Κατά κανόνα, οποιαδήποτε ενασχόληση με τις μειονότητες πάσης μορφής και προέλευσης

Του Εμμανουήλ Ακουμιανάκη

Πολιτικού Επιστήμονα

E-mail: [email protected]

http://soixantedix.blogspot.com/

Κατά κανόνα, οποιαδήποτε ενασχόληση με τις μειονότητες πάσης μορφής και προέλευσης προκαλεί επώδυνα ερωτήματα. Πως γίνεται όμως αντιληπτή στη μεταβατική ιστορική συγκυρία που διανύουμε η σχέση έθνους και μειονοτήτων; Έτοιμες απαντήσεις δεν υπάρχουν. Τα στερεότυπα του παρελθόντος δεν αρκούν. Το ζήτημα είναι αν υπάρχουν σήμερα εναύσματα νέας σκέψης και ρεαλιστικού προβληματισμού. Σε αυτό το ζήτημα επέλεξα σήμερα να δώσω μια διάσταση που θα μπορούσε να εμφανιστεί ως λύση. Το αν είναι πειστική ή όχι θα κριθεί από εσάς, τους αναγνώστες της στήλης μας.

Κάθε κοινωνική συγκρότηση έχει μια συγκεκριμένη ιστορική διαδρομή. Από αυτό τον κανόνα δεν θα μπορούσε να εξαιρεθεί και η εθνική συγκρότηση. Κατά συνέπεια, ανήκει μάλλον στην κοινωνική θεωρία και όχι στους εθνικούς μύθους η διερεύνηση της εθνικής συγκρότησης και της προοπτικής της. Λέγοντας «έθνος» εννοούμε έναν ανθρώπινο πληθυσμό που μοιράζεται από κοινού μια ιστορική εδαφική περιοχή, κοινές ιστορικές μνήμες και μύθους για τις κοινές καταβολές, μια τυποποιημένη δημόσια κουλτούρα, μια κοινή οικονομία, μια σχετικά απρόσκοπτη χωρική κινητικότητα και κοινούς νομικούς κανόνες και καθήκοντα. Η ιδέα του έθνους είναι θεμελιωδώς πολιτιστική και κοινωνική έννοια, που ερμηνεύει τους λόγους συμμετοχής μιας κοινότητας στους ίδιους μύθους, σύμβολα και παραδόσεις. Η ιδέα του έθνους είναι καθοριστικής σημασίας για τη νομιμοποίηση των πολιτικών επιλογών, επειδή κανένα έθνος-κράτος δεν είναι βιώσιμο, εάν δεν στηρίζεται σε μια κοινή κουλτούρα και σε μια κοινή κοινωνική βούληση.

Στο διάβα του ιστορικού χρόνου υπήρξαν πολλοί ορισμοί για το έθνος. Ο Renan στα 1882 είχε μιλήσει για ένα είδος συλλογικής ηθικής ενότητας. Ο Max Weber είχε κάνει μνεία για μια κοινότητα γοήτρου-κύρους (prestige community) προικισμένη με πολιτισμική αποστολή και ιστορικές μνήμες κοινών καταβολών. Ο Giddens είχε εκφράσει τη θεωρία του οριοθετημένου δοχείου ισχύος (bordered power- container), ενώ ο Aron θεώρησε ως ύστατο τρόπο διαπίστωσης της ύπαρξης του έθνους, την ετοιμότητα των ατόμων να θυσιαστούν για αυτό, εφόσον χρειαστεί.

Μεταφέροντας τη συζήτηση στον οικείο μας χώρο, θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι τα ελληνικά φύλλα από την κάθοδο και εγκατάστασή τους σε αυτή την άκρη της Βαλκανικής Χερσονήσου, τον ελλαδικό χώρο δηλαδή, συνυπήρξαν συνεχώς συμβιώνοντας, αλλά και ανταγωνιζόμενα μεταξύ τους ή και με άλλα φύλλα, στον ευρύτερο χώρο, από τα παραδουνάβια όρια της Βαλκανικής ως την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Αυτή η «συμβίωση» του Ελληνισμού και των «άλλων», επί μακρές χρονικές περιόδους, σε κοινό πολιτειακό πλαίσιο, στη διαδοχή των αυτοκρατοριών από αυτή του Αλεξάνδρου και των επιγόνων του, τη Ρωμαϊκή, τη Βυζαντινή, ως και την Οθωμανική Αυτοκρατορία, σφράγισε όλες τις εθνότητες που έζησαν μέσα σε αυτόν το χώρο, θετικά και αρνητικά. Σφράγισε βέβαια, αντίστοιχα και τον Ελληνισμό.

Στη σημερινή εποχή φαίνεται ότι, το εθνικό κράτος ως θεσμός αποδυναμώνεται. Εμφανίζονται νέες δομές και δράσεις υπερεθνικού και πλανητικού επιπέδου. Το ζήτημα της σχέσης έθνους-μειονότητας αποκτά νέα ένταση και νέα μορφή. Οι μετανάστες δεν είναι πλέον ξένοι. Η νέα διακυβέρνηση δεν μπορεί να αποκτήσει ιστορικό νόημα, παρά μόνον όταν υπερβεί ουσιαστικά το σχήμα και το πνεύμα του έθνους κράτους.  Η μειονότητα δεν είναι πλέον ο «ξένος», ο «άλλος» σε σχέση με το εθνικό στοιχείο. Δεν πρέπει να υπάρχουν σχέσεις υπεροχής ή αποκλεισμού. Η εξουσιαστική διάσταση του εθνικού κράτους δεν πρέπει να γίνεται εργαλείο κυριαρχίας και καταπίεσης των μειονοτήτων, αλλά άξονας συνεργασίας, κοινωνικής ένταξης και ομαλής ενσωμάτωσης. Είτε το κατανοούμε, είτε όχι, το αύριο «χτίζεται» σήμερα και χτίζεται με τα «δικά μας χέρια».