Μάζεψε τρόφιμα. Πάρε μακαρόνια, ρύζια, λάδια, γάλατα, ότι διατηρείται
Του Μανώλη Σκαρσουλή
Μάζεψε τρόφιμα. Πάρε μακαρόνια, ρύζια, λάδια, γάλατα, ότι διατηρείται, τέλος πάντων, για τουλάχιστον δύο μήνες. Ξαφνικά μας ξύπνησε ο φόβος της Μικρασιατικής Καταστροφής, της Κατοχής και του Εμφυλίου. Αγοράστε ένα σακί αλεύρι, ένα σακί ρύζι κι ένα σακί ζάχαρη.
Ο βασικός φόβος που έχει εγκατασταθεί εδώ και καιρό στα μυαλά της σιωπηρής (αλλά και της ηχηρής πλέον) πλειοψηφίας είναι η απειλή των καταθέσεων από μια κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος λόγω ενός «πιστωτικού γεγονότος», όπως ονομάζεται στη νέα αργκό της χρεοκοπίας οτιδήποτε την πλησιάζει. Όλα τα συστατικής της «λύσης» που προωθείται στην ελληνική και ευρωπαϊκή κρίση χρέους το μόνο που επιχειρούν να εγγυηθούν είναι η αποφυγή κατάρρευσης του πιστωτικού συστήματος.
Η αιμορραγία των καταθέσεων που μήνα με τον μήνα καταγράφει η Τράπεζα της Ελλάδος ίσως δεν αποτυπώνει με ακρίβεια το δέος του μικροαποταμιευτή που απεγνωσμένα προσπαθεί να «αποθηκεύσει» με ασφάλεια τις οικονομίες του. Καταγράφει κυρίως την ευχέρεια που έχουν οι επιβάτες της πρώτης θέσης του «Τιτανικού» να διασωθούν προνομιακά, την ώρα που οι άλλοι, του καταστρώματος, των άλλων θέσεων, να πνίγονται στα παγωμένα νερά ενός «πιστωτικού γεγονότος» ή μιας ψυχρής «λύσης». Ο πιστωτικός πανικός παραμένει και, σε συνδυασμό με τα καταστροφικά αποτελέσματα της ύφεσης και της «στάσης πληρωμών» που έχει κηρυχθεί στην κοινωνία, τροφοδοτεί άλλους φόβους, πιο βιοτικούς: Θα έχω δουλειά; Θα έχω περίθαλψη; Θα πάρω τη σύνταξη; Θα έχω τα ελάχιστα για να ταΐσω το παιδί μου;
Ενώ ο φόβος που συνοδεύει τον μέσο Έλληνα από την αρχή της κρίσης, και μάλιστα με τη μορφή μιας ξετσίπωτης οικονομικής τρομοκρατίας, αγγίζει πλέον τους στοιχειώδεις όρους επιβίωσής του ως ατόμου, αλλά και ως κοινωνίας, την ίδια ακριβώς στιγμή καταγράφεται η πιο μαζική και εντυπωσιακή αποδέσμευση των ανθρώπων από τον φόβο. Το πλήθος των «αγανακτισμένων» στο Σύνταγμα και στις άλλες πλατείες αναδίνει ακριβώς αυτή την ψυχολογική διάσταση. Κάποιοι άνθρωποι έχουν ξεπεράσει το κρίσιμο όριο της χρεοφοβίας. Αισθάνονται ότι δεν έχουν τίποτα να χάσουν πια. Ούτε καν τις αλυσίδες τους.
ΤΟ «ΠΛΗΘΟΣ» που ξεπερνά το φόβο γίνεται ο αστάθμητος παράγοντας ενός πλέγματος στο οποίο συνωθούνται χαοτικά όλοι οι άλλοι συντελεστές του δράματος: η κυβέρνηση, που χάνει τον έλεγχο, το κομματικό σύστημα, που βρίσκεται στο ναδίρ της νομιμοποίησής του, η ιθύνουσα τάξη, που δεν διαθέτει σχέδιο σωτηρίας (πλην του «ο σώζων εαυτόν σωθήτω»), η τρόικα, για την οποία είναι άγνωστες λέξεις το πολιτικό και κοινωνικό κόστος, οι ευρωκράτες και οι πολιτικές ηγεσίες της Ε.Ε., που περιδινούνται με κυνισμό γύρω από τα πιο ευφάνταστα σχέδια «λύσης»hardcore, οι αγορές, που άλλοτε ψηφίζουν αναδιάρθρωση χρέους και άλλοτε ανακουφίζονται στην ιδέα ενός νέου δανείου και νέου μνημονίου για την Ελλάδα. Τι θα συμβεί αν ούτε ευρωπαϊκή «λύση» έχουμε ούτε «ελληνική» εναλλακτική λύση έχει ωριμάσει και το εγχώριο σύστημα εξουσίας αποσταθεροποιηθεί πλήρως μέσα σε μια τρικυμιώδη κοινωνική θάλασσα;
Εδώ υπάρχει ο φόβος του κενού. Το ενδεχόμενο, δηλαδή, να ενσαρκωθεί σε πραγματικά δεδομένα αυτό που οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν ως ολοκληρωτική απονομιμοποίηση του κομματικού συστήματος, με το 50% και πλέον να συνωστίζονται στο «αποχή, λευκό, άκυρο». Την πιθανότητα να προκύψει ένα πρωτοφανές πολιτικό κενό χωρίς ταυτόχρονα να είναι έτοιμη μια «νέα μεταπολίτευση» να το καλύψει. Το ενδεχόμενο οι εταίροι και οι δυνάστες μας να μας εγκαταλείψουν. Και ταυτόχρονα, την πιθανότητα να βρεθεί η μεγάλη πλειοψηφία της κοινωνίας σε κατάσταση βρασμού, χωρίς να είναι έτοιμη να υποδείξει μια συντεταγμένη δύναμη που δηλώνει επαρκής, ώστε να αναλάβει την πολιτική διεύθυνση της χώρας.
Τότε -θα βρεθούμε- όλοι προ ισχυρών διλημμάτων. Το ατομικό θα συγκρούεται κάθε ώρα και στιγμή με το συλλογικό: να τρέξω στο σούπερ μάρκετ να προλάβω γάλατα στα ράφια ή να πάω στη συνέλευση της πλατείας, όπου η κοινωνία εκπαιδεύεται από το μηδέν στη δημοκρατία; Να σπρωχτώ στη ουρά της τράπεζας για να γλιτώσω την ισχνή μου αποταμίευση ή να πάω στη δουλεία για να λειτουργήσει η δημόσια υπηρεσία που έχουν εγκαταλείψει οι πολιτικοί της προϊστάμενοι, η επιχείρηση που έχει παρατήσει ο ιδιοκτήτης της; Να εξασφαλίσω ότι με κάποιο τρόπο θα γεμίσω την κατσαρόλα με τον επιούσιο ή να την πάρω και να κατέβω στο Σύνταγμα για να βρει την έσχατη χρήση της, ως κρουστό οργής και διαμαρτυρίας;
Είναι ακραίο ίσως αυτό το σενάριο. Φοβάμαι ότι μας χωρίζει μια κλωστή απ’ αυτό. Κι ομολογώ πως φοβάμαι τον ίδιο τον φόβο μου, που θα προκύψει μπροστά σ’ αυτό το πρωτοφανές κενό. Και βέβαια, από το χάος δημιουργήθηκε το σύμπαν και κάθε χάος εξελίσσεται σε δημιουργία. Με παρηγορεί η ιδέα ότι η αθηναϊκή δημοκρατία γεννήθηκε από ανθρώπους που δεν είχαν ιδέα τι έκαναν, ότι η ελληνική επανάσταση έγινε από μπουλούκια αμόρφωτων ενόπλων, ότι όλα τα έθνη-κράτη προέκυψαν από χαοτικές καταρρεύσεις καθεστώτων και δημιουργικές κοινωνικές ανασυγκροτήσεις. Ότι οι περισσότερες κοινωνικές συγκρούσεις στο πέρασμα των αιωνίων άφηναν πάντα, κατά το λιγότερο ή περισσότερο οδυνηρό πέρασμά τους, μια μικρή ή μεγάλη κατάκτηση στις επόμενες γενιές. Ότι ο αέρας της ελευθερίας που σηκώνεται σε κάθε κατάσταση κοινωνικού παροξυσμού είναι το οξυγόνο της ανθρώπινης προόδου. Που δεν μετριέται πάντα σε αριθμούς, δείκτες χρέους και αξιολογήσεις της Moody’s.
Φοβόμαστε το καινούριο που δεν έχει ακόμη πάρει μορφή και δεν έχει αποκτήσει περιεχόμενο. Αλλά το χειρότερο είναι να υποταχθούμε σ’ αυτόν τον νέο fear factor. Σ’ αυτόν τον παράγοντα φόβου που είτε θα μας συμβιβάσει με την οδυνηρή τιμωρία που ετοιμάζουν οι πιστωτές-δυνάστες είτε θα δώσει την ευκαιρία στο σύστημα που παράγει την κρίση να ανασυγκροτηθεί γύρω από έναν νέο «σωτήρα». Κι όχι απαραίτητα με κοινοβουλευτικό μανδύα.
ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΗΣ ΟΡΓΗΣ
Έτσι κι αλλιώς, κρούσματα δυναμικής αποδοκιμασίας και προπηλακισμού υπήρχαν και πριν. Είναι σαφές, όμως, ότι υπάρχει τάση πολλαπλασιασμού και κλιμάκωσής τους. Την Τετάρτη το επεισόδιο στην Κέρκυρα και την Πέμπτη την αυθόρμητη συγκέντρωση ενός μεγάλου πλήθους στην Αργυρούπολη για να αποδοκιμάσει τον κυβερνητικό εκπρόσωπο Γιώργο Πεταλωτή.
Πριν εκδηλωθεί η κρίση, οι κινητοποιήσεις των εργαζομένων ήταν ένα είδος άτυπης διαπραγμάτευσης που προσέδιδε ευστάθεια στην κοινωνική ισορροπία. Όταν έγινε σαφές ότι η χώρα βρίσκεται στο χείλος της χρεοκοπίας και ετέθη υπό διεθνή οικονομικό έλεγχο, οι κινητοποιήσεις έπαψαν να λειτουργούν σαν μοχλός πίεσης.
ΣΑΛΑΜΟΠΟΙΗΣΗ
Ο Γιώργος Παπανδρέου κατάφερε αρχικά δύο πράγματα: Πρώτον, να καταστήσει αναμφισβήτητη αλήθεια το εκβιαστικό δίλημμα «μνημόνιο ή χρεοκοπία». Δεύτερον, να ενοχοποιήσει την κοινωνία, αναδεικνύοντας και τονίζοντας τις εκτεταμένες παθογένειες στους κόλπους των μικρομεσαίων στρωμάτων. Μέσα σε αυτό το κλίμα, και βοηθούμενη από τα ΜΜΕ, η κυβέρνηση επέτυχε τη «σαλαμοποίηση» όχι μόνο των αντιδράσεων, άλλα και της ίδιας της κοινωνίας.
Για ένα μεγάλο διάστημα, οποιαδήποτε απεργία κατά κανόνα αντιμετωπιζόταν από τους άλλους κλάδους εχθρικά. Το αποτέλεσμα ήταν να ασκείται στους εκάστοτε απεργούς όχι μόνο η ασφυκτική πίεση της εξουσίας, αλλά και των ΜΜΕ και της κοινής γνώμης. Στην πραγματικότητα, οι κινητοποιήσεις είχαν ηθικοπολιτικά κηρυχθεί αντικοινωνικές ενέργειες, ανεξαρτήτως τού εάν ήταν δικαιολογημένες ή όχι.
Έτσι όπως είχαν έλθει τα πράγματα, οι επαγγελματικές ομάδες δεν διέθεταν πια καμία δυνατότητα άμυνας έναντι της κυβερνητικής πολιτικής. Οι διαδοχικές ήττες των εκάστοτε απεργών είχαν ενισχύσει την εντύπωση ότι οι κινητοποιήσεις είναι ατελέσφορες. Υπό τον πέλεκυ της χρεοκοπίας, τα νοικοκυριά συσσώρευαν τη δυσαρέσκεια και την κατάθλιψη τους, προσπαθώντας να επιβιώσουν στο νέο δυσμενές περιβάλλον. Φοβόντουσαν για τους μισθούς, τις συντάξεις και τις καταθέσεις τους και ήλπιζαν ότι η επώδυνη πολιτική του μνημονίου θα οδηγούσε σε υπέρβαση της κρίσης.
Λόγω της βύθισης στην ύφεση, τελειώνει η φάση όπου κυριαρχούσαν τα συμπληρωματικά συναισθήματα του φόβου και της ελπίδας. Η μαζική πτώχευση μικρομεσαίων και το κύμα απολύσεων παράγουν κοινωνική απόγνωση. Όταν στην κοινωνία συγκεντρώθηκε η κρίσιμη μάζα απόγνωσης, η απόγνωση άρχισε να μετατρέπεται σε οργή.
Μία από τις εκδηλώσεις αυτής της οργής ήταν το κίνημα «Δεν πληρώνω». Η άρνηση πληρωμής δεν αποτελεί, βεβαίως, λύση. Αυτή, όμως, είναι η μία όψη του νομίσματος, η οποία και κατά κανόνα προβλήθηκε απ’ όσους ζητούν μονοσήμαντα νόμο και τάξη.
Αυθαίρετα και άδικα μέτρα έχουν και στο παρελθόν επιβληθεί, χωρίς να προκληθεί κύμα κοινωνικής ανυπακοής. Η ειδοποιός διαφορά είναι ότι τώρα τα μέτρα λαμβάνονται όχι μόνο σε συνθήκες οξύτατης κρίσης, αλλά και κλιμακούμενης απονομιμοποίησης της εξουσίας. Οι δημοσκοπήσεις επιβεβαιώνουν ότι ολοένα και περισσότεροι πολίτες θεωρούν ότι το υφιστάμενο πολιτικό σύστημα δεν δρα για το συμφέρον της κοινωνίας. Οι πολίτες βιώνουν τραυματικά την ανώμαλη προσγείωση από τις κυβερνητικές ρητορείες περί «ισχυρής οικονομίας» στην πραγματικότητα του κραχ.
Οι μαζικές συγκεντρώσεις των Αγανακτισμένων στο Σύνταγμα και σε όλες σχεδόν τις μεγάλες ελληνικές πόλεις είναι μία άλλη πιο μαζική και πιο δυναμική εκδήλωση της κοινωνικής οργής. Πρόκειται για φαινόμενο που στη μορφή μιμείται την πρωτοβουλία των Ισπανών, αλλά στην πραγματικότητα τροφοδοτείται από το εν εξελίξει ντόπιο οικονομικό κραχ.
Το κίνημα είναι αυθόρμητο, ιδεολογικά ποικιλόχρωμο και πολιτικά αδέσποτο. Η ανθρωπογεωγραφία και τα σύμβολά του είναι πολύ διαφορετικά από τα αντίστοιχα των παραδοσιακών διαδηλώσεων. Σ’ αυτό δεν κυριαρχούν τα μπλοκ και οι «επαγγελματίες» διαδηλωτές της Αριστεράς και των συνδικάτων, αλλά άνθρωποι χωρίς θητεία σε διαδηλώσεις.
«ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ»
Αντί για πανό και κόκκινες σημαίες, βλέπεις ελληνικές σημαίες και ακούς τον εθνικό ύμνο. Ταυτοχρόνως, εντυπωσιάζει η οξύτητα των συνθημάτων, που κινούνται πέραν του «πολιτικά ορθού» και έχουν βασικά ηθική-καταγγελτική χροιά. Μετά τα παραδοσιακά κριτήρια, το κίνημα των Αγανακτισμένων μοιάζει απολίτικο. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι βαθιά και με πρωτόγνωρο τρόπο πολιτικό. Πηγάζει από τα σπλάχνα της κοινωνίας και απηχεί τη διέγερση της σιωπηλής πλειοψηφίας, που βλέπει ότι κατεδαφίζονται οι στοιχειώδεις σταθερές του βίου. Αρχικά, τα ΜΜΕ επέλεξαν να υποβαθμίσουν τις συγκεντρώσεις, αντιμετωπίζοντάς τες σαν ασήμαντα περιθωριακά φαινόμενα. Σύντομα, .όμως, ο ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός των διαδηλωτών τα υποχρέωσε να αλλάξουν στάση και να υιοθετήσουν θετικούς τόνους.
Κοινός παρονομαστής των Αγανακτισμένων είναι η απέχθεια και η εναντίωση σ’ ένα πολιτικό σύστημα που βούλιαξε στη διαπλοκή και στη διαφθορά, που έφερε τη χώρα στο χείλος του γκρεμού και που τώρα, στο όνομα της διάσωσης, πλήττει ή και καταστρέφει τις σταθερές του βίου εκατομμυρίων πολιτών. Η αλήθεια είναι ότι για την σημερινή απαξίωση του πολιτικού συστήματος ευθύνονται πρωτίστως οι ταγοί του.
Μπορεί οι εκδηλώσεις της λαϊκής οργής να είναι ισοπεδωτικές και χωρίς πρόταση εναλλακτικής λύσης, αλλά το κίνημα των Αγανακτισμένων είναι αυτό που λέει το όνομά του. Δεν είναι κόμμα που διεκδικεί την εξουσία για να εκφράζεται με ακρίβεια και για να διαθέτει πολιτικό πρόγραμμα. Είναι πολίτες που έχουν αγανακτήσει γι’ αυτό που συμβαίνει στους ίδιους και στη χώρα. Και γι’ αυτό, τώρα που μπήκαν στην σκηνή, δύσκολα θα φύγουν εάν δεν επέλθει κάποιου είδους πολιτική κάθαρση.
Πηγή : Ελεύθερος Σκοπευτής – Σταύρος Λυγερός
