Tο πολιτικό αδιέξοδο που σαμποτάρει τη δίωξη του οργανωμένου εγκλήματος - Πώς το σχέδιο για το νέο, «αόρατο» σύστημα των 90 εκατ. κόλλησε στις Αρχές μετά τις αποκαλύψεις για τις 107 παρακολουθήσεις - Το μπλόκο σε Viber και Whatsapp
Το σκάνδαλο των υποκλοπών με την παράνομη χρήση του Predator οδήγησε στην καθυστέρηση και τελικά στη ματαίωση της απόλυτα νόμιμης προμήθειας και χρήσης παρόμοιου συστήματος από την ΕΛ.ΑΣ. και την ΕΥΠ.
Αυτή είναι η παράπλευρη απώλεια του σκανδάλου των υποκλοπών, που έχει ως αποτέλεσμα δύο χρόνια μετά να μην μπορούν να εκσυγχρονιστούν οι αρχές ασφαλείας και οι μυστικές υπηρεσίες ώστε να ανταποκριθούν με νέα μέσα στην εξάρθρωση του οργανωμένου εγκλήματος, δικτύων κατασκοπείας κ.λπ. αλλά και στη συνεργασία με ξένες υπηρεσίες που διαθέτουν προ πολλού ανάλογα συστήματα. Μιλάμε βεβαίως για νόμιμες επισυνδέσεις με εισαγγελική διάταξη και όχι για παράνομες παρακολουθήσεις.
Οι κίνδυνοι για τη δημόσια και την εθνική ασφάλεια από αυτό το κενό είναι αυτονόητοι. Αλλά είναι πολύ δύσκολο στο σημερινό πολιτικό περιβάλλον για την κυβέρνηση να το κλείσει. Το θέμα ξεκίνησε το 2022, ενώ είχε ήδη ξεσπάσει το σκάνδαλο των παράνομων παρακολουθήσεων τουλάχιστον 107 πολιτικών, στρατιωτικών, υπηρεσιακών παραγόντων, δημοσιογράφων, κ.ά. Τότε ψηφίστηκε ο νόμος 5002 που αφορά τη «διαδικασία άρσης του απορρήτου των επικοινωνιών, κυβερνοασφάλεια και προστασία προσωπικών δεδομένων πολιτών».
Σε αυτό το νομοσχέδιο περιλαμβανόταν και το άρθρο 13 που αφορούσε την «προμήθεια λογισμικών και συσκευών παρακολούθησης από το Δημόσιο». Όπως επισημαινόταν σε αυτό θα έπρεπε να εκδοθεί Προεδρικό Διάταγμα εντός τριών μηνών από την έναρξη ισχύος του νόμου, έπειτα από πρόταση των υπουργών Προστασίας του Πολίτη, Εθνικής Άμυνας, Δικαιοσύνης και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, με το οποίο θα καθορίζονταν οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες θα ήταν επιτρεπτή η σύναψη συμβάσεων εκ μέρους κρατικών δομών για την προμήθεια λογισμικών ή συσκευών παρακολούθησης.
Το ζήτημα των προβλημάτων στις έρευνες των ελληνικών αρχών ασφαλείας και των μυστικών υπηρεσιών λόγω έλλειψης του νέου εξοπλισμού παρακολουθήσεων προέκυψε από τις σχετικές αναφορές του διοικητή της ΕΥΠ Θεμιστοκλή Δεμίρη στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας στη Βουλή
Καθυστέρηση λόγω του θορύβου
Το Προεδρικό Διάταγμα για τη νομιμοποίηση χρήσης ενός λογισμικού πιο προηγμένου από το Predator από τις ελληνικές κρατικές υπηρεσίες συντάχθηκε με σημαντική καθυστέρηση λόγω ακριβώς του δικαιολογημένου τεράστιου θορύβου από το σκάνδαλο των υποκλοπών και τώρα έχει «χαθεί» σε συναρμόδιες υπηρεσίες ενώ όπως εξελίσσονται τα πράγματα είναι πιθανόν να μην εκδοθεί ποτέ.
Τον καιρό δηλαδή που οι διεθνείς αρχές ασφαλείας άρχισαν να χρησιμοποιούν νομίμως τέτοια μέσα παρακολούθησης, στην Ελλάδα ξέσπασε το σκάνδαλο της παράνομης χρήσης του Predator με τις απολήξεις του να αγγίζουν το Μέγαρο Μαξίμου.
Το αποτέλεσμα δεν ήταν μόνο η διεθνής κριτική για τις παρασκηνιακές μεθοδεύσεις της κυβέρνησης αλλά επίσης ότι η χώρα μας αργοπορεί και δεν μπορεί να αποκριθεί σε πολυεθνικές έρευνες για το οργανωμένο έγκλημα, για τρομοκρατία, κατασκοπεία κ.λπ.
Σημειώνεται ότι ήδη οι επιτελείς της λεωφόρου Κατεχάκη έχουν προχωρήσει σε προεργασία για την απόκτηση – όταν δοθούν σχετικές άδειες – του συγκεκριμένου νόμιμου κατασκοπευτικού λογισμικού από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, το κόστος του οποίου υπολογίζεται περί τα 30 εκατομμύρια ευρώ. Με το δεδομένο ωστόσο ότι παρόμοια συστήματα θα πρέπει να αγοράσουν η ΕΥΠ, η Διεύθυνση Διαχείρισης και Ανάλυσης Πληροφοριών της ΕΛ.ΑΣ. (ΔΙΔΑΠ) αλλά και η Αντιτρομοκρατική Υπηρεσία, η συνολική δαπάνη θα προσεγγίσει τα 90 εκατομμύρια ευρώ.
Το ζήτημα των προβλημάτων στις έρευνες των ελληνικών αρχών ασφαλείας και των μυστικών υπηρεσιών λόγω έλλειψης του νέου εξοπλισμού παρακολουθήσεων προέκυψε από τις σχετικές αναφορές του διοικητή της ΕΥΠ Θεμιστοκλή Δεμίρη στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας στη Βουλή. Ο διοικητής της ΕΥΠ αναφέρθηκε στην αδυναμία απόκρισης εξαιτίας αυτού του λόγου των ελληνικών αρχών σε διεθνείς συνεργασίες.
Τα συμβατικά δεν τα καλύπτουν όλα
Σημειώνεται ότι η ΕΥΠ και η ΕΛ.ΑΣ. (ΔΙΔΑΠ και Αντιτρομοκρατική) διαθέτουν «συμβατικά» συστήματα προγενέστερης τεχνολογίας για παρακολουθήσεις και καταγραφές συνομιλιών και SMS από το δίκτυο 3G έως 5G των εταιρειών κινητής τηλεφωνίας με τις οποίες επισυνδέονται οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες, όταν προκύπτει ανάγκη νόμιμων παρακολουθήσεων.
Όμως το μεγάλο πρόβλημα που παρουσιάζεται σε όλες τις έρευνες είναι ότι τα μέλη των εγκληματικών οργανώσεων πραγματοποιούν το 80%-90% των ύποπτων συνομιλιών του μέσω των διαδικτυακών εφαρμογών που δεν καταγράφονται βεβαίως από τα υπάρχοντα συστήματα νόμιμων συνακροάσεων. Ακόμα, οι ελληνικές υπηρεσίες δεν μπορούν να εντοπίσουν δεδομένα λήψης κι ανταλλαγής φωτογραφιών από τις πλατφόρμες τύπου Viber, Whatsapp, Signal κ.λπ.
Το νέο σύστημα θα είχε αυτή τη δυνατότητα καταγραφής όλων ανεξαιρέτως των δεδομένων από τις συσκευές δεκάδων κινητών «στόχων», συμπεριλαμβανόμενων και των συνομιλιών από τις ιντερνετικές πλατφόρμες, φωτογραφιών, βίντεο εγγράφων κ.λπ. Όπως ενδεικτικά αναφέρεται σε έγγραφο που στάλθηκε στην Αρχή Διασφάλισης Απορρήτου Επικοινωνιών το καλοκαίρι του 2025 «καθιστά με την επιτυχή εγκατάστασή του ευάλωτη τη συσκευή του φυσικού προσώπου, με αποτέλεσμα πλέον τη συλλογή, καταγραφή και αποθήκευση σε υλικό φορέα του περιεχομένου τηλεφωνικής συνδιάλεξης, ενώ θα είναι εφικτή και η ενεργοποίηση του μικροφώνου ή η λήψη στιγμιότυπων οθόνης».
Τα συστήματα αυτά είναι πιο σύγχρονα από τα γνωστά Pegasus και το Predator. Μάλιστα, για την παγίδευση του στόχου δεν θα απαιτείται η αποστολή sms με παραπλανητικό link-παγίδα, όπως έγινε στο πρόσφατο σκάνδαλο των υποκλοπών. Δηλαδή η παρακολούθηση όλων των δεδομένων των συσκευών κινητών θα είναι «αόρατη» κι ο κάτοχός του δεν θα αντιληφθεί τίποτα.
Το σχέδιο και η απάντηση της ΑΔΑΕ
Το 2024, με πρωτοβουλία του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, συντάχθηκε σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για τον «καθορισμό προϋποθέσεων σύναψης συμβάσεων για την προμήθεια λογισμικών ή συσκευών παρακολούθησης από κρατικές δομές και των επιπρόσθετων όρων χρήσης αυτών». Δηλαδή αφορούσε κανόνες και προϋποθέσεις για την προμήθεια και τη χρήση λογισμικών ή συσκευών παρακολούθησης από κρατικές υπηρεσίες.
Το εν λόγω έγγραφο αρχικά στάλθηκε στην ΑΔΑΕ, η οποία είχε ήδη επισημάνει στη διαβούλευση του νομοσχεδίου ότι «στην περίπτωση αυτή και ειδικά όταν η άρση του απορρήτου δεν ζητείται μέσω συστήματος επισυνδέσεων που λειτουργεί με βάση τη συνεργασία των αρμοδίων αρχών και των παρόχων, κρίνεται σκόπιμο στη διάταξη-βούλευμα να αναγράφεται και το τεχνικό μέσο διά του οποίου θα επιτευχθεί η άρση του απορρήτου, ώστε να μπορεί να ελεγχθεί καταλλήλως από την ΑΔΑΕ». Ακόμη η ΑΔΑΕ ζήτησε να υπάρχει σύστημα διασταύρωσης των παρακολουθούμενων στόχων και των δικαστικών βουλευμάτων και εισαγγελικών διατάξεων βάσει των οποίων γίνονται οι νόμιμες παρακολουθήσεις.
Το προσχέδιο του Προεδρικού Διατάγματος στάλθηκε στα τέλη του 2024 στην Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων. Το «Β» απέστειλε σχετικό ερώτημα στην Αρχή που απάντησε ότι «ακολούθως πραγματοποιήθηκε προσυζήτηση με το υπουργείο κατά την οποία η Αρχή ζήτησε κάποιες διευκρινίσεις και λεπτομέρειες. Ωστόσο, δεν επανήλθε έκτοτε το υπουργείο». Ωστόσο φαίνεται ότι τα ζητήματα που έθεσε η Αρχή αφορούσαν και άλλα συναρμόδια υπουργεία ενώ φέρεται να ζήτησε και αναλυτικές αναφορές για τους λόγους παρακολούθησης πολιτών. Αυτό θα οδηγούσε σε σημαντικές τροποποιήσεις του νόμου 5002 και η σχετική τροπολογία θα έπρεπε να ψηφιστεί από τη Βουλή, ανοίγοντας νέο κύκλο έντασης για τις παρακολουθήσεις, κάτι που δεν επιθυμούσε η κυβέρνηση. Εκτοτε, η υπόθεση αυτή παραμένει στάσιμη.
Σημειώνεται ότι παρόμοια λογισμικά για την παρακολούθηση υπόπτων διαθέτει από το 2020 η Ομοσπονδιακή Εγκληματολογική Υπηρεσία (BKA) της Γερμανίας με πολύ αυστηρούς νομικούς περιορισμούς (απαιτείται δικαστική εντολή). Ανάλογα συστήματα διαθέτουν η Ισπανία, η Βρετανία, η Ουγγαρία, το Βέλγιο, η Ολλανδία, το Λουξεμβούργο υπό το αυστηρό πλαίσιο των εθνικών τους νόμων για τις επισυνδέσεις.
tovima.gr
