Η Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Ρεθύμνου ιδρύθηκε το 1965 με έδρα το Ρέθυμνο, περιφέρεια ολόκληρο τον τότε Νομό Ρεθύμνης και σκοπό, σύμφωνα με το Καταστατικό της, τη συλλογή, καταγραφή και έκδοση του ανέκδοτου ιστορικού και λαογραφικού υλικού, τη διατήρηση των παραδόσεων, τη συλλογή αντικειμένων ιστορικού και λαογραφικού ενδιαφέροντος, την αξιοποίηση του έργου του Ρεθυμνιώτη Παύλου Βλαστού, την έκδοση λαογραφικού λευκώματος, την έκδοση λαογραφικού δελτίου και την ίδρυση Ιστορικού και Λαογραφικού Μουσείου. Σχετικά με την ίδρυση της Εταιρείας, η Εύα Λαδιά, σε σχετικό άρθρο της μας υπενθυμίζει ότι

επί προεδρίας Μαρίας Τσιριμονάκη, στο Λύκειο Ελληνίδων είχαν δημιουργηθεί επιτροπές για επιστημονικές λαογραφικές μελέτες. Μια από τις επιτροπές στις οποίες συμμετείχαν ο Χριστόφορος Σταυρουλάκης, ο Λεωνίδας Καούνης, η Ελένη Παπαδογιάννη και άλλοι δραστήριοι συμπολίτες είχε την ευθύνη να συγκεντρώσει τοπικές στολές για να αναβαθμιστεί το τμήμα ιματισμού του Λυκείου μας. Με μεγάλη διάθεση δούλεψαν τα μέλη της επιτροπής. Τότε ο Χριστόφορος […] αποφάσισε να ιδρύσει την Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία. Ήταν το 1965 […]. Μαθαίνουμε στο εν λόγω άρθρο ότι η ξαφνική απόφαση του Σταυρουλάκη δεν προκάλεσε τριγμούς ή αντιπαραθέσεις. Τίποτα δεν ανέκοψε τη δημιουργική πορεία εκατέρωθεν. Συνεχίστηκαν οι παράλληλοι δρόμοι των φορέων, χωρίς κανένας να υστερήσει σε αίγλη και προσφορά.

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

Οκτώ χρόνια μετά, το 1973, η ιδέα του Σταυρουλάκη πραγματωνόταν από τη Φαλή Βιγιατζάκη και ιδρυόταν το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο.

Στο όμορφο βενετσιάνικο κτήριο του 17ου αιώνα του Μουσείου, το λαογραφικό υλικό αναπτύσσεται σε πέντε αίθουσες: Στην αίθουσα Ι, τα υφαντά, τα οποία εκτίθενται, χρονολογούνται από τον 19ο και 20ό αι. Στην αίθουσα ΙΙ, εκτίθενται αντικείμενα κεντητικής και κλώστινων συνθέσεων και  παρουσιάζεται το έργο της Ρεθεμνιώτισσας Χρυσής Αγγελιδάκη, καθώς και η προσπάθειά της να περάσουν στο κέντημα τα σχέδια των ρεθυμνιώτικων υφαντών. Ακόμη, στην αίθουσα ΙΙ εκτίθενται δείγματα της ασπρορουχικής που συνόδευε την αστική προίκα στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αι. Στην αίθουσα ΙΙΙ, εκτίθενται αντικείμενα καλαθοπλεκτικής και κεραμικής, καθώς και οι τρόποι και τα εργαλεία κατασκευής τους. Εκτίθενται ακόμη παραδοσιακά κεραμικά. Στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου, γνωστά κέντρα αγγειοπλαστικής υπήρξαν η Καρωτή και κυρίως οι Μαργαρίτες. Υπάρχουν όμως και αναπαραστάσεις του παραδοσιακού ποδοκίνητου τροχού, που πληροφορούν τον επισκέπτη για την τέχνη αυτή, η οποία κράτησε μια σταθερή πορεία από τη Νεολιθική Εποχή μέχρι σήμερα. Εκτίθενται μικρά και μεγάλα αγγεία, χωρισμένα σε ενότητες: αγγεία για το νερό, το κρασί και τη ρακή, ειδικά αγγεία για την τροφή και το λάδι, για την κτηνοτροφία και διάφορες άλλες χρήσεις. Ιδιαίτερη ενότητα αποτελούν τα κεραμικά είδη που χρησιμοποιούνταν στη μελισσοκομία. Η αίθουσα ΙV είναι αφιερωμένη στις παραδοσιακές καλλιέργειες και το ψωμί. Εκεί εκτίθενται παραδοσιακά εργαλεία της καλλιέργειας και της συγκομιδής των δημητριακών καρπών, εργαλεία για το άλεσμα του καρπού ή για το ζύμωμα και το φούρνισμα του ψωμιού.  Τέλος, στην αίθουσα V, παρουσιάζονται τα παραδοσιακά επαγγέλματα.

Σήμερα, το Μουσείο εξελίσσεται σε ένα σύγχρονο ερευνητικό και εκπαιδευτικό κέντρο για τη διάσωση του λαϊκού πολιτισμού της Κρήτης. Τις προαναφερόμενες ενότητες συμπληρώνει σήμερα έκθεση αστικής λαογραφίας με θέμα Το Ρέθυμνο από το 1898 έως το 1913: από την Κρητική Πολιτεία στην Ένωση, στην οποία παρουσιάζεται η πολιτική, κοινωνική και οικονομική ζωή της πόλης την περίοδο αυτή.

Η ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

Από το 1993, η Εταιρεία εκδίδει το περιοδικό Κρητολογικά Γράμματα, που συμβάλλει στην έρευνα, την καταγραφή και την προβολή της Τοπικής Ιστορίας, κατά τρόπο έγκυρο. Το περιοδικό αποτέλεσε ένα έγκριτο και φιλόξενο βήμα για τους μελετητές των αρχείων και της Τοπικής ή της Κρητικής Ιστορίας γενικότερα.

Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ, ΩΣ ΔΙΟΡΓΑΝΩΤΡΙΑ Ή ΣΥΝΔΙΟΡΓΑΝΩΤΡΙΑ ΣΥΝΕΔΡΙΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ - ΕΚΔΟΣΕΙΣ

• Το 1991, ανέλαβε την οργάνωση του Ζ΄ Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου, τα Πεπραγμένα του οποίου δημοσιεύθηκαν το 1995 σε 6 τόμους της Νέας Χριστιανικής Κρήτης, σε επιμέλεια Νίκου Παπαδογιαννάκη.
• Το 1995, πραγματοποιήθηκε το Διεθνές Συνέδριο Τα κεραμεικά εργαστήρια από την Αρχαιότητα έως Σήμερα, στις Μαργαρίτες Ρεθύμνου, ένα από τα τέσσερα σημαντικότερα αγγειοπλαστικά κέντρα της Κρήτης, με έντονη δραστηριότητα ακόμα και σήμερα. Τα Πρακτικά τυπώθηκαν έναν μόλις χρόνο μετά, σε δική μου επιμέλεια.
• Το 1998, η Εταιρεία διοργάνωσε το Συνέδριο Τα Κρητικά Τοπωνύμια και συμμετείχε ως συνδιοργανωτής σε δύο Ημερίδες: την Ημερίδα μνήμης του Οδυσσέα Ελύτη και αυτήν για τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Διονυσίου Σολωμού και τον θάνατο του Ρήγα Βελεστινλή ή Φεραίου. Τα Πρακτικά των Κρητικών Τοπωνυμίων υπογράφει ο Γιάννης Παπιομύτογλου το 2000.
• Το 2000, το διοργάνωσε το Συνέδριο για τη Λαϊκή Ιατρική, τα Πρακτικά του οποίου επιμελήθηκε ο Γιάννης Παπαπιομύτογλου το 2003, ενώ το 2001 δημοσιεύθηκε σε επιμέλεια Νίκου Παπαδογιαννάκη το Κρητικόν Ιατροσόφειον, το οποίο περιλαμβάνει διασκευές ιατρικών συγγραμμάτων με βυζαντινή προέλευση. Στο βιβλίο, πέραν των ιατρικών συνταγών, αναδεικνύεται και ο γλωσσικός πλούτος των κειμένων.
• Το 2002, οργάνωσε το Συνέδριο Της Βενετιάς το Ρέθυμνο. Τα Πρακτικά του Συνεδρίου συνυπέγραψαν η Χρύσα Μαλτέζου και η Ασπασία Παπαδάκη το 2004.
• Το 2003, υπήρξε μια σημαντικότατη χρονιά για την Εταιρεία, δεδομένου ότι συμμετείχε ως συνδιοργανωτής στην Ημερίδα με θέμα Το ύφος και τα χαρακτηριστικά της Κρητικής Μουσικής: ακούσματα της δυτικής Κρήτης και στην Ημερίδα Τα 90 χρόνια από τον θάνατο του Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη. Την ίδια χρονιά ωστόσο, διοργάνωσε δύο μεγάλης σημασίας Συνέδρια: Το Διεθνές Ο Μυλοπόταμος από την Αρχαιότητα ως Σήμερα  (Οκτώβριος 2003) και το Συνέδριο 90 χρόνια από την Ένωση της Κρήτης με την ελεύθερη Ελλάδα. Ο Μυλοπόταμος από την Αρχαιότητα ως Σήμερα, πραγματοποιήθηκε στο Πάνορμο Μυλοποτάμου και ήταν πολυεπίπεδο, καθώς αφορούσε στην Αρχαιολογία την Ιστορία, τη Λαογραφία και την Κοινωνιολογία της περιοχής. Οι οκτώ τόμοι των Πρακτικών υπογράφονται από τον καθηγητή Φιλολογίας τότε του Πανεπιστημίου Κρήτης και σήμερα του Α.Π.Θ. και εμένα. Αξίζει να σημειωθεί ότι την πολυεπίπεδη/διεπιστημονική παρουσίαση ενός τόπου επανέλαβαν και άλλα Συνέδρια, όπως αυτά για τον Άγιο Βασίλειο, το Αμάρι, τη Μεσαρά, τον Αποκόρωνα, για να αναφέρω κάποια.

Σε συνεργασία με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος» διοργάνωσε Συμπόσιο στο Ρέθυμνο, μεταξύ 5 και 7 Δεκεμβρίου,  με θέμα τα  90 χρόνια από την Ένωση της Κρήτης με την ελεύθερη Ελλάδα Το συμπόσιο τελούσε υπό την αιγίδα της Βουλής των Ελλήνων και έγινε με την υποστήριξη της Γενικής Γραμματείας Περιφέρειας Κρήτης, της Νομαρχιακής και Τοπικής Αυτοδιοίκησης Ρεθύμνου, του Πανεπιστημίου Κρήτης, του Δικηγορικού Συλλόγου Ρεθύμνου, της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Ρεθύμνου και των Γ.Α.Κ.-Αρχείων Ν. Ρεθύμνου. Το 2007 δημοσιεύθηκαν τα Πρακτικά σε επιμέλεια Μιχάλη Τρούλη. Σε αυτά, παρουσιάζονται μεταξύ άλλων τα προβλήματα της σύγχρονης ιστορικής προσέγγισης της Κρητικής Πολιτείας, η πολιτική διάσταση του Κρητικού Ζητήματος, οι προσωπικότητες της Κρητικής Πολιτείας, ο δρόμος προς την Ένωση από νομικής πλευράς, το νομοθετικό πλαίσιο από την Αυτονομία προς την Ένωση, η πολιτική και οι στρατηγικές του Ελευθερίου Βενιζέλου αναφορικά με διάφορα θέματα όπως τους Μουσουλμάνους επί Κρητικής Πολιτείας, την εκπαίδευση, οι αγώνες των Κρητικών, οι ιδεολογικές απηχήσεις, ο αθηναϊκός και κρητικός Τύπος κ.ά.

• Το 2004, διοργάνωσε στις Μαργαρίτες την Τιμητική Ημερίδα για την πρωτοπόρο μελετήτρια της παραδοσιακής ελληνικής αγγειοπλαστικής τέχνης Μπέττυ Ψαροπούλου, Διευθύντρια του Κέντρου Μελέτης Νεώτερης Κεραμεικής και Πρόεδρο του Ιδρύματος οικ. Γεωργίου Ψαροπούλου. Την ίδια χρονιά συμμετείχε στη διοργάνωση της Ημερίδας Ιαματικά και αρωματικά βότανα της Κρήτης, που πραγματοποιήθηκε στον Άγιο Κωνσταντίνο Ρεθύμνου. Και πάλι το 2004, συμμετείχε στην οργάνωση της Ημερίδας 1824-2004: 180 χρόνια από την άθληση των Αγίων Τεσσάρων Νεομαρτύρων Αγγελή, Γεωργίου, Μανουήλ και Νικολάου. Το ίδιο έτος διοργάνωσε, μαζί με τον Δήμο Μυλοποτάμου και τον Πολιτιστικό Σύλλογο του Γαράζου, μια εκδήλωση που διήρκεσε μία εβδομάδα και έμεινε στις καρδιές όλων μας: Το Φεστιβάλ Ημέρες Κεραμικής. Σε αυτό, συμμετείχαν για πρώτη φορά 25 παραδοσιακοί αγγειοπλάστες από όλη την Ελλάδα και το Τσανάκ Καλέ στα Δαρδανέλλια, στην Τουρκία, οι οποίοι δούλεψαν επιτόπου, προσφέροντας παράλληλα εκπαιδευτικά προγράμματα σε 5.000 μαθητές. Στο πλαίσιο του φεστιβάλ πραγματοποιήθηκε όμως, σε συνεργασία με το Τμήμα Ιστορία και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, ημερίδα για τις τεχνικές του πηλού και τα αρχαία εργαστήρια, ενώ δημιουργήθηκε καμίνι με τον παραδοσιακό τρόπο και κινηματογραφήθηκαν όλες οι τεχνικές των αγγειοπλαστών. Σήμερα, η συλλογή των αγγείων που παρήχθησαν και αποτελούν ένα ικανότατο δείγμα της πανελλήνιας παραδοσιακής αγγειοπλαστικής παραγωγής, αποτελεί τη βάση για το Μουσείο Πηλού του Γαράζου .
• Το 2005, ακόμα μία Ημερίδα, αφιερωμένη στον Franzesco Barozzi, στον Άγιο Κωνσταντίνο Ρεθύμνου.

• Το 2006, Λαϊκές τελετουργίες στην Κρήτη. Έθιμα στον κύκλο του χρόνου.
• Το 2007, πραγματοποιήθηκαν μία Ημερίδα με τίτλο Ρήγας: Επαναστάτης, Εθναγωγός και Νεωτεριστής και το Συνέδριο για τη Ρωσική Παρουσία στο Ρέθυμνο (1897-1909). Επίσης εκδόθηκε το βιβλίο του Γιάννη Γρυντάκη Η ζωή στο Μυλοπόταμο τον 16ο αιώνα, με βάση κτηματολογικές καταγραφές των χωριών Μελιδονίου και Αγιάς, σε επιμέλεια Μιχαλη Τρούλη.
• Το 2008, Ημερίδα με τίτλο Το Οθωμανικό Κτηματολόγιο Ρεθύμνου. Το ίδιο έτος, πραγματοποιήθηκε Ημερίδα με τίτλο Αναφορά στον Παύλο Βλαστό. Τιμή και μνήμη στον Πατέρα της κρητικής Λαογραφίας, στο Βυζάρι Αμαρίου. Αργότερα, το 2014, η Εταιρεία θα συμμετάσχει σε Συνέδριο για το έργο του Παύλου Βλαστού, μαζί με τα ΓΑΚ-Ιστορικό Αρχείο Ρεθύμνου και το Κέντρο Κρητικής Λογοτεχνίας.
• Το 2009, η Εταιρεία διοργάνωσε εορταστικές σειρά εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Παντελή Πρεβελάκη

Επιτρέψτε μου εδώ ιδιαίτερη μνεία σε μια σειρά βιβλίων: Σεβαστέ μοι θείε, την δεξιάν σας ως υιός κατασπάζομαι. Οι επιστολές του Αντωνίου Γιάνναρη προς τον Χατζή Μιχάλη Γιάνναρη. Τυπώθηκε το 2009, με εισαγωγή και σχόλια του Ν. Παπαδογιαννάκη. Το βιβλίο Διπλωματία και Πόλεμος. Γεώργιος Σκουλούδης και Εμμανουήλ Παχλάς: Δύο εξαιρετικές μορφές στο σταυροδρόμι του Αρκαδίου, των Δημητρίου Στεργίου και Χρήστου Ζαχαράκι το 2008. Τη Ροδαμιά του Γιάννη Πλατύρραρχου το 2010, με εισαγωγή και σχόλια των Νικολάου Παπαδογιαννάκη και Ελπινίκης Νικολουδάκη-Σουρή ως γνήσιο δείγμα πεζού λόγου εξ ολοκλήρου στο κρητικό ιδίωμα. Επίσης στο βιβλίο Τζώρτζης Πάντιμος, ένας διαφορετικός νοτάριος το 2011, με εισαγωγή και σχόλια του Γιάννη Γρυντάκη, το οποίο δημοσιεύθηκε προκειμένου να δοθεί δωρεάν στους εισηγητές του 11ου Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου. Το βιβλίο Τσάρπαλος με επιμέλεια και σχόλια των Παπαδογιαννάκη και Νικολουδάκη-Σουρή το 2014. Το βιβλίο Διατί βιάζεσαι, παιδί μου, και θέλεις να τα κάμης όλα μαζί, το οποίο αποτελεί το Αρχείο του Κωνσταντίνου Μάνου, με εισαγωγή και σχόλια επίσης των Παπαδογιαννάκη και Νικολουδάκη-Σουρή, το 2020. Δεν χρειάζεται να επισημάνω εδώ το γεγονός ότι οι εργασίες αυτές έγιναν το εφαλτήριο για τις μικροϊστορικές ή γλωσσολογικές αναζητήσεις πολλών ακόμη συγγραφέων έκτοτε.

Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΑΙ Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Η Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Ρεθύμνου, αναζητώντας το σύγχρονο πρόσωπο της Κρήτης, αφενός καταγράφει στον τοπικό Τύπο και την περιοδική της έκδοση και αφετέρου στηρίζει τα εκπαιδευτικά προγράμματα ήδη από το τέλος της δεκαετίας του 1980. Αντιδρώντας υπεύθυνα και γρήγορα στην άνθηση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων στο Ρέθυμνου, αποφάσισε τη δημοσίευση αρκετών από αυτά, στην προσπάθειά της να στηρίξει τη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ρεθύμνου και το Κέντρο Περιβαλλοντικής Αγωγής και Ενημέρωσης «Φάλκονας», αποτυπώνοντας τη συγκυρία. Εξάλλου, η Εταιρεία συστηματικά πραγματοποιούσε μέχρι τότε βιβλιοπαρουσιάσεις των εκπαιδευτικών προγραμμάτων στον Νομό τόσο στον τοπικό Τύπο όσο και στα Κρητολογικά Γράμματα.

Σε αυτό το πλαίσιο, δημοσιεύθηκαν εκπαιδευτικά προγράμματα για την Παναγία της Σκεπαστής και την πειρατεία στην Κρήτη το 1996, καθώς και για τη Βιράν Επισκοπή και τις αρχαιότητές της το 1996. Ανατυπώθηκε από τα Πρακτικά του Διεθνούς Συνεδρίου Μαργαριτών το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που υπέγραφα η ίδια και η αρχαιολόγος Γιάννα Βενιέρη για την κεραμική το 1997. Παρουσιάστηκε ο μύλος της Σκεπαστής και οι ανεμόμυλοι του νησιού το 1998, τα ξυλοκάμινα της Αγιάς το 1998, καθώς και τα βυζαντινά μνημεία του Νομού Ρεθύμνου το 1999.

Το 2008, μάλιστα, σε συνεργασία με την ΚΕ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου, πραγματοποιήθηκε το Συνέδριο για τη μουσειακή αγωγή και τα εκπαιδευτικά προγράμματα Η Άνοιξη των μουσείων, που τα Πρακτικά του τυπώθηκαν το 2011 σε δική μου επιμέλεια, συμπυκνώνοντας αφενός τη σχετική εμπειρία της δυτικής Κρήτης και αφετέρου γνωρίζοντας στη ρεθυμνιώτικη εκπαιδευτική κοινότητα τις μουσειοπαιδαγωγικές δράσεις της χώρας.

ΤΙΜΗΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΣΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ

Η Εταιρεία είχε την πρωτοβουλία να τιμήσει τόσο ερευνητές και μελετητές της Τοπικής Ιστορίας και της Λαογραφίας όσο και Κρήτες λογοτέχνες. Στο ίδιο πλαίσιο ανάδειξης της κρητικής παραγωγής στον τομέα των γραμμάτων, παρουσίασε και πολλά βιβλία με κρητολογικό περιεχόμενο. Ας δούμε πιο λεπτομερώς:

• Το 1994, συμμετείχε στη διοργάνωση Τιμητικής Ημερίδας για τον Γιάννη Μανούσακα.
• Το 1996, συμμετείχε στην Ημερίδα για τα δέκα χρόνια από τον θάνατο του Πρεβελάκη. Τα Πρακτικά δημοσιεύθηκαν το 2000, σε επιμέλεια Νίκου Παπαδογιαννάκη.
• Το 1997, συμμετείχε ως συνδιοργανωτής φορέας στην υλοποίηση Ημερίδας για τα 40 χρόνια από τον θάνατο του Καζαντζάκη.
• Πραγματοποίησε Τιμητικές Ημερίδες για τον Ανδρέα Νενεδάκη και τον Χρήστο Μακρή, στο Ρέθυμνο, το 2006.
• Τιμητική Ημερίδα για τον Νίκο Καζαντζάκη, με τίτλο Πενήντα χρόνια απουσίας  και παρουσίας, στο Ρέθυμνο, το 2007.
• Ημερίδα με θέμα το βιβλίο του Δημητρίου Στεργίου και Χρήστου Ζαχαράκι Διπλωματία και Πόλεμος. Γεώργιος Ζ. Σκουλούδης - Εμμανουήλ Παχλάς: Δύο Ρεθυμνιώτικες μορφές στο σταυροδρόμι του Αρκαδίου, στο Ρέθυμνο, το 2008.
• Ημερίδα με θέμα το βιβλίο του Μάνου Περράκη Το τέλος της οθωμανικής Κρήτης. Οι όροι κατάρρευσης του καθεστώτος της Χαλέπας (1878-1879), στο Ρέθυμνο και πάλι, το 2010, καθώς και μία ακόμα με θέμα το βιβλίο του Γιάννη Πλατύρραρχου Ροδαμιά, στο Πάνακρον Αμαρίου, το 2010.
• Το 2011, οργανώθηκε Ημερίδα με θέμα Οι εργασίες αποκατάστασης ενός μνημείου, στην Ιερά Μονή Αρκαδίου. Την ίδια χρονιά, οργανώθηκε όμως με επιτυχία και το 11ο Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο.

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ

Για την υλοποίηση όλων αυτών των δράσεων που υπογραμμίζουν τη σοβαρότητα του φορέα και την εξωστρέφεια των μελών του διαχρονικά, η Εταιρεία συνεργάστηκε, πέραν των αποδήμων Ρεθεμνιωτών επιστημόνων, με το Πανεπιστήμιο Κρήτης, το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, τις τοπικές Εφορείες Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων και Βυζαντινών, Μεταβυζαντινών και Μνημείων (το 2014 που αυτές ενοποιήθηκαν ως Εφορεία Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου), τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση, τους Δήμους, τις Διευθύνσεις Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, το Εργαστήριο Μελέτης Γλώσσας και Λογοτεχνίας στην Εκπαίδευση του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης, το Λύκειο Ελληνίδων ή το Κέντρο Μελέτης Νεώτερης Κεραμικής κ.λπ.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Φίλοι και Φίλες της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Ρεθύμνου,

κλείνοντας, θα  ήθελα να απολογηθώ για το γεγονός ότι δεν επικεντρώθηκα σε συγκεκριμένα πρόσωπα που είναι απολύτως συνδεδεμένα με την ιστορία και την εξέλιξη της Εταιρείας κατά της διάρκεια της πορείας της από την αρχή ως σήμερα. Είμαι σίγουρη όμως ότι έτσι κι αλλιώς τους αποδίδεται η οφειλόμενη τιμή από τον καθένα ξεχωριστά αλλά και από τους φορείς του Πολιτισμού της πόλης, καθώς έχουν ήδη περάσει στη συλλογική μνήμη.

Στην ομιλία μου, θέλησα να επιμείνω στο πολύπλευρο και πλουσιότατο έργο της ΙΛΕΡ, υπογραμμίζοντας την πληθώρα και την ποικιλία των δράσεων, τον αριθμό των τίτλων των βιβλίων που παράχθηκαν, τη συνέπεια των Διοικητικών Συμβουλίων να δημοσιεύουν τα πρακτικά των συνεδρίων, των συμποσίων, των ημερίδων και των τιμητικών εκδηλώσεων, επιδεικνύοντας μεγάλο επαγγελματισμό αν και ερασιτέχνες και καταθέτοντας κάθε στιγμή του προσωπικού τους χρόνου για την πραγμάτωση του οράματος της Εταιρείας, την εξωστρέφεια, την πρωτοποριακή αντίληψη του ανοίγματος προς την περιφέρεια και της επιστημονικής και διεπιστημονικής προσέγγισης της Τοπικής Ιστορία και της Λαογραφίας.

Η ΙΛΕΡ και όλοι οι άνθρωποι που την πλαισίωσαν ή την πλαισιώνουν από την ίδρυσή της μέχρι σήμερα δεν απαίτησαν κάτι από την κοινωνία του Ρεθύμνου. Η κοινωνία του Ρεθύμνου ωστόσο τους οφείλει σεβασμό, γιατί ασχολήθηκαν πολύ σοβαρά με το αρχειακό υλικό του Ρεθύμνου, την Τοπική Ιστορία και τη Μικροϊστορία του και τα ανέδειξαν, αλλά και γιατί διείσδυσαν σε όλους τους τομείς -από την αρχαιολογία μέχρι τα τοπωνύμια, τη γλώσσα και τη λογοτεχνία μέχρι διάφορες πτυχές της Ιστορίας, το Ρέθυμνο ως την Περιφέρειά του- και ανέδειξαν το πολιτιστικό πρόσωπο του Ρεθύμνου.

Με αυτή την προίκα και την εμπειρία των 60 χρόνων ανιδιοτελούς εργασίας τόσων ανθρώπων, μπορούμε να προχωρήσουμε στην καταγραφή και του νέου προσώπου της Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνου, όπως αυτό σκιαγραφείται στις παρούσες κοινωνικές/ιστορικές συνθήκες. Σκοπός μας είναι αφενός η Εταιρεία να αφορά σε  ακόμα περισσότερους κατοίκους της περιοχής μας και αφετέρου -και με τη ματιά καρφωμένη στη μεγάλη, την οραματική εικόνα- να κάνει ό,τι χρειάζεται ώστε η συσσωρευμένη γνώση να διαχυθεί με σύγχρονους τρόπους. Μείνετε συντονισμένοι, λοιπόν.

Σας ευχαριστώ πολύ εκ μέρους όλου του Διοικητικού Συμβουλίου για την προσοχή σας.  

*  Η ομιλία εκφωνήθηκε την Τετάρτη 26 Μαΐου 2026 στο Σπίτι του Πολιτισμού στην επετειακή εκδήλωση για τα 60 χρόνια προσφοράς στην Ι.Λ.Ε.Ρ.

ΠΟΙΟΙ ΥΠΗΡΕΤΗΣΑΝ ΤΗΝ ΙΛΕΡ 1965-2025 (ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥΣΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ι.Λ.Ε.Ρ ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΚΔΗΛΩΣΗ)

ΠΡΟΕΔΡΟΙ ΙΛΕΡ 1965 – 2025

Χριστόφορος Σταυρουλάκης,  Ανδρέας Σταυρουλάκης, Κωνσταντίνος Ξεξάκης, Μιχάλης Τρούλης, Νικόλαος Παπαδογιαννάκης, Μανούσος Κλάδος.

ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΥΠΗΡΞΑΝ ΩΣ ΜΕΛΗ ΤΑ Δ.Σ. ΙΛΕΡ

Αντώνης Χουρδάκης, Γιάννης Παπιομύτογλου, Γιώργος Αρχοντάκης,  Αντώνης Δαφέρμος, Γιώργης Βαρούχας, Ασπασία Παπαδάκη, Κωστής Παπαδάκης – Δάνδολος. Λεωνίδας Καούνης, Μιχάλης Γρηγοράκης, Γιώργης Παπαδάκης, Ανδρέας Μεντάκης, Δημήτρης Βιβυλάκης, Νίκος Σοφουλάκης,  Ζαχαρίας Κασωτάκης,  Γιάννης Χαντουμάκης, Κώστας Μανουράς,  Στέλιος Κιαγιαδάκης ή Φτερόλακας, Αλέξανδρος Τσουρδαλάκης, Γιάννης Σπανδάγος, Αννέτα Δεβεράκη, Ειρήνη Βογιατζή, Άρης Τσαντιρόπουλος, Μιχάλης Παπαδάκης, Αλεξάνδρα Ζερβού,  Ελπινίκη Σουρή - Νικολουδάκη, Δημήτρης Πολιτάκης, Γιάννης Λιονής, Ευάγγελος Μανταδάκης, Δημήτρης Σκαρτσιλάκης, Κώστας Ράλλης, Νίκος Δασκαλάκης, Ειρήνη Γαβριλάκη, Νίκος Δερεδάκης, Μάνος Γοργοράπτης, Αθηνά Πετρακάκη, Ηλίας Λουλούδης, Βασίλης Σιμιτζής, Γρηγόρης Παπαδοπετράκης, Στέλιος Καλογεράκης,  Νίκος Λίτινας, Ξενοφώντα Σπιταδάκης.