«Το κορίτσι με το φλάουτο»: Η μουσική που οδηγεί στην ελευθερία
Υπάρχουν παιδικά βιβλία που απευθύνονται στα παιδιά και άλλα που, χωρίς να παύουν να είναι παιδικά, καταφέρνουν να αγγίξουν εξίσου βαθιά και τους μεγάλους. «Το κορίτσι με το φλάουτο» του Βασίλη Τερζόπουλου, με την ιδιαίτερη εικονογράφηση του Βασίλη Κουτσογιάννη, ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Είναι ένα παραμύθι περιπέτειας και φαντασίας, πίσω όμως από τους παράξενους ήρωες και τις χρωματιστές νότες του κρύβεται μια ανθρώπινη ιστορία για την αγάπη, τη διαφορετικότητα, την αποδοχή και, κυρίως, για το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να ανακαλύψει ποιος πραγματικά είναι.
Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκεται ένα μικρό κορίτσι και ένα φλάουτο. Ένα μουσικό όργανο που σύντομα παύει να είναι απλώς ένα αντικείμενο και γίνεται φωνή, καταφύγιο και ελπίδα. Οι νότες του αποκτούν χρώμα, ξεχύνονται στις σελίδες και μοιάζουν να χαράζουν ένα μονοπάτι μέσα στο σκοτάδι. Σαν να μας θυμίζουν ότι, ακόμη κι όταν όλα γύρω μας μοιάζουν αβέβαια, κάτι μικρό μπορεί να γίνει το νήμα που θα μας οδηγήσει: μια ανάμνηση, ένας άνθρωπος, ένα όνειρο. Μια νότα.
Το κορίτσι δεν παρασύρεται απλώς σε μια περιπέτεια. Μέσα από όσα συναντά αλλάζει και ωριμάζει. Αμφιβάλλει, εμπιστεύεται, απογοητεύεται, πληγώνεται, αλλά συνεχίζει. Κι αυτή είναι μία από τις ομορφότερες πλευρές του βιβλίου: η δύναμή του δεν βρίσκεται στο ότι είναι άτρωτο, αλλά στο ότι κατορθώνει να προχωρά ακόμη κι όταν δεν γνωρίζει τι το περιμένει.
Γύρω του κινούνται πρόσωπα με τις δικές τους επιθυμίες, αδυναμίες και αγωνίες. Έτσι η ιστορία δεν περιορίζεται σε μια απλή αντιπαράθεση καλών και κακών. Αγγίζει κάτι πιο σύνθετο: τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην αγάπη και στην κατοχή, στην προστασία και στον περιορισμό. Γιατί, ακόμη και με τις καλύτερες προθέσεις, εκείνος που θέλει να προστατεύσει μπορεί τελικά να στερήσει από τον άλλον το δικαίωμα να αποφασίσει για τον εαυτό του.
Και εδώ το βιβλίο αρχίζει να μιλά όχι μόνο στα παιδιά, αλλά και σε εμάς τους μεγάλους. Θέλουμε να προφυλάξουμε ένα παιδί από τα λάθη, τις απογοητεύσεις και τις πληγές. Έρχεται όμως η ώρα που πρέπει να γνωρίσει τον κόσμο με τα δικά του μάτια, να κάνει τις επιλογές του και να ακούσει τη δική του εσωτερική φωνή.
Γιατί η αγάπη δεν αποδεικνύεται μόνο με το να κρατάς κάποιον κοντά σου. Κάποτε αποδεικνύεται και με το να βρίσκεις τη δύναμη να ανοίξεις τα χέρια σου και να τον αφήσεις να προχωρήσει.
Ιδιαίτερη δύναμη στην αφήγηση δίνει η εικονογράφηση του Βασίλη Κουτσογιάννη. Δεν συνοδεύει απλώς το κείμενο, αλλά αφηγείται μαζί του. Οι σκοτεινές επιφάνειες και οι χώροι που κάποιες στιγμές μοιάζουν σχεδόν ασφυκτικοί έρχονται σε αντίθεση με τις πολύχρωμες νότες που διατρέχουν τις εικόνες. Μέσα στο γκρίζο, η μουσική επιμένει να έχει χρώμα. Και αυτή η αντίθεση συμπυκνώνει θαυμάσια την αίσθηση του βιβλίου: το σκοτάδι μπορεί να απλώνεται γύρω μας, αλλά δεν καταφέρνει να σβήσει εντελώς το φως.
Ο συγγραφέας, παράλληλα, δεν δημιουργεί έναν αποστειρωμένο παιδικό κόσμο όπου όλα είναι όμορφα και ασφαλή. Επιτρέπει στη λύπη, στην αγωνία και στις δυσκολίες να μπουν στην ιστορία, χωρίς όμως να τις αφήνει να κυριαρχήσουν. Κι αυτό φανερώνει εμπιστοσύνη στον μικρό αναγνώστη. Τα παιδιά δεν χρειάζονται ιστορίες που να τους υπόσχονται ότι τίποτε δύσκολο δεν θα συμβεί· χρειάζονται ιστορίες που να τους δείχνουν ότι, όταν συμβεί, μπορούν να συνεχίσουν.
Το Κορίτσι με το φλάουτο μιλά και για τη διαφορετικότητα και την αποδοχή χωρίς να γίνεται διδακτικό. Οι ήρωες κάνουν λάθη, θυμώνουν, πληγώνουν και πληγώνονται. Μέσα όμως από τις ατέλειές τους αφήνεται χώρος για την αλλαγή, τη συγχώρεση και τη δυνατότητα να κοιτάξουμε τον άλλον με διαφορετικά μάτια.
Και ύστερα έρχεται το τέλος.
Μέχρι εκείνη τη στιγμή έχουμε ακολουθήσει ένα κορίτσι χωρίς ουσιαστικά να χρειαζόμαστε το όνομά του. Το έχουμε γνωρίσει μέσα από τις πράξεις, τις αγωνίες και τη μουσική του.
Και τότε έρχεται η ερώτηση: «Πώς σε λένε;»
Και η απάντηση: «Ειρήνη. Το όνομά μου είναι Ειρήνη».
Και ξαφνικά το όνομα μοιάζει να φωτίζει διαφορετικά όσα προηγήθηκαν. Γιατί η Ειρήνη δεν είναι πια μόνο το όνομα του κοριτσιού. Γίνεται η λέξη που μοιάζει να συνοψίζει ολόκληρη τη διαδρομή του: τη συμφιλίωση με τον εαυτό του, την ελευθερία να είναι αυτό που είναι, τη γαλήνη που έρχεται όταν βρίσκει επιτέλους τη δική του θέση στον κόσμο.
Όταν λοιπόν γυρίσει η τελευταία σελίδα, μένει κάτι σαν απόηχος. Μια τελευταία νότα φλάουτου που εξακολουθεί να ακούγεται. Μια νότα για τα παιδιά που μεγαλώνουν και αναζητούν τον εαυτό τους, αλλά και για τους μεγάλους που πρέπει κάποτε να καταλάβουν ότι το μεγαλύτερο δώρο δεν είναι να αποφασίσουν τη ζωή τους, αλλά να σταθούν δίπλα τους καθώς εκείνα την ανακαλύπτουν.
Ίσως τελικά όλοι κουβαλάμε μέσα μας ένα μικρό φλάουτο. Μια φωνή, ένα όνειρο, κάτι αποκλειστικά δικό μας. Άλλοτε το ακούμε καθαρά κι άλλοτε χάνεται μέσα στον θόρυβο της ζωής.
Και ίσως ευτυχία να είναι ακριβώς αυτό: να βρούμε το θάρρος να παίξουμε τη δική μας μουσική. Και να έχουμε δίπλα μας ανθρώπους που μας αγαπούν τόσο, ώστε να μην προσπαθήσουν να αλλάξουν τη μελωδία μας, αλλά να κάνουν απλώς λίγη ησυχία… για να την ακούσουν.
