Στις παρυφές της Πάρνηθας και στα δυτικά όρια του λεκανοπέδιου της Αθήνας βρίσκεται ο δήμος των Αχαρνών. Μεγάλος δήμος με μακραίωνη ιστορία. Πιο γνωστός στον πολύ κόσμο από την κωμωδία του Αριστοφάνη «Αχαρνείς» και από το αντίστοιχο έργο του Διονύση Σαβόπουλου. Την κατεύθυνση προς τον δήμο Αχαρνών σηματοδοτεί και η οδός Αχαρνών που ξεκινά από το κέντρο της Αθήνας και διασχίζει τα Κάτω Πατήσια και σήμερα είναι από τις πιο υποβαθμισμένες περιοχές της πρωτεύουσας. Από την Αττική οδό η πρόσβαση στο δήμο Αχαρνών είναι πολύ εύκολη και γρήγορη, μέσα σε είκοσι λεπτά από το Παγκράτι βρίσκεσαι στο κέντρο των Αχαρνών για να πιεις τον καφέ σου, αρκετά φτηνότερα από την Αθήνα και να φας στις πολλές ταβέρνες και μαγειρεία της περιοχής.
Παρόλο που είναι κοντά με αυτές τις προϋποθέσεις, δεν είναι κάτι που ακόμα και αυτός που ψάχνεται θα επιλέξει για να πάει εκεί για να δει και να ψυχαγωγηθεί. Έτσι ενώ οι Αχαρνές είναι σε απόσταση αναπνοής από την Αθήνα, οι πιθανότητες επίσκεψης χωρίς συγκεκριμένο λόγο εκεί είναι ελάχιστες. Με την ευκαιρία της ημέρας των Μουσείων, την 18η Μαΐου, υπήρξε μια αφορμή για το κοινό να επισκεφτεί και να γνωρίσει και την περιοχή αυτή. Μέσα από τις σχετικές ιστοσελίδες υπήρξε η πληροφόρηση πως θα γίνουν ξεναγήσεις στην Αρχαιολογική Συλλογή Αχαρνών και στο Λαογραφικό Μουσείο της πόλης. Σκέφτηκα λοιπόν πως θα είχε ενδιαφέρον η γνωριμία με τον τόπο αυτό, μιας και όλα τα σχετικά του αθηναϊκού κέντρου και σε όποια στιγμή και πιο εύκολα προσβάσιμα είναι και φέτος σε αυτά δεν υπήρξαν και ιδιαίτερες εκδηλώσεις που δεν έπρεπε να χάσεις. Έτσι αφιέρωσα ένα πρωινό στις Αχαρνές ή αλλιώς Μενίδι.
Βρέθηκα στις Αχαρνές και το πρώτο που μου έκανε εντύπωση ήταν ένα πεζοδρομημένο τμήμα του κέντρου της πόλης που οδηγούσε στο Λαογραφικό Μουσείο, το οποίο είχε ανακοινώσει ξενάγηση στις 10.30. Οι πόρτες κλειστές, καμιά ανακοίνωση, το τηλέφωνο βουβό. Το ίδιο το κτίριο, διώροφο, καινούριο, πλάκωνε μια μικρή παλιά εκκλησία που υπήρχε πίσω του. Η δεύτερη ξενάγηση ήταν στις 12 στην Αρχαιολογική Συλλογή, για την οποία ήμουν σίγουρος γιατί είχα τηλεφωνήσει, άρα είχα αρκετή ώρα για ένα καφέ και μια μικρή περιήγηση στην πόλη που την συγκεκριμένη μέρα είχε και λαϊκή. Από την αρχαιότητα η πόλη βρίσκεται στην ίδια θέση και ο πλούτος της οφειλόταν στην ξυλεία από τα δάση της Πάρνηθας και στον κάμπο της περιοχής. Σήμερα τα αρχαία της είναι κάτω από την σύγχρονη πόλη και έρχονται στο φως μόνο με τις σωστικές ανασκαφές. Από τα κτίσματα της προ πολυκατοικίας εποχής σώζονται ελάχιστα, η πόλη ξανακτίστηκε στις προηγούμενες δεκαετίες με χαμηλές άχαρες και άσχημες οικοδομές και αυτά έδωσαν τη θέση τους από το 2000 περίπου σε υψηλά κτίρια, πολυκατοικίες δίπλα σε χαμόσπιτα, εμπορικά κέντρα που τώρα με την κρίση δείχνουν πεθαμένα, δημαρχείο μεσευρωπαϊκού τύπου με ρολόι που μιμείται τοιχοποιία με τούβλο, όλη η πόλη ένας βάρβαρος αχταρμάς τόσο που ούτε το βουνό φαίνεται που είναι από πάνω, ούτε οι λόφοι, ούτε τίποτε.
Κι αν η περίπτωση του Λαογραφικού Μουσείου ήταν μια αποτυχία και η μάλλον συνηθισμένη για τα ελληνικά δεδομένα, η ξενάγηση στην Αρχαιολογική Συλλογή είχε πολύ ενδιαφέρον. Η υπεύθυνη αρχαιολόγος μας έκανε μια θεματική ξενάγηση με θέμα τις πυξίδες που βρέθηκαν εκεί από την Κυκλαδική περίοδο μέχρι και τα Ρωμαϊκά χρόνια. Στο πολύ καλά οργανωμένο μικρό μουσείο σχηματίζει ο επισκέπτης μια πλήρη άποψη όχι μόνο για την πόλη των Ιππέων, την πόλη των Αχαρνών που από την Μυκηναϊκή εποχή ως ξεχωριστό βασίλειο και στην πορεία ένα δήμος συνυφασμένος με την Αθήνα, μα και για το σύνολο του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Ευρήματα από ταφές, εργαλεία και μαρμάρινα αντικείμενα, αγγεία κάθε χρήσης και τεχνοτροπίας και νομίσματα αποτελούν το υλικό της συλλογής που αξίζει να την επισκεφτεί ο καθένας μας.
Υπάρχουν ακόμα τρία τουλάχιστον σημεία που πρέπει να αναφερθούν στο δήμο Αχαρνών και από αυτά το ένα είναι επισκέψιμο. Αυτό είναι ο περίφημος θολωτός τάφος της ύστερης Μυκηναϊκής εποχής που σώζεται σε καταπληκτική κατάσταση και στον οποίο βρέθηκαν κατά την ανασκαφή του πολύτιμα αντικείμενα, όπως μια πυξίδα από ελεφαντόδοντο και ένα ομοίωμα λύρας από το ίδιο υλικό και ένα κράνος από δόντια κάπρου που εκτίθενται στο Εθνικό και Αρχαιολογικό Μουσείο. Ο τύμβος του Σοφοκλή που δεν είναι επισκέψιμος μέσα στο δάσος του Τατοϊου και το θέατρο που εντοπίστηκε σε σωστική ανασκαφή μέσα στην πόλη και έχει αποκαλυφτεί ένα μέρος καθώς πρέπει να απαλλοτριωθούν κάποια κτίσματα για να μπορούν να το ολοκληρώσουν. Έχει συσταθεί μια μη κυβερνητική οργάνωση για αυτό με την ονομασία Επισκήνιον, (www.episkinion.org), και με την συνεργασία φορέων και ομάδων και προσωπικοτήτων και του Διαζώματος που έχει ως στόχο την διάσωση και φροντίδα των αρχαίων θεάτρων, θέλουν να ευαισθητοποιήσουν και την τοπική κοινωνία και το ευρύτερο κοινό για την πλήρη ανασκαφή και ανάδειξη του μοναδικού αυτού μνημείου.
Τώρα τι μπορεί να σκεφτεί κανείς για το τοπικό κοινό, αρκεί το γεγονός πως σε μια τόσο ενδιαφέρουσα ξενάγηση που έγινε και δωρεάν εκτός από τα δυο άτομα που είμαστε εμείς, από το δήμο Αχαρνών ήταν μόνο μια άλλη κυρία! Για το ευρύτερο κοινό ας το αφήσω ασχολίαστο τουλάχιστον στην παρούσα στιγμή. Η πόλη από πάνω από τα αρχαία θέλει ολόκληρη γκρέμισμα και φτιάξιμο από την αρχή, θα κόστιζε λιγότερο. Ο πλούσιος δήμος των αρχαίων Αχαρνών, που το φανερώνουν και οι επαύλεις που σχεδιαστικά παρουσιάζονται στο Μουσείο και που μας μαθαίνουν πόσο πιο όμορφα και προσαρμοσμένα στο περιβάλλον ήταν τα κτίσματα, είτε ιερά που υπήρχαν πολλά είτε ιδιωτικά, πόσο τους απασχολούσε η ύδρευση και τι έργα είχαν κάνει για αυτό, έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το σήμερα, την άναρχη δόμηση, την αδιαφορία και την υποβάθμιση που είναι ορατή σε κάθε σου βήμα. Πάντως για την πρωτοβουλία τους στην Αρχαιολογική Συλλογή και την τόση διάθεση προσφοράς αξίζουν και ευχαριστίες και τον έπαινο.
Αιμίλιος Γάσπαρης
