Η μουσική και η αρχαιολογία αποτελούν τις δύο μεγάλες αγάπες του Μάνου Παπαδάκη, ο οποίος καταφέρνει να ισορροπεί ανάμεσα στη σκηνή και την ανασκαφή, μεταφέροντας στο κοινό τις εμπειρίες και τα βιώματά του. Με αφορμή τη φετινή καλοκαιρινή περιοδεία «Γύρα», ο τραγουδοποιός και αρχαιολόγος μιλά για τις συναυλίες στην Κρήτη, το αφιέρωμα στον Λαυρέντη Μαχαιρίτσα, τη νέα του δισκογραφική δουλειά, αλλά και για το σημαντικό ανασκαφικό έργο της Ορνέ, που φωτίζει άγνωστες πτυχές της ιστορίας του νησιού.
Συνέντευξη: Σταύρος Ρακιτζής
Ξεκινήσατε την καλοκαιρινή περιοδεία, τη «Γύρα». Πείτε μας περισσότερα.
«Ξεκινήσαμε την φετινή μας «Γύρα» από το ακριτικό και νοτιότερο νησί της Ευρώπης, από τη Γαύδο, με μια καταπληκτική συναυλία που διοργάνωσε ο δήμος Γαύδου. Περάσαμε εξαιρετικά κι εμείς και το κοινό, έγινε μια αμφίδρομη δράση καταπληκτική. Συνεχίσαμε με το Ρέθυμνο και τη Δευτέρα που μας πέρασε, ο Δημοτικός Κήπος κατακλύστηκε από ένα υπέροχο κοινό. Ευχαριστώ όλους όσοι ήταν εκεί. Ήταν άνθρωποι που η ενέργεια που μας έδωσαν δεν μπορεί να χαρακτηριστεί αλλιώς ως απλά υπέροχη ενέργεια, καύσιμο για τη Γύρα μας. Όλοι οι συνεργάτες το ευχαριστηθήκαμε.
Ακολούθησε το Ηράκλειο. Έχουμε εξαιρετικούς καλεσμένους εκλεκτούς φίλους, τους οποίους εγώ τους αποκαλώ μουσικούς μου ήρωες, γιατί τους λατρεύω. Καμιά φορά γνωρίζεις κάποιους ανθρώπους, τους οποίους θαυμάζεις και απογοητεύεσαι. Εδώ έχει γίνει το αντίθετο σε υπερθετικό βαθμό, έχω καταγοητευτεί από αυτούς τους ανθρώπους, όπως ο Δημήτρης Σταρόβας, που για μας τους μουσικούς είναι ένας από τους μεγαλύτερους κιθαρίστες, που έχει η Ελλάδα. Δεν ξέρω αν το γνωρίζει ο πολύς κόσμος, αλλά έχει παίξει σε άπειρους δίσκους. Οι περισσότεροι τον γνωρίζουμε, ως έναν περφόρμερ, έναν ηθοποιό, έναν άνθρωπο, που είναι γεμάτος χιούμορ. Όλα αυτά ισχύουν, αλλά έχει και μία μουσική καλλιτεχνική φύση, η οποία είναι αδιαμφισβήτητη. Να πω τώρα για τον Γιάννη τον Γιοκαρίνη, ο οποίος είναι και εκείνος μαζί μας. Είναι μία μορφή ροκ, η οποία τόσα χρόνια δεν έχει προδώσει τη φύση της, ένας εκπληκτικός άνθρωπος, φίλος, αδερφός, που είναι και εκείνος μαζί μας. Επίσης, ο αειθαλής, pop, rock star, ο Γιάννης Σαββιδάκης. Είμαστε και χωριανοί, από τη Σητεία κι εκείνος, ένας υπέροχος άνθρωπος, με καταπληκτικά τραγούδια. Έρχεται και η αγαπημένη Μιρέλα Πάχου, η οποία είναι μία τραγουδίστρια και μουσικός με φοβερές δυνατότητες, την οποία εγώ την γνώρισα παίζοντας με τον Μίλτο Πασχαλίδη και αργότερα με το Λαυρέντη Μαχαιρίτσα, τον κοινό φίλο όλων μας, τον οποίο τον τιμούμε. Εγώ του έχω ιδιαίτερη αδυναμία, γιατί ήταν μία μουσική πατρική φιγούρα για μένα. Θεωρώ ότι μας έχει αφήσει ένα κληροδότημα σαφές, ίσιο, ντρέτο που λέμε στην Κρήτη και πολύ συγκινητικό. Για μένα λοιπόν όλο αυτό καταλήγει, η «Γύρα», με ένα αφιέρωμα προς το πρόσωπό του, στα τραγούδια του, ένα τιμητικό αφιέρωμα, το οποίο περισσότερο το κάνουμε για εμάς.»
Σε εκείνον είναι αφιερωμένη η φετινή καλοκαιρινή «Γύρα»;
«Πάντα είναι αφιερωμένη σε όλους τους ανθρώπους των οποίων τραγούδια παίζουμε, γιατί τιμούμε κι άλλους συναδέλφους, πολλούς, αλλά ειδικά σε αυτές τις δύο «Γύρες», δηλαδή στο Ρέθυμνο και στο Ηράκλειο, κλείνουμε με ένα αφιέρωμα στον αγαπημένο Λαυρέντη και πολλές φορές νιώθουμε, το συζητούσαμε με τον Δημήτρη, ότι είναι κάπου ψηλά, ας πούμε, και γελάει μ' αυτό το τρανταχτό του γέλιο, καπνίζοντας το πούρο του.»
Σας έχει σημαδέψει καλλιτεχνικά ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας. Έχετε και την κιθάρα του μαζί σας.
«Έχω μία από τις κιθάρες του και παίζω με αυτήν τα τελευταία χρόνια, γιατί νιώθω μία παραπάνω σύνδεση. Στο Ρέθυμνο προχθές την είχα μαζί. Επίσης, θέλω να πω ότι έρχεται μία πολύ μεγάλη συναυλία στον Πρέβελη, σε ένα υπέροχο φυσικό τοπίο. Στη Μεγάλη Γέφυρα του Πρέβελη. Τις προάλλες με την Αντιδήμαρχο τη Βαγγελιώ Γλαμπεδάκη και φίλους, τον Σήφη Βαβουράκη, τον Μιχάλη Μαυροτσουπάκη και υπό τη διεύθυνση του άξιου δημάρχου, του Γιάννη Ταταράκη, πήγαμε, είδαμε το χώρο. Εγώ συγκλονίστηκα. Οπότε, 22 του Ιούλη σας περιμένουμε όλους εκεί. Πιστεύω ότι θα έχουμε μία βραδιά μυσταγωγίας. Ξέρετε και τα μέρη καθορίζουν την εξέλιξη μιας συναυλίας. Δηλαδή και το τοπίο παίζει πολύ μεγάλο ρόλο. Το φυσικό αυτό κάλλος, δεν μπορούμε τώρα να το μειώσουμε. Αγγίξαμε τα νερά του προχθές. Νιώσαμε τη γη και το νερό.»
Πόσα χρόνια είστε στο τραγούδι;
«Ξεκίνησα από τα 14. Επαγγελματικά το 1999 ξεκίνησε η συνεργασία μου με τον Γιάννη Μαρκόπουλο. Τον μεγάλο αυτό συνθέτη, αγαπημένο όλων μας. Ήμουνα για δύο χρόνια και κάτι μαζί του και από εκεί και πέρα ήρθε η πορεία αυτή με κόπο, θυσίες όπως καταλαβαίνεις, αλλά πάντα πάρα πολύ αγάπη.»
Μέχρι στιγμής πόσους δίσκους έχεις κυκλοφορήσει;
«Έχω τέσσερις δίσκους, σε φυσικό προϊόν. Έρχεται τώρα κι ένας δίσκος ο οποίος ελπίζω να είναι από βινύλιο, τον ετοιμάζουμε τώρα, έχουμε αρκετά τραγούδια έτοιμα. Φυσικό προϊόν στη μουσική είναι δύσκολο να βρει κανείς, θέλω να πω ότι οι περισσότεροι ακούμε τη μουσική μας από ένα κινητό. Τώρα θα είναι ο 5ος δίσκος. Θα είναι έτοιμος μέχρι τον Δεκέμβρη. Ο τίτλος είναι Λαβύρινθος, τιτλοφορείται έτσι από το ομότιτλο τραγούδι το οποίο υπάρχει στο δίσκο. Το τραγούδι αυτό ήδη κυκλοφορεί, μπορεί κάποιος να μπει στο ίντερνετ και να το ακούσει. Τώρα έρχονται και νέα τραγούδια, θα έχουμε τη χαρά να έουμε στο δίσκο τη συμμετοχή του μεγάλου μας Ψαραντώνη, ο οποίος συμμετέχει σε ένα τραγούδι αλλά και ο Νίκος Στρατάκης ο αγαπημένος μας φίλος. Ο Βασίλης Λέκκας επίσης συμμετέχει σε ένα τραγούδι. Είναι μια πολύ όμορφη δισκογραφική δουλειά που κάποιος μπορεί να πάρει και να λάβει και μηνύματα, έχω τη χαρά να συνεργάζομαι με τον καταπληκτικό στιχουργό και συγγραφέα Μανώλη Βραχνάκη, με τον οποίο συνυπογράφουμε τα τραγούδια, όχι όλα. Τα περισσότερα είναι σε στίχους του μουσική δική μου, αλλά και πολλά δικά του. Είναι και ο αγαπημένος και εμβληματικός τραγουδιστής των Χαΐνηδων, ο Δημήτρης Ζαχαριουδάκης που ήταν στη συναυλία. Η «Γύρα» θα έχει πολλές στάσεις αυτό το καλοκαίρι, θα παίξουμε ξανά στο Ρέθυμνο, θα παίξουμε και στο Γαράζο στις 17 του Αυγούστου, και θα έχουμε και εκπλήξεις. Δηλαδή, πάντα να περιμένετε ότι μπορεί κάπου να εμφανιστεί και κάποιος από τους διάσημους φίλους μας.»
Έκανες εμφανίσεις και στην Αθήνα το χειμώνα.
«Ναι, είχα τη χαρά αυτή την σεζόν που πέρασε να βρίσκομαι κάθε εβδομάδα στην Αθήνα με καταπληκτικούς μουσικούς παρέα και με καταπληκτικούς καλεσμένους, κάθε εβδομάδα. Ερχόταν κι οι μουσικοί μου ήρωες όπως σας έλεγα και αυτός είναι ο λόγος που ήθελα να ανταποδώσω τη θέρμη, με την οποία με αγκάλιασαν στην Αθήνα. Να έρθουν και εκείνοι κάτω και να ανταποδώσω με κρητική φιλοξενία. Πρέπει να αναφέρω τους συντρόφους μου, τους συνταξιδιώτες μου. Γιάννης Κοντάκης, ηλεκτρικό μπάσο, Αποστόλης Γιασλακιώτης, ηλεκτρική κιθάρα, Πολύδωρος Φραντζεσκάκης στα τύμπανα, Νικόλαος Πλάτων στην τρομπέτα, Ανδρέας Αρβανίτης στη λύρα, στην ασκομαντούρα.»
Κάνετε ως μουσικός ένα συνδυασμό διαφόρων ειδών μουσικής, δηλαδή από ροκ μέχρι έντεχνο και παραδοσιακό.
«Είναι μέσα όλα αυτά τα ακούσματα και ειλικρινά το λέω με πολλή συγκίνηση, πάντα με συνδέουν οι άνθρωποι με τα τραγούδια. Υπάρχουν ιστορίες πολλές, οπότε όταν ακούει κάποιος μία λύρα μέσα σε ένα τραγούδι δεν είναι θέμα εμπλουτισμού ενός μουσικού ηχοχρώματος για να συγκινήσει, είναι η συγκίνηση δική μου που βγαίνει μέσα από το τραγούδι. Κάθε άκουσμα, μία τρομπέτα, ο ήχος του Νικόλαου Πλάτωνα, όταν τον άκουσα επειδή συμμετείχε σε ένα τραγούδι δικό μου καινούριο, ειλικρινά με άγγιξε τόσο πολύ που θέλω σε κάθε τραγούδι να είναι η πνοή του μέσα μας, είναι μεγάλη υπόθεση».
Την Κρήτη την κουβαλάς πάντα μέσα σου;
«Δεν την κουβαλάμε την Κρήτη μόνο, κατ' ουσια η Κρήτη μας κουβαλά και εμείς την έχουμε μέσα μας.»
Αρχαιολογία ή μουσική;
«Είμαι από τους ευλογημένους ανθρώπους που αυτό το οποίο ήθελαν στη ζωή τους να ακολουθήσουν επαγγελματικά το κάνουν. Εγώ έχω να πω ότι είμαι πολύ τυχερός που έχω γνωρίσει όλους αυτούς τους ανθρώπους στις ανασκαφές, τους τεχνίτες, τους εργάτες, τους ανθρώπους όλους που μας έχουν βοηθήσει και μας δίνουν την ευκαιρία και τη δυνατότητα να συνδεθούμε με τον τόπο. Όλοι οι εργάτες των ανασκαφών, όλοι οι άνθρωποι των περιοχών. Τι να πω τώρα για τους ανθρώπους της Κρύας Βρύσης, τι να πω για τους ανθρώπους της Ορνέ, τι να πω για τους ανθρώπους στα Ακούμια, στις Μέλαμπες, που έχουν δεχτεί τόσο εγκάρδια αυτή την αρχαιολογική προσπάθεια».
Πώς τα συνδυάζετε αυτά τα δύο, γιατί και τα δύο θέλουν αφοσίωση.
«Με τη μουσική φεύγω από το χρόνο και με την αρχαιολογία μπαίνω στο χρόνο. Οπότε υπάρχει αυτή η δυνατότητα.»
Ο Κάστελλος θεωρείται ο σπουδαιότερος μυκηναϊκός χώρος σε όλο το νησί.
«Στην Ορνέ είναι ένα μυκηναϊκό πριγκιπάτο το οποίο ανασκάπτεται υπό τη διεύθυνση του μεγάλη μας αρχαιολόγου και πνευματικού ανθρώπου Νικόλαου Σταμπολίδη. Η ομάδα η δική μου είναι η ομάδα της Αθανασίας Κάντα, η οποία είναι και η αρχαιολόγος η οποία με ενέταξε στο έργο. Συμμετέχει η Αναστασία Τζικουνάκη και ο Μανόλης Στεφανάκης. Αυτοί οι πέντε αρχαιολόγοι είμαστε στο έργο και λέω είμαστε και είμαι πολύ ευγνώμων που βρίσκομαι σε αυτή την ομάδα. Έχω λάβει επίσης στοργή και αγάπη και καθοδήγηση από αυτούς τους καταπληκτικούς αρχαιολόγους οι οποίοι ειλικρινά στηρίζουν αυτή την ανασκαφή, όπως επίσης πρέπει να πω και η περιφέρεια Κρήτης, ο Δήμαρχος Γιάννης Ταταράκης είναι από την πρώτη στιγμή στην ανασκαφή, εννοώ έρχεται ο άνθρωπος κάθε χρόνο συνδράμει. Χωρίς τη βοήθειά του δε θα μπορούσε να γίνει η ανασκαφή, οπότε όλοι αυτοί οι άνθρωποι, τι να πω τώρα για τον Σήφη τον Βαβουράκη, μας φιλοξενεί, μας συνδράμει οπουδήποτε χρειαστεί, δηλαδή ξέρετε πόσες φορές που σκάψαμε περίεργους μήνες, χειμώνα, έχει έρθει με ίδια μέσα και μας έχει βοηθήσει να ανέβουμε στο χώρο και είμαι ειλικρινά ευγνώμων για όλους αυτούς τους ανθρώπους.»
Πρόκειται για μία πολύ μεγάλη έκταση.
«Είναι 55 στρέμματα, μία χρονοκάψουλα πραγματικά, διότι όλα τα δωμάτια της Ακρόπολης είναι εκεί, κάτω βέβαια από τόνους πέτρας, αλλά σημαντικά ευρήματα έρχονται στο φως. Οπότε με ανακοινώσεις που γίνονται, ένα βιβλίο που είναι προς συγγραφή θα δώσει πάρα πάρα πολλά στοιχεία για τη ζωή εκείνης της περιόδου των λεγόμενων σκοτεινών χρόνων. Δεν έχουμε πολλές πληροφορίες για τους ανθρώπους της Κρήτης εκείνης της περιόδου, γενικότερα της Μεσογείου, αλλά θεωρώ ότι θα δώσει πολλές πτυχές άγνωστες της ζωής των ανθρώπων του 1200 π.Χ. Μιλάμε για 3200 χρόνια πριν από το σήμερα.»
Φέτος η ανασκαφή πότε ξεκινάει;
«Θα ξεκινήσουμε τέλη του Σεπτεμβρίου, καλώς εχόντων των πραγμάτων και ειλικρινά σας λέω θα είναι χαρά μου να δεχτούμε και κάποιους επισκέπτες, όσοι θέλουν δηλαδή κατά τη διάρκεια των ανασκαφών. Θα είναι χαρά μας να έρθουν να δουν την προσπάθεια.»
Από την περυσινή ανασκαφή ποια είναι τα νέα στοιχεία τα οποία σας αποκαλύφθηκαν;
Υπάρχει ένα εργαστήρι υφαντουργίας, πράγμα που σημαίνει ότι και η παρουσία της γυναίκας στο χώρο είναι πολύ έντονη. Υπάρχουν και διαπολιτισμικά στοιχεία, διότι βρίσκουμε κάποιες εστίες οι οποίες είναι φτιαγμένες με διαφορετικό τρόπο που εκτιμάται ότι προέρχονται από διάφορους τόπους, γιατί μιλάμε για τους λαούς της θάλασσας εκείνου του περιόδου. Οπότε διάφορα στοιχεία έρχονται στην επιφάνεια και θα είμαστε πολύ χαρούμενοι να έχουμε και μια γενική εικόνα μετά τη μελέτη. Γιατί ξέρετε ανασκάπτουμε, μελετάμε το υλικό και μετά το δίνουμε στην κοινότητα για να μπορέσει να μάθει τι γίνεται εκεί.»
