ΑΠΟ ΤΑ ΓΥΡΙΣΜΑΤΑ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΣΤΟ «ΣΠΙΤΙ ΤΩΝ ΚΟΥΡΗΤΩΝ»
Στο πλαίσιο των γυρισμάτων για την δημιουργία ντοκιμαντερ προβολής του γεωπάρκου του Ψηλορείτη, ο σκηνοθέτης Λευτέρης Χαρωνίτης επέλεξε το «Σπίτι των Κουρήτων», μια ιδιαίτερη μονάδα εναλλακτικού τουρισμού, η οποία λειτουργεί στα Τζανακιανά Μαργαριτών Μυλοποτάμου, για να δείξει το πώς το φυσικό περιβάλλον «δένει» με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική και πως επιτυγχάνεται διαδραστικά η διασύνδεση του τουρισμού με τον πολιτισμό και την παραδοσιακή γαστρονομία.
Ουσιαστικά, οργανώθηκε μια ολόκληρη εκδήλωση παρασκευής τοπικών εδεσμάτων μέσα στο περιβάλλον μιας αυθεντικής παραδοσιακής Κρητικής κουζίνας σε μια αγροικία, η οποία λειτουργεί ως οικομουσείο, γνωστό ως «Κουρητία Οδός». Έτσι, οι θεατές του ντοκιμαντερ που ήδη εκδόθηκε και προβάλλεται, θα δουν την γυναίκα της Κρήτης να ζυμώνει, να φουρνίζει και να μαγειρεύει, χρησιμοποιώντας ξύλα και φωτιά, πήλινα σκεύη, υλικά ντόπια, συνταγές πατροπαράδοτες και τεχνικές της γιαγιάς και της μάνας!
Εκείνο, όμως, το οποίο τελικά εξάγεται ως συμπέρασμα και θετικό αποτέλεσμα, είναι, ότι γίνεται αντιληπτό πώς σήμερα μπορεί να στηθεί μια σημαντική μονάδα εναλλακτικού τουρισμού σε ένα χωριό της Κρήτης, στο οποίο ο επισκέπτης, θα νιώσει φιλοξενούμενος και θα βιώσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της αγροτικής και οικιακής ζωής μιας Κρητικής οικογένειας.
Και αυτό γιατί στο «Σπίτι των Κουρήτων» ήδη εφαρμόζεται με επιτυχία μία από τις βασικότερες θεωρίες του εναλλακτικού τουρισμού που σε πολλές περιπτώσεις αποτελεί ακόμα ζητούμενο. Δηλαδή, η διαφοροποίηση. Η επίτευξη της ειδοποιούς διαφοράς του τουριστικού μας προορισμού, που θα συμβάλει στην πολυπόθητη επέκταση της τουριστικής περιόδου.
Μιλώντας για την σημασία της εκδήλωσης αυτής, η δημιουργός του Οικουμουσείου Κουρητία Οδός και της αγροτουριστικής μονάδας «Σπίτι των Κουρήτων» κ. Αναστασία Φρυγανάκη, δήλωσε στην εφημερίδα μας, ότι «τέτοιες δραστηριότητες είναι πιλοτικές παρεμβάσεις για την εμπέδωση καλών πρακτικών στον εναλλακτικό τουρισμό. Προβάλλουν ως θεματοφύλακες με την εθνική μας ταυτότητα και ως πρόταση για την ενίσχυση οικολογικής – αγροτουριστικής ιδέας για την αειφορική ανάπτυξη του τόπου».
Η ίδια τόνισε ότι «μέσα από τις διαδικασίες που υλοποιήθηκαν ήρθαμε σε επαφή με τη γαστρονομική παράδοση της Κρήτης που χάνεται στα προϊστορικά χρόνια όπως αποκαλύπτουν τα πήλινα δοχεία στις αγροτικές εγκαταστάσεις των οικείων και τα ευρήματα σε αρχαιολογικές θέσεις. Επίσης έγινε η περιγραφή του γαστρονομικού χαρτοφυλακίου και ορίζοντα της περιοχής, η ανάδειξη της πολιτιστικής ταυτότητας των προορισμών που σηματοδοτεί η χρήση των τοπικών προϊόντων και βέβαια δείξαμε πως γίνεται η ενίσχυση των εναλλακτικών μορφών τουρισμού, η εφαρμογή περιβαλλοντικής και πολιτιστικής πολιτικής με στόχο την προστασία, διατήρηση, σωστή διαχείριση, προβολή και ανάδειξη του πολιτιστικού και φυσικού περιβάλλοντος της ευρύτερης περιοχής. Την πληροφόρηση, μύηση και ευαισθητοποίηση των επισκεπτών για γνωριμία με την τοπική κοινότητα, τα ήθη και έθιμα, το οικοσύστημα και γενικά το ιστορικό στίγμα του τόπου. Μέσα από τέτοιες δράσεις επιτυγχάνουμε την κοινωνική ενεργοποίηση των κατοίκων για ενεργό συμμετοχή σε δραστηριότητες που προωθούν τον ήπιο τουρισμό και κινητοποίηση των παραγωγικών, πολιτισμικών και αναπτυξιακών δυνάμεων του τόπου που με την συνεργασία της τοπικής αυτοδιοίκησης μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της ενδοχώρας.»
Η ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ
Η εκδήλωση για την λήψη των γυρισμάτων περιλάμβανε της παρουσίαση της τοπικής αρχιτεκτονικής ενός ιστορικού διατηρητέου σπιτιού και παραδοσιακές αγροτικές δράσεις που αφορούσαν το ζύμωμα του ψωμιού και το ψήσιμο στον ξυλόφουρνο, τη δημιουργία του προζυμιού με δαφνόφυλλα και λίγο μούστο που ανέβηκε στον ήλιο, τη χρήση των άγριων χόρτων της περιοχής σε πίτες και μαγειρική, τη χρήση των βοτάνων, αρωματικών και θεραπευτικών από τα ιστορικά μονοπάτια του «Λαγγού» των Μαργαριτών για να αρωματισθεί το ελαιόλαδο του Μυλοποτάμου.
Επίσης την τυροκόμηση και την υλοποίηση τοπικών σπιτικών συνταγών που αφορούν την Κρητική κουζίνα.
Σχετικά η κ. Φργυγανάκη, τόνισε ότι «οι Κρητικοί εδώ και 35 αιώνες τρέφονται σχεδόν με τον ίδιο τρόπο. Η καθημερινή τους διατροφή περιλαμβάνει άφθονα ακατέργαστα δημητριακά όπως σιτάρι, κριθάρι για την παρασκευή ψωμιού και παξιμαδιών. Τρώνε πολύ τακτικά όσπρια. Μαζεύουν από την εξοχή πολλά άγρια χόρτα, χρησιμοποιούν μόνο ελαιόλαδο, τρώνε πολλές ελιές, καρύδια, κάστανα, σύκα, μήλα, ρόδια, σταφύλια και θυμαρίσιο μέλι. Το μέλι από τα Μινωικά χρόνια ήταν η κατεξοχήν γλυκαντική ουσία. Το χρησιμοποιούσαν στα νεκρόδειπνα, στις ταφικές πρακτικές και ως προσφορές σε θεούς. Η μέλισσα συμβόλιζε θεά και η απεικόνισή της σε πολλά Μινωικά κοσμήματα. Χρησιμοποιούσαν αρωματικά βότανα όπως κολίανδρο, ρίγανη, φλισκούνι, μέντα, μάραθο κ.α. Τη γαστρονομική παράδοση της περιοχής του Μυλοποτάμου δεν τη μελετήσαμε μόνο στις χύτρες της οικογενειακής ταβέρνας και του αγροτικού σπιτιού αλλά επιχειρήσαμε την προσέγγιση των διατροφικών στρατηγικών που ανάγουν τις αρχές τους στην προϊστορική Κρήτη, στα υπολείμματα που βρέθηκαν σε ανασκαφές αρχαιολογικών θέσεων όπως τις ταφικές πρακτικές της Ελεύθερνας (Νεκρόπολη ορθής πέτρας) και στο εμπορικό κέντρο του Μινωικού ανακτόρου στο Μοναστηράκι.»
Σε ότι αφορά το χώρο που φιλοξένησε την εκδήλωση και τις λήψεις για την ταινία του Βασίλη Χαρωνίτη, η κ. Φρυγανάκη δήλωσε, ότι «η αποκατάσταση ενός παραδοσιακού σπιτιού με κυρίαρχο στοιχείο το ξύλο και την πέτρα της περιοχής σε φέρνει σε επαφή με αρχέγονες διαδικασίες όπως είναι η γη, το σκάλισμα του αμπελιού, το μάζεμα της ελιάς στη συγκομιδή και η αποξήρανση βοτάνων. Δηλαδή, την επιστροφή του ανθρώπου σε ένα παλαιότερο τρόπο ζωής, ξεχασμένο που μπορεί όμως να προσφέρει πολλά στο σύγχρονο άνθρωπο. Το ιστορικό διατηρητέο « Σπίτι των Κουρήτων» κατά τη διαδικασία της αποκατάστασης διαφύλαξε όλα τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά του σπιτιού του 18ου αιώνα που έχει τις ρίζες του στο προϊστορικό μινωικό μέγαρο: την αυλή με τις πετρόχτιστες γούρνες και πεζούλες, το φουρνόσπιτο, τις πήλινες καμινάδες, τους οντάδες, τους σταμνοστάτες, τα πανάρχαια πιθάρια, την πολεμίστρα, τη λαξευτή σε βράχο δεξαμενή όμβριων υδάτων.»
ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ
«Η αναβίωση της παράδοσης είναι η άμεση μορφή της ιστορικής μνήμης, το συνειδητό ξαναζωντάνεμα των περασμένων και η ύψωσή τους σε κανόνα ζωής που μας κατευθύνουν στην καθημερινότητά μας. "Η εξιδανίκευση του χθεσινού είναι η εξυψωτική προβολή του σήμερα στο αύριο δυναμωμένη από το χθες» δηλώνει η κ. Φρυγανάκη, η οποία ως προς τους στόχους της λειτουργίας του Πολιτιστικού οργανισμού «Το Σπίτι των Κουρήτων» επεξηγεί, ότι έχει απώτερο σκοπό «Την προστασία και διαχείριση του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος. Την προώθηση της δια βίου εκπαίδευσης και συγκεκριμένα την εκπόνηση και εφαρμογή εκπαιδευτικών προγραμμάτων μέσω διαδραστικών μεθόδων περιφερειακής και αστικής ανάπτυξης στην ευρύτερη περιοχή της Κρήτης με στόχο τη διαμόρφωση περιβαλλοντικής πολιτικής για τη διάσωση βιότοπων, οικοσυστημάτων, αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, μνημείων και παραδοσιακών οικισμών. Την πραγματοποίηση συνεδρίων, σεμιναρίων, ανοικτών συζητήσεων με θέματα: Παιδεία, Πολιτισμός, Βιώσιμη ανάπτυξη, Αειφορία, Τουρισμός, Καινοτομία, επιχειρηματικότητα. Την πραγματοποίηση ημερίδων, εκδηλώσεων και μαθημάτων για την Ελληνική γλώσσα, για τα επαγγέλματα που φθίνουν (αγγειοπλάστες, υφάντρια), για τον πολιτισμό στο τραπέζι (διατροφικές πρακτικές από τα χρόνια του Μίνωα έως σήμερα), για την άυλη πολιτιστική κληρονομιά, για την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση του Έλληνα.»
Σε ό,τι αφορά το Οικομουσείο Κουρητία Οδός είναι ένας οργανισμός που έχει τη μορφή πολιτιστικού εργαστηρίου για την προώθηση μιας βιωματικής σχέσης του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον και την πολιτιστική κληρονομιά. Δραστηριοποιείται στις περιοχές των βορειοδυτικών υπωρειών του Ψηλορείτη και προσανατολίζεται επιχειρησιακά στη στήριξη των παραδοσιακών πρακτικών, των τοπικών παραγωγών και την προώθηση εναλλακτικών μορφών τουρισμού. Το Οικομουσείο λειτουργεί παράλληλα ως κέντρο τεκμηρίωσης, έρευνας, οργάνωσης και υλοποίησης εκπαιδευτικών, επιμορφωτικών και επιστημονικών προγραμμάτων μέσω των οποίων αποκτάται εμπειρία – αγωγή του πολίτη στον τρόπο αντίληψης και διαχείρισης του περιβάλλοντος. Η Κουρητία οδός που υλοποιεί το ίχνος της παρουσίας του Οικομουσείου στην περιοχή έχει αφετηρία το Πάνορμο, επίνειο της Αρχαίας Ελεύθερνας, διατρέχει τις περιοχές του Μυλοποτάμου και της Αμάριας γης και καταλήγει στην Αγία Γαλήνη, στο εργαστήριο του Δαίδαλου, με παράπλευρες διαδρομές στον Ψηλορείτη όπως στο Ιδαίον Άντρον, όπου γεννήθηκε ο Κρηταγενής Δίας, στη Στράτα του Ψηλορείτη, στο Λειβαδιώτικο Αόρι, στα Ταλέα Όρη και στο φαράγγι της Πατσού με το λατρευτικό σπήλαιο του Κραναίου Ερμή. Με το γαστρονομικό πρόγραμμα «Μινωιτών Γεύσεις» που υλοποιείται από το Σπίτι των Κουρήτων στην ευρύτερη περιοχή του Οικομουσείου, επιχειρείται να αποδειχθεί ότι οι διατροφικές συνήθειες του ανθρώπου είναι εργαλείο επαφής και διαλλακτικότητάς του με το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον και σχετίζονται με την οικολογική του συνείδηση.
ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΚΛΑΔΟΣ
