Στις τέσσερις τα ξημερώματα της περασμένης Δευτέρας, οι εργαζόμενοι ενός κρεοπωλείου στην Κηφισιά διαπίστωσαν ότι κάτι δεν πήγαινε καλά με τα ψυγεία. Σύμφωνα με όσα κατήγγειλε ο ιδιοκτήτης, κάποιος είχε αποκτήσει πρόσβαση στο σύστημα ελέγχου τους και είχε ρυθμίσει τη θερμοκρασία στους 150 βαθμούς Κελσίου. Ο τεχνικός χρειάστηκε περίπου δύο ώρες για να αποκαταστήσει τον έλεγχο. Παρόλο που η πραγματική θερμοκρασία δεν έφτασε σε αυτό το επίπεδο και τα προϊόντα διασώθηκαν, το περιστατικό, που δημοσιοποιήθηκε την επόμενη ημέρα, έδειξε πόσο εύκολα μπορεί να επηρεαστεί μια επιχείρηση από μια ψηφιακή επίθεση σε συνδεδεμένο στο Διαδίκτυο εξοπλισμό και πόσο ευάλωτες είναι επιχειρήσεις και υποδομές· ακόμα και οι οικίες δεν είναι ασφαλείς.
Υπήρχε ήδη προειδοποίηση. Στις 14 Οκτωβρίου η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας (ΕΑΚ) είχε εντοπίσει στην Ελλάδα περισσότερα από 300 συστήματα ελέγχου εμπορικής ψύξης εκτεθειμένα στο Διαδίκτυο και είχε συστήσει την αποσύνδεσή τους ή την ασφαλή απομακρυσμένη πρόσβαση. Στις 5 Νοεμβρίου, πάντως, διευκρίνισε ότι δεν είχε λάβει επίσημη αναφορά για τα περιστατικά στα καταστήματα τροφίμων. Ο χαρακτηρισμός τους ως κυβερνοεπιθέσεων βασιζόταν στις εκτιμήσεις τεχνικών συντήρησης, ενώ ανοιχτό παραμένει πόσοι από τους διαχειριστές τους ενημερώθηκαν και έλαβαν μέτρα.
Με ίδιους κωδικούς
Μιλώντας στο «Βήμα», ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου εντοπίζει μια συχνά υποτιμημένη αδυναμία η οποία αφορά τον εξοπλισμό που συνδέεται για λόγους ευκολίας στο Διαδίκτυο, χωρίς να αλλάζονται πάντοτε οι αρχικοί κωδικοί πρόσβασης. Στα επαγγελματικά ψυγεία, η απομακρυσμένη παρακολούθηση και ρύθμιση της θερμοκρασίας μπορεί έτσι να μετατραπεί σε δίοδο για κακόβουλη παρέμβαση. Ο κίνδυνος, εξηγεί, δεν περιορίζεται στον υπολογιστή ή στο αρχείο που ενδέχεται να υποκλαπεί αλλά συνδέεται με τις παραμέτρους λειτουργίας μιας πραγματικής εγκατάστασης.
Το πρόσφατο περιστατικό με τα ψυγεία αποκαλύπτει μία μόνο πλευρά ενός πολύ ευρύτερου προβλήματος, καθώς αντίστοιχοι κίνδυνοι εμφανίζονται σε πλήθος συνδεδεμένων εγκαταστάσεων, ακόμη και σε μικρές φωτοβολταϊκές μονάδες. Ο κ. Παπαστεργίου περιγράφει ως πιθανό σενάριο την παρέμβαση στα συστήματα απομακρυσμένου ελέγχου και στις ρυθμίσεις παραγωγής τους, με ενδεχόμενες συνέπειες για τη λειτουργία τους.
Τον περασμένο Οκτώβριο έρευνα της ολλανδικής Modat εντόπισε 1.860 συστήματα φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στην Ελλάδα προσβάσιμα από το Διαδίκτυο, τον δεύτερο υψηλότερο αριθμό μεταξύ των χωρών που εξετάστηκαν, μετά την Ισπανία. Συνολικά εντοπίστηκαν 8.547 εκτεθειμένα συστήματα σε αιολικές και φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις 35 ευρωπαϊκών χωρών.
Τι έγινε στην Πολωνία
Το ενδεχόμενο δολιοφθοράς έχει καταγεγραμμένο ευρωπαϊκό προηγούμενο. Τον Δεκέμβριο του 2025 συντονισμένη επίθεση σε περισσότερες από 30 αιολικές και φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις της Πολωνίας διέκοψε την επικοινωνία με τους διαχειριστές του δικτύου. Σύμφωνα με την πολωνική ομάδα CERT, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας συνεχίστηκε. Το επεισόδιο αναδεικνύει τη διαφορά ανάμεσα στην παραβίαση συστημάτων ελέγχου και στην πρόκληση γενικευμένης ενεργειακής διακοπής.
«Πάντα θα υπάρχουν μικρές αδυναμίες» είχε επισημάνει τον Απρίλιο του 2025 ο διοικητής της ΕΑΚ, Μιχάλης Μπλέτσας. Εκτιμούσε ότι ο ΑΔΜΗΕ, ο ΔΕΔΔΗΕ και η ΔΕΗ επενδύουν ουσιαστικά στην κυβερνοασφάλεια, αλλά υπογράμμιζε και τον κίνδυνο φυσικής δολιοφθοράς σε απομακρυσμένους μετασχηματιστές και άλλες εγκαταστάσεις.
Η εικόνα των μεγάλων διαχειριστών, πάντως, δεν περιγράφει αυτομάτως την κατάσταση στις χιλιάδες μικρότερες συνδεδεμένες μονάδες. Ο ΑΔΜΗΕ, εκτός από την προστασία των πληροφοριακών του συστημάτων, ενισχύει και τη φυσική επιτήρηση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, ενώ ο ΔΕΔΔΗΕ αναφέρει επενδύσεις σε παρακολούθηση και δυνατότητες ανάκαμψης. Η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων έχει συμπεριλάβει τις κυβερνοεπιθέσεις μεταξύ των σοβαρών σεναρίων κινδύνου για την ηλεκτροδότηση. Αυτό αποτυπώνει τη σοβαρότητα του σχεδιασμού, χωρίς να σημαίνει ότι κάθε παραβίαση μπορεί να προκαλέσει μπλακάουτ. Ο ΔΕΣΦΑ αντιμετώπισε ήδη το 2022 κυβερνοεπίθεση σε πληροφοριακά συστήματα, διατηρώντας τη λειτουργία του συστήματος φυσικού αερίου.
Μεταφορά σε άλλους
Η ευπάθεια ενός προμηθευτή μπορεί επίσης να μεταφερθεί σε δεκάδες άλλους οργανισμούς. Τον Σεπτέμβριο του 2025 επίθεση στο λογισμικό εξυπηρέτησης επιβατών της Collins Aerospace προκάλεσε καθυστερήσεις και ακυρώσεις σε ευρωπαϊκά αεροδρόμια, από τις Βρυξέλλες έως το Χίθροου. Οι σιδηρόδρομοι και τα λιμάνια βρέθηκαν στο επίκεντρο της πανευρωπαϊκής άσκησης Cyber Europe τον Ιούνιο του 2026. Τα σενάρια ήταν προσομοιώσεις, ανέδειξαν όμως πραγματικές προκλήσεις: παλαιά συστήματα δίπλα σε σύγχρονες εφαρμογές, πολλούς εμπλεκόμενους και κοινές εξαρτήσεις από τρίτους.
Στις τηλεπικοινωνίες ο κίνδυνος μπορεί να είναι λιγότερο ορατός, καθώς εισβολείς ενδέχεται να υποκλέπτουν πληροφορίες ενώ το δίκτυο εξακολουθεί να λειτουργεί. Στις τράπεζες, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας έχει προειδοποιήσει για το ενδεχόμενο προσωρινής διακοπής υπηρεσιών από επιθέσεις με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, διαχωρίζοντας την αδυναμία πρόσβασης από την απώλεια χρημάτων. Τραπεζικό στέλεχος περιγράφει καθημερινές ενημερώσεις ασφαλείας και ελέγχους των συστημάτων, αναγνωρίζοντας τις νέες δυσκολίες που δημιουργεί η κακόβουλη χρήση προηγμένης τεχνητής νοημοσύνης.
Στο Δημόσιο υπάρχουν διάφορα συστήματα διαρκούς παρακολούθησης της δικτυακής κίνησης, ώστε ασυνήθιστες ενέργειες να εντοπίζονται γρήγορα, όπως οι επιθέσεις υπερφόρτωσης υπηρεσιών (DDoS), αλλά και του κινδύνου που μπορεί να εισαγάγει ένας συνεργάτης ή μια συσκευή με πρόσβαση στο εσωτερικό δίκτυο. Η απάντηση βρίσκεται στην ύπαρξη εφεδρικών συστημάτων, στους ελέγχους ευπαθειών και στον χρόνο που απαιτείται για να λειτουργήσει ξανά μια υπηρεσία μετά από επίθεση. Στα νοσοκομεία, όπου συνυπάρχουν διαφορετικά και συχνά παλαιά συστήματα, η ανάγκη αυτή αποκτά πρόσθετη βαρύτητα.
Οι αρμοδιότητες
Η Ελλάδα έχει ενσωματώσει την ευρωπαϊκή οδηγία NIS2, ενώ από το 2025 υπάρχει και ιδιαίτερο θεσμικό πλαίσιο για την ανθεκτικότητα των κρίσιμων οντοτήτων. Οι αρμοδιότητες μοιράζονται ανάμεσα στην ΕΑΚ, στη Γενική Γραμματεία Προστασίας Κρίσιμων Οντοτήτων, στους κλαδικούς επόπτες και στους ίδιους τους διαχειριστές των υποδομών. Το νέο πλαίσιο συνδυάζει την προστασία των ψηφιακών συστημάτων με τη συνολικότερη ανθεκτικότητα των αναγκαίων υπηρεσιών.
Στην Κηφισιά, ένας τεχνικός κατάφερε να αποκαταστήσει τον έλεγχο των ψυγείων μέσα σε δύο ώρες. Σε ένα ενεργειακό δίκτυο, ένα αεροδρόμιο ή ένα νοσοκομείο, η αντιμετώπιση μιας αντίστοιχης διαταραχής μπορεί να απαιτήσει τη συντονισμένη κινητοποίηση πολλών φορέων. Η υπόθεση των ψυγείων αφήνει, πάντως, ένα ερώτημα που προηγείται ακόμη και της αποκατάστασης. Η αρμόδια Αρχή είχε προειδοποιήσει για τον κίνδυνο, χωρίς να γνωρίζουμε πόσοι από τους διαχειριστές των ευάλωτων συστημάτων ανταποκρίθηκαν. Καθώς οι ψηφιακές διασυνδέσεις πολλαπλασιάζονται, αυτή η απόσταση ανάμεσα στην προειδοποίηση και στην αντίδραση αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για την ασφάλεια των κρίσιμων υποδομών.
tovima.gr, Μάχη Τράτσα, Κώστας Ντελέζος, Αγης Μάρκου
