεστικά στόμια και κινητές αντλίες, οι οποίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε περίπτωση εκδήλωσης πυρκαγιάς μέσα στον βιότοπο. Ο κ. Πενθερουδάκης περιέγραψε με λεπτομέρεια την πορεία του έργου από το 2010 μέχρι σήμερα: «Ως Οργανισμός η σχέση του ΟΑΚ με το έργο ξεκινάει αμέσως μετά τις 22/8/2010 που έγινε η προηγούμενη μεγάλη σε έκταση πυρκαγιά στο Φοινικόδασος. Τότε έγινε μια μεγάλη κινητοποίηση όπου βγήκε μια δέσμη μέτρων και έργων τα οποία κάποια ανατέθηκαν στην Περιφέρεια και κάποια άλλα στον Δασαρχείο. Ένα από αυτά ήταν η μελέτη για την πυρόσβεση – ένα σύστημα προστασίας του γεώτοπου. Η μελέτη όμως αυτή ολοκληρώθηκε το 2011. Αυτή η μελέτη προέβλεπε εγκρίσεις από όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες και το δασαρχείο και τις αρχαιολογίες κ.λπ. Ήταν μια μελέτη για την οποία συνεργάστηκαν όλοι οι φορείς. Το φυσικό αντικείμενο αυτή της μελέτης προβλέπει εφόσον οι φωτιές έχουν μια κατεύθυνση προς το φαράγγι να φτιάξουμε ένα υδροδοτικό σύστημα να παίρνουμε νερό από μια δεξαμενή που είναι κοντά στο Μοναστήρι η οποία δεξαμενή παίρνει νερό από μια γεώτρηση. Το νερό από αυτή τη δεξαμενή πάει σε μια άλλη δεξαμενή που σχηματίζεται τελικά ένα υδροδοτικό δίκτυο μέσα στον χώρο μεταξύ του δρόμου που βγαίνει στο Μοναστήρι και του παρκινγκ που είναι πάνω από το βιότοπο στην ανατολική πλευρά. Εκεί προβλέπεται μια δεξαμενή 100 κυβικών, τέσσερα στόμια και κάποιοι πυροσβεστικοί σταθμοί. Ταυτόχρονα προβλέπεται να μπουν μέσα στο φαράγγι σε τρία ξεχωριστά σημεία ορισμένες τροχήλατες αντλίες οι οποίες θα μπορούν να ενεργοποιηθούν σε περίπτωση πυρκαγιάς μέσα στον βιότοπο. Έγινε μια μεγάλη κουβέντα για τον αν πρέπει να βάλουν μέσα στον βιότοπο μόνιμες σωληνώσεις και αυτό το σύστημα δεν εγκρίθηκε. Ούτε να μπούμε μέσα στο φαράγγι μπορούμε να κάνουμε εκσκαφές, σωλήνες κ.λπ. Τι συμβαίνει τώρα; Από το 2010 που ξεκίνησε αυτή η προσπάθεια το 2011 ολοκληρώθηκε η μελέτη. Κόστισε 130.000€. Από το 2011 μέχρι το 2024 έγιναν διάφορες συσκέψεις – προσπάθειες. Το 2021 στο πλαίσιο του προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης η μελέτη αυτή ανασύρεται από το Δασαρχείο και λέει ότι εμείς έχουμε πρόθεση στο ΠΑΑ 2014-2020 να εντάξουμε τη μελέτη. Έγιναν τότε όλες οι διεργασίες της γενικής γραμματείας του περιβάλλοντος και φτάνουμε στο 2024 ο ΟΑΚ να υπογράφει μια προγραμματική σύμβαση με τη γενική γραμματεία δασών ούτως ώστε να υλοποιήσει το έργο. Από τότε ξεκίνησε η διαδικασία για την ανάθεση και τη υπογραφή της σύμβαση με ανάδοχο κλπ. Το 2024 υπογράφτηκε προγραμματική σύμβαση, δημοπρατείται το έργο και τον Δεκέμβριο του 2024 υπογράφηκε σύμβαση με ντόπιο εργολάβο. Ξεκινάνε τα έργα, υπήρξαν κάποιες καθυστερήσεις, και το αποτέλεσμα είναι το εξής: προχώρησε το έργο και στον 1ο λογαριασμό που κατέθεσε ο ανάδοχος που έγινε τον Σεπτέμβριο του 2025 υπήρξε μια δυσκολία στη χρηματοδότηση. Ο ανάδοχος δεν μπορεί να πληρωθεί. Για κακή μας τύχη του 2025 σταματάει το ΠΑΑ το πρόγραμμα που έτρεχε. Η υπόσχεση ήταν να περάσει στο επόμενο πρόγραμμα. Και ο λόγος που δεν έχει πληρωθεί ο ανάδοχος είναι ότι ο μηχανισμός πληρωμών που είναι μέσω του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν λειτουργεί μέχρι να αναλάβει η ΑΑΔΕ εξολοκλήρου τον μηχανισμό. Τι έχει γίνει; Διακοπή του έργου, αίτηση διάλυσης σύμβασης από τον ανάδοχο ο οποίος έχει κάνει ένα 60% παράδοση του φυσικού αντικειμένου και έχει πληρωθεί μηδέν ευρώ. Εάν πληρωθεί ο ανάδοχος θα γίνει άρση της διακοπής σύμβασης και θα προχωρήσει το έργο και θα βάλουμε μέσα στον βιότοπο τις τροχήλατες αντλίες».
Το έργο σταμάτησε στο 60%
Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν στη σύσκεψη, ο ανάδοχος που ανέλαβε την υλοποίηση του έργου υπέγραψε τη σχετική σύμβαση τον Δεκέμβριο του 2024 και προχώρησε στην εκτέλεση περίπου του 60% του φυσικού αντικειμένου.
Η διαδικασία, ωστόσο, σταμάτησε όταν κατατέθηκε ο πρώτος λογαριασμός, τον Σεπτέμβριο του 2025. Η λήξη του χρηματοδοτικού προγράμματος και η μετάβαση του μηχανισμού πληρωμών από τον ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ δημιούργησαν νέο εμπόδιο, με αποτέλεσμα ο ανάδοχος να μην έχει λάβει μέχρι σήμερα πληρωμή και να έχει ζητήσει τη διάλυση της σύμβασης. Έτσι, ένα έργο που ξεκίνησε ως απάντηση στην καταστροφή του 2010 βρίσκεται σήμερα σε ένα ακόμη κρίσιμο σταυροδρόμι.
Ταταράκης: «Υπάρχει μια επικαιροποιημένη μελέτη για την πυρόσβεση;»
Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, ο δήμαρχος Αγίου Βασιλείου, Γιάννης Ταταράκης, έθεσε το ζήτημα της επικαιροποίησης του σχεδιασμού. Ο δήμαρχος αναρωτήθηκε κατά πόσο η υπάρχουσα μελέτη ανταποκρίνεται στις σημερινές ανάγκες και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο ιδιωτικής χρηματοδότησης, τόσο για την εκπόνηση νέας μελέτης όσο και για την υλοποίηση των απαιτούμενων παρεμβάσεων. «Υπάρχει μια επικαιροποιημένη μελέτη για την πυρόσβεση; Ρωτάω γιατί μπορεί να υπάρξει χορηγός που να κάνει και τη μελέτη και την εφαρμογή», ανέφερε ο κ. Ταταράκης. Η τοποθέτηση αυτή άνοιξε τη συζήτηση για το κατά πόσο μια νέα, σύγχρονη προσέγγιση θα μπορούσε να προσφέρει ουσιαστικότερη προστασία στο Φοινικόδασος, λαμβάνοντας υπόψη και τις ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες που επικρατούν πλέον κατά τη διάρκεια των μεγάλων πυρκαγιών.
Δασάρχης: «Το μόνο που έσωσε το δάσος ήταν ο καθαρισμός»
Ο δασάρχης Ρεθύμνου, Νίκος Βολτυράκης, ωστόσο, έδωσε μια διαφορετική διάσταση στο ζήτημα. Όπως υποστήριξε, καμία τεχνική παρέμβαση δεν θα μπορούσε να ανακόψει μια πυρκαγιά με τα χαρακτηριστικά και την ένταση εκείνης που εκδηλώθηκε στον νότο του Ρεθύμνου. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον καθαρισμό του Φοινικοδάσους μέσω του προγράμματος «ΑΝΤΙΝΕΡΟ», υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη παρέμβαση ήταν καθοριστική για να περιοριστεί η καταστροφή. «Η μελέτη και η κάθε μελέτη για πυρόσβεση στην περιοχή δεν λέει τίποτα. Ήμουν παρών στη φωτιά στο Φοινικόδασος. Ήταν να κατασκευαστεί μια δεξαμενή 200 κυβικά και κάτι πυροσβεστικοί κρουνοί προς το φαράγγι. Αυτό τι θα κάνει; Ο αέρας ήταν τόσο δυνατός, δεν μπορούσες να σταματήσεις όρθιος. Πέρασε η φωτιά από το δάσος δεν το κάψε διότι είχε καθαριστεί με το πρόγραμμα ΑΝΤΙΝΕΡΟ και έπαιξε πολύ μεγάλο ρόλο αυτό. Το σημείο που κάηκε περισσότερο είναι το βορειοδυτικό, ένα κομμάτι περίπου τρία στρέμματα και τα αλμυρίκια που είναι η καντίνα. Σε αυτό το σημείο δεν μπορείς να κάνεις καμία επέμβαση κατά τη διάρκεια της φωτιάς. Αυτή η μελέτη που γίνεται είναι μόνο σε περίπτωση που πάρει φωτιά μέσα», ανέφερε ο κ. Βολτυράκης.
Η αναφορά του δασάρχη ουσιαστικά ανέδειξε τη σημασία της πρόληψης και της διαχείρισης της βλάστησης, ιδιαίτερα σε ένα τόσο ευαίσθητο οικοσύστημα, όπου οι δυνατότητες τεχνικών παρεμβάσεων είναι ούτως ή άλλως περιορισμένες.
Το Λιμενικό ζητά προβλήτα στον Πρέβελη
Στη συζήτηση προστέθηκε και η παράμετρος της ασφαλούς απομάκρυνσης πολιτών από την περιοχή, καθώς η πρόσφατη πυρκαγιά απέδειξε ότι σε συνθήκες μεγάλης έντασης και ισχυρών ανέμων η πρόσβαση και η απομάκρυνση από την ξηρά μπορούν να καταστούν εξαιρετικά δύσκολες. Το Λιμενικό Σώμα επισήμανε ότι, εφόσον υπάρξει επικαιροποίηση του σχεδιασμού Πολιτικής Προστασίας στην περιοχή του Πρέβελη, θα πρέπει να εξεταστεί και η δημιουργία προβλήτας, ώστε να υπάρχει ασφαλέστερη δυνατότητα προσέγγισης και διάσωσης σε έκτακτες συνθήκες.
Ο πλωτάρχης και λιμενάρχης, Κυριάκος Παττακός, ήταν χαρακτηριστικός: «Στον Πρέβελη χρειάζεται», ανέφερε. Η ανάγκη αυτή έγινε ιδιαίτερα εμφανής κατά τη διάρκεια της πρόσφατης πυρκαγιάς, όταν οι ισχυροί άνεμοι δυσχέραναν σημαντικά την επιχείρηση απομάκρυνσης πολιτών και επισκεπτών από την παραλία.
Λιονή: «Προσπαθούμε να εξετάσουμε ποιο είναι το καλύτερο»
Στην ανάγκη να βρεθεί η καταλληλότερη λύση για την προστασία του Φοινικοδάσους αναφέρθηκε και η αντιπεριφερειάρχης Ρεθύμνου, Μαίρη Λιονή, μετά τη σύσκεψη. Η κ. Λιονή υπογράμμισε ότι η Περιφέρεια εξετάζει όλα τα διαθέσιμα ενδεχόμενα, από την επικαιροποίηση της υπάρχουσας μελέτης έως την υλοποίηση διαφορετικού έργου, επισημαίνοντας παράλληλα τις δυσκολίες που δημιουργεί το ειδικό καθεστώς προστασίας της περιοχής. «Έγινε μια ολόκληρη συζήτηση εδώ με το Δασαρχείο που είναι ο κ. δασάρχης, η γενική γραμματεία δασών υπεύθυνη για το φοινικόδασος. Και με τον ΟΑΚ που είχε αναλάβει τη μελέτη και τη δημοπράτησή της για έργο που θα πρέπει να γίνει εκεί. Εμείς προσπαθούμε να εξετάσουμε ποιο είναι το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε για το φοινικόδασος. Να κάνουμε μια νέα μελέτη; Να κάνουμε ένα έργο άλλο; Είναι ένα έργο σε εξέλιξη εδώ και πάρα πολλά χρόνια το οποίο δυστυχώς δεν έχει τελειώσει ακόμα, αλλά από ό,τι λέει ο κ. δασάρχης και αυτό το έργο, οι κρουνοί δηλαδή που πρόκειται να κατασκευαστούν, θα βοηθούσαν ενδεχομένως κάπως αλλά με τις συγκεκριμένες συνθήκες καιρικές δεν θα είχαν αποτέλεσμα. Αυτό το έργο δεν ολοκληρώθηκε διότι από ό,τι άκουσα στην αρχή υπήρχε μια διχογνωμία σε ό,τι αφορά τις συναρμόδιες υπηρεσίες να δώσουν τη συγκατάθεσή τους επειδή είναι ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους, Natura, η περιοχή εκεί και αντιλαμβάνεστε πρέπει να πάρει οτιδήποτε γίνει μέσα στο φοινικόδασος πάρα πολλές εγκρίσεις και κάποιες μελέτες δεν έχουν εγκριθεί καθόλου. Το συγκεκριμένο έργο που έχει εγκριθεί εντάχθηκε σε ένα χρηματοδοτικό πρόγραμμα από ό,τι μας είπε το Δασαρχείο του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, πληρωνόταν μέσω ΟΠΕΚΕΠΕ, σταματήσανε οι πληρωμές από τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τώρα έχει πάει στην ΑΑΔΕ. Θα ξεμπερδέψει το έργο, θα πληρωθεί, θα εγκατασταθούν οι κρουνοί αυτοί, είπε όμως ο δασάρχης ότι η προστασία αυτή και πάλι δεν θα είναι απόλυτη».
