Εκδήλωση με θέμα «Η Ψυχική Υγεία σήμερα: Ο ρόλος του εγκεφάλου» πραγματοποιήθηκε την π. Τετάρτη το απόγευμα στο Συνεδριακό Κέντρο «Ξενία», την οποία συνδιοργάνωσαν το Τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, το Κέντρο Ψυχικής Υγείας Ρεθύμνου και η Ελληνική Εταιρεία για τις Νευροεπιστήμες. Σκοπός της εκδήλωσης αυτής ήταν να εμβαθύνει σε θέματα οργανογένεσης και ψυχογένεσης που για αρκετές δεκαετίες συμβάλλουν σ’ ένα δυναμικό ρυθμό εναλλαγής περί της ψυχικής νόσου και η δυνατότητα συνύπαρξής τους συναντά το θεραπευτικό ζήτημα στη σημερινή του επικαιρότητα.
Η εκδήλωση περιελάμβανε τέσσερις ενότητες: α) το ρόλο του εγκεφάλου στον εθισμό σε ουσίες με ομιλητή τον κ. Γεώργιο Παναγή, αναπληρωτή Καθηγητή Βιοψυχολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης, β) τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά την κατάθλιψη με ομιλητή τον κ. Ανδρέα Καστελλάκη, αναπληρωτή Καθηγητή Ψυχοφυσιολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης, γ) σχιζοφρένεια: μία νόσος του εγκεφάλου με ομιλήτρια την κ. Στέλλα Γιακουμάκη, Επίκουρη Καθηγήτρια Κλινικής Νευροψυχολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης και δ) ο εγκέφαλος του χρόνου με ομιλητή τον κ. Αντώνιο Λιοδάκη, ψυχίατρο και Διευθυντή του Κέντρου Ψυχικής Υγείας Ρεθύμνου.
Ρόλος του εγκεφάλου στον εθισμό σε ουσίες
Όσον αφορά στο θέμα του εθισμού σε ουσίες ο κ. Παναγής τόνισε ότι πρόκειται για άτομα που κάνουν κατ’ επανάληψη χρήση ουσιών και αυτό τους δημιουργεί κοινωνικά, οικονομικά και ιατρικά προβλήματα. Η κατάσταση του εθισμού είναι ένα πολυσύνθετο φαινόμενο, μία σύνθετη διαταραχή και δεν υπάρχει μόνο ένας απλός παράγοντας που οδηγεί ένα άτομο στην εξάρτηση. Οι παράγοντες που παίζουν ρόλο είναι η βιολογία του οργανισμού, δηλαδή τα γονίδια, το περιβάλλον του ατόμου και οι εγκεφαλικοί μηχανισμοί. Η χρήση μιας ουσίας γίνεται από ηθελημένη συμπεριφορά του ατόμου, ενώ ο εθισμός είναι μία καταναγκαστική συμπεριφορά την οποία το άτομο δε μπορεί να σταματήσει και να απαλλαγεί από αυτήν. Τα κύρια χαρακτηριστικά του εθισμού είναι η καταναγκαστική συμπεριφορά στη λήψη και την αναζήτηση της εθιστικής ουσίας και η συνεχής χρήση παρά τις αρνητικές συνέπειες στο ίδιο το άτομο και την οικογένειά του. Είναι μία κατάσταση η οποία σχετίζεται με μόνιμες αλλαγές στη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου και οι οποίες έχουν μεγάλη διάρκεια. Οι εθιστικές ουσίες, νόμιμες και παράνομες, επηρεάζουν με παθολογικό τρόπο τα συστήματα του εγκεφάλου και δε λειτουργούν φυσιολογικά όπως οι φυσικοί ενισχυτές, δηλαδή το νερό, η τροφή και το σεξ. Όταν γίνεται παρατεταμένη χρήση εθιστικών ουσιών το άτομο συνηθίζει στο έντονο αίσθημα εφορίας που προκαλεί η λήψη της ουσίας και στη συνέχεια δεν αισθάνεται ευχαρίστηση ούτε από την ουσία αυτή ούτε όμως και από τους άλλους φυσικούς ενισχυτές.
Σημασία των αλλαγών στον εγκέφαλο
- επιφέρει αλλαγές και αλλοιώσεις στη λειτουργία του εγκεφάλου
- υπάρχει υποδραστηριότητα στη μπροστινή περιοχή του εγκεφάλου με αποτέλεσμα το άτομο να μην μπορεί να πάρει σωστές αποφάσεις
- υπάρχει παρορμητικότητα και διαταραχή στη λήψη αποφάσεων
- δε μπορεί να αντιληφθεί τις αρνητικές συνέπειες που έχει η βλαπτική συμπεριφορά που ακολουθεί
Σχετικά με το θέμα της αλληλεπίδρασης της γενετικής με το περιβάλλον, ο κ. Παναγής επεσήμανε πως υπάρχουν στοιχεία τα οποία δείχνουν ότι οι γενετικοί παράγοντες μπορεί να επηρεάζουν το πώς ο εγκέφαλος αλληλεπιδρά με το περιβάλλον.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά την κατάθλιψη
Για το ζήτημα αυτό μίλησε ο κ. Ανδρέας Καστελλάκης, αναπληρωτής Καθηγητής Ψυχοφυσιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Η κατάθλιψη είναι μία επικίνδυνη δυσλειτουργία του οργανισμού και είναι μία ψυχολογική διαταραχή η οποία έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Το άτομο που έχει κατάθλιψη εμφανίζει κάποια συμπτώματα, χωρίς αυτό να σημαίνει πως εάν κάποιος έχει ορισμένα από αυτά τα συμπτώματα έχει και κατάθλιψη. Σημαντικό μέρος αποτελεί η ένταση, η διάρκεια και οι επιπτώσεις της κατάστασης αυτής στη λειτουργικότητα του ατόμου. Η κατάθλιψη έχει να κάνει με θέματα βιολογικών, κοινωνικών και ψυχολογικών παραγόντων, οι οποίοι συνεργάζονται.
Κύρια διαγνωστικά συμπτώματα
- καταθλιπτική διάθεση σχεδόν σε καθημερινή βάση
- έντονη μείωση ή και απώλεια ενδιαφέροντος
- μεταβολή βάρους περισσότερο από το 5% σε ένα μήνα με μείωση ή αύξηση όρεξης σχεδόν κάθε μέρα
- διαταραχή στο επίπεδο του ύπνου με αϋπνία ή υπερυπνία
- διαταραχή στην ψυχοκοινωνική κατάσταση
- αισθάνεται κόπωση με τη λειτουργικότητά του να μην είναι τέτοια που να δικαιολογεί το αίσθημα της κούρασης
- δε νιώθει καλά με τον εαυτό του
Όλα αυτά στη συνέχεια θα συναξιολογηθούν και θα οδηγήσουν τον ειδικό ψυχικής υγείας να κάνει τη διάγνωσή του. Αποτέλεσμα της κατάθλιψης είναι οι διαταραχές σε διάφορες περιοχές του εγκεφάλου που στα πρώιμα στάδια υπάρχουν ουσιαστικές βλάβες στην περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται ιππόκαμπος, ενώ στις προχωρημένες ηλικίες εμφανίζονται οι βλάβες πιο πολύ εξαιτίας της αρτηριοσκλήρυνσης.
Σχιζοφρένεια: Μία νόσος του εγκεφάλου (?)
Η Επίκουρη Καθηγήτρια Κλινικής Νευροψυχολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης, κ. Στέλλα Γιακουμάκη, έκανε την εισήγησή της σχετικά με τη σχιζοφρένεια και πώς η έκφρασή της καθορίζεται από τον εγκέφαλο. Η σχιζοφρένεια, λοιπόν, είναι μία κοινή διαταραχή που ανευρίσκεται σε όλες τις κοινωνικές και οικονομικές ομάδες. Τα θετικά της συμπτώματα είναι οι υπερβολές στη συμπεριφορά όπως είναι οι παραληρητικές ιδέες και οι ψευδαισθήσεις και τα αρνητικά συμπτώματα είναι συμπεριφορές που υπάρχουν σε όλους τους ανθρώπους, αλλά στα άτομα με σχιζοφρένεια είναι πιο περιορισμένες. Τα θετικά είναι τα πρώτα που τραβούν την προσοχή επειδή είναι τα πιο τρομακτικά, αλλά ίσως να είναι και τα πιο «αθώα» με την έννοια ότι έχουν καλύτερη αντιμετώπιση σε σχέση με την αρνητική συμπτωματολογία. Τα άτομα με σχιζοφρένεια έχουν προβλήματα στη μνήμη και την προσοχή και βιώνουν άγχος και κατάθλιψη. Σήμερα, υπάρχουν αρκετές ενδείξεις για τη σχιζοφρένεια ότι πρόκειται για μία βιολογική και κληρονομική διαταραχή. Η κληρονομικότητα είναι ένας ισχυρός δείκτης για το βιολογικό υπόστρωμα της νόσου και δεν υπάρχει μόνο ένα γονίδιο για τη σχιζοφρένεια. Το σημαντικό που πρέπει να καταλάβουμε είναι ότι δεν κληρονομείται η ίδια η σχιζοφρένεια, αλλά η προδιάθεση να εκδηλώσει κάποιος τη νόσο. Όσο πιο νωρίς γίνει παρέμβαση στο άτομο που έχει σχιζοφρένεια τόσο το καλύτερο, αλλά ο κίνδυνος να εμφανίσει ένα άτομο σχιζοφρένεια είναι ο ίδιος για όλη τη ζωή του ατόμου.
Τύποι στρεσογόνων περιβαλλοντικών παραγόντων που οδηγούν στη σχιζοφρένεια:
- πολιτισμικοί, κοινωνικοί και διαπροσωπικοί παράγοντες
- οικογενειακές αλληλεπιδράσεις
- υψηλά εκφραζόμενο συναίσθημα
- γεγονός ζωής
- χρόνια χρήση εθιστικών ουσιών
Πώς συνδέεται ο εγκέφαλος με τη σχιζοφρένεια
Υπάρχει ταχεία μείωση του όγκου του εγκεφάλου του ατόμου με σχιζοφρένεια από πολύ νωρίς, η οποία μπορεί να φτάσει μέχρι το 5% ετησίως σε μία πλειάδα περιοχών του εγκεφάλου ανεξαρτήτως του φύλου του ατόμου.
Ο εγκέφαλος του χρόνου
Όσον αφορά στο θέμα του χρόνου μίλησε ο κ. Αντώνιος Λιοδάκης, ψυχίατρος και Διευθυντής του Κέντρου Ψυχικής Υγείας Ρεθύμνου, ο οποίος αναφέρθηκε στην έννοια του χρόνου, ποια είναι η σχέση του με τα έμψυχα και τα άψυχα, τη συνείδηση και το ασυνείδητο. Κάθε ταξίδι στο χρόνο κρύβει πάντα ένα απροσδόκητο ενδιαφέρον. Χρόνος σημαίνει αλλαγή και ζωή χωρίς αλλαγή είναι αδιανόητη, πως ανέφερε ο κ. Λιοδάκης. Η ταύτιση της ζωής με το χρόνο είναι μία επικίνδυνη υπόθεση και ιδιαίτερα για τους χριστιανούς που κινδυνεύουν να χαρακτηριστούν αιρετικοί επειδή ασχολούνται με το χρόνο και τη ζωή. Υπάρχει μία βιολογική αντίληψη του χρόνου, αλλά τα βιολογικά ρολόγια δε βρίσκονται στην αποκλειστική προνομιακή διάθεση του ζώου, αλλά ούτε και του ανθρώπου.
Μαρία Ιερωνυμάκη
