Αφήστε ήσυχους τους Θρύλους και τα φαντάσματα
Του Μιχάλη Πριναράκη
Αφήστε ήσυχους τους Θρύλους και τα φαντάσματα του Μυλωνιανού Φαραγγιού. Οι δρόμοι και τα’ αυτοκίνητα θα ταράξουν την ησυχία τους κι ο θεός κατέχει που θα τσοι βγάλει.
Φτιάξτε τον καλντιρισμένο γαιδουρόδρομο με τις λιθόστρωτες αναβαθμίδες όπως ήταν παλιά, εξομαλύνοντας τις κακοτοπιές που είχαν προκαλέσει ο χρόνος κι οι καιρικές συνθήκες για να μπορείτε ν’ ανεβοκατεβαίνετε ποιο εύκολα κι αφίστε τα τ’ άλλα…
Η ομορφιά και η γραφικότητα, που η ίδια η φύση έχει δώσει σε τούτο το υπέροχο τοπίο, οι θρύλοι, οι παραδόσεις και τα φαντάσματα του, είναι το μεγαλύτερο κεφάλαιο της περιοχής…. Μην το καταστρέφετε…. Αξίζει να το διαφυλάξουμε όπως ήταν… ακόμα και με τα φανταχτά ν-του.
Και μια και γίνεται λόγος για τούτο το υπέροχο έργο με το οποίο η φύση επροίκησε τον τόπο μας, παραθέτομε ένα απόσπασμα από το υπό έκδοση βιβλίο του Μιχάλη Επ. Πριναράκη, με τίτλο: «Μεγαλώνοντας στη σκιά των πολεμιστών και των πολέμων», ενός ανθρώπου που τόσο έχει τρομάξει, τόσο έχει φοβηθεί μα και τόσο έχει αγαπήσει τούτο το Μυλωνιανό πέρασμα.
Το πέρασμα του Μυλωνιανού Φαραγγιού. Οι θρύλοι και τα Φαντάσματα του.
Το ότι ο αδελφός μου ο Ευθύμης, με το να απορριφθεί την προηγούμενη χρονιά, βρέθηκε σε διαφορετική από εμένα τάξη, είχε ένα βαρύτατο τίμημα για μένα.
Τον έχασα σαν συντροφιά για κάποιες τουλάχιστον μέρες, από το καθημερινό ανέβα κατέβα από το χωριό στο Ρέθυμνο. Σε διαφορετικές τάξεις όπως είμαστε ετύχαινε αρκετές φορές να έχουμε ο ένας το πρωί και ο άλλος τ’ απόγευμα μάθημα. Έτσι χανόμαστε αυτές τις μέρες. Είχα βέβαια ένα φίλο και συμμαθητή, το Νίκο Τσουτσουδάκη που ανεβοκατεβαίναμε μαζί. Είχε όμως κι εκείνος ο ευλογημένος δύο αδελφές, που έμεναν στο Ρέθυμνο και δεν ήταν λίγες οι φορές που τον κρατούσαν να μείνει κοντά τους. Υποχρεονόμουνα τότε να κάνω την διαδρομή μοναχός, η οποία εκτός από τις δυσκολίες, με τις ανηφόρες και τις κατηφόρες της, με τις γλίστρες, λάσπες και τους χειμάρρους της, είχε κι άλλες αξεπέραστες για την ηλικία μας δυσκολίες. Όποιες ώρες και αν είχα μάθημα, πρωινές ή απογευματινές, τη μια διαδρομή μέσα από το Μυλωνιανό Φαράγγι την έκανα σε βαθύ σκοτάδι. Ή αξημέρωτα το πρωί, ή νυχτωμένα πια το βράδυ.
Κι άντε να είσαι 12, 13 χρονών παιδί και να γνωρίζεις όλα τα θρυλούμενα για τούτη τη διαδρομή των 300 περίπου μέτρων, μέσα σε τούτο το «καταραμένο», όπως το νοιώθαμε φαράγγι, και να δούμε πως θα το περάσεις.
Οι θρύλοι που κυκλοφορούσαν και τους ξέρομε όλοι από πολύ μικρά παιδιά, ξεκινούσαν από την είσοδο του Φαραγγιού όπως κατεβαίνομε λίγο ποιο κάτω από το χωριό μας, όπου στη δεξιά βραχώδη πλευρά ήταν κάτι τρύπες οι λεγόμενες Τελωνότρυπες, που φωλεύανε μέσα τα τελώνια. Τα μικρά δηλαδή που είχαν πεθάνει αβάφτιστα κι είχανε βρυκολακιάσει. Τούτα τα τελώνια, λέγανε πως βγαίνουν από τις τρύπες τη νύχτα τσιρίζουνε και κλαίνε απαρηγόρητα, κρεμιώνται στα φορέματα και στα πόδια των ανθρώπων και ζητούνε βοήθεια.
Στον πάτο του φαραγγιού, δεξιά στην κοίτη του Χειμάρρου, ήτανε το μεζάρι του Σεχίτη. Το μνήμα δηλαδή ενός πάμπλουτου τούρκου, που τον είχαν σκοτώσει οι Χριστιανοί κι όπως ήτανε κι εκείνος αβάπτιστος εκαταχάνεψε, βρυκολάκιασε θα πει, και κάθε χρόνο στο συναπάντημα του, την ημέρα δηλαδή του θανάτου του, έβγαινε μ’ ένα κλεφτοφάναρο, καθόταν απάνω στο μεζάρι και μέτραγε τους παράδες του.
Λίγο ποιο κάτω αριστερά στην κοίτη του Χειμάρρου, ήταν το εκκλησάκι του Αγίου Αντωνίου, δίπλα στην μεγάλη πηγή από όπου μέσα από τα βράχια, ξεχυνόταν μια αγκαλιά νερό που τροφοδοτούσε ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες της νεροκολύμπες του χειμάρου για να μην στεγνώνουν και έδινε κίνηση στους νερόμυλους του φαραγγιού. Σε τούτο το εκκλησάκι ήταν που μια νύχτα π’ ανέβαινε ένας συχωριανός αγιογράφος, ο Γιάννης Παπαδόπουλος, άκουσε από την κατάκλειστη και θεοσκότεινη εκκλησούλα να ξεχύνεται μια θεία, μια αγγελική ψαλμωδία να αντιλαλεί και να πηγαινοέρχεται στα ανάπλαγα του φαραγγιού και έντονη την μυρωδιά του μοσκολίβανου να ξεχύνεται και να ευωδιάζει τον υγρό αέρα του.
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, πενήντα βήματα ποιο κάτω, ήταν η μεγάλη νεροκολύμπα με τον τεράστιο βράχο που έστεκε όρθιος δίπλα της, γκρεμισμένος πάνω απ΄ το βουνό, Κύριος οίδεν, πριν από πόσες χιλιάδες χρόνια. Πίσω από τούτο το βράχο ξεπετάχτηκαν οι διαόλοι εκείνο το βροχερό Σαββατόβραδο, που γύρναγε από τις Πέντε Παρθένες, μια εκκλησούλα ποιο κάτω μέσα στο φαράγγι, όπου είχε πάει να σπερνιάσει ο Πρωτοσύγγελος, ένας αγιασμένος γεροκληρικός, κι άρχισαν να του τραβούν τα γένια, τα ράσα και την ομπρέλα του και να τον περιγελούν.
Κι άντε να δούμε πως θα περάσω μέσα στο σκοτάδι τον καταραμένο τούτο τόπο, γυρνώντας αργά το βράδυ, όταν είχαμε απογευματινές ώρες μάθημα και σχολάζαμε στις πέντε, για να φτάσω ως εδώ κατά της εξίμιση, ή αξημέρωτα το πρωί, όταν είχαμε πρωινές ώρες, κι έπρεπε να φύγω δύο ώρες πριν την ανατολή του ήλιου.
Για να πάρω κουράγιο και να αντέξω τούτη τη σκληρή δοκιμασία να περάσω το φαράγγι μες στο σκοτάδι, άρχιζα μόλις έμπαινα να ψάλω διάφορους εκκλησιαστικούς ύμνους ιδιαίτερα από τις καταβασίες των χαιρετισμών, που ήταν και είναι ακόμα από τα ποιο αγαπημένα μου εκκλησιαστικά κομμάτια. «Ανοίξω το στόμα μου και πληρωθήσεται πνεύματος και λόγον ερεύξομαι τη Βασιλίδη Μητρί… »
Και τώρα στα γεράματα μου, έχω δυνατή, «βροντώδη», ψαλτάδικη φωνή. Πόσο μάλλον τότε που τούτ’ η φωνή είχε και τη γλύκα της νεανικότητας. Άκουγα τη φωνή μου ν’ αντιλαλεί και να πηγαινόρχεται στ’ ανάπλαγα του φαραγγιού και να γεμίζει ολόκληρο το φαράγγι θεία μελωδία. Έπαιρνα έτσι κουράγιο στην ιδέα πως ξορκίζονται όλα τούτα τα κακά από το δρόμο μου, ώσπου ν’ ανηφορίσω το καλτιριμένο μονοπάτι που οδηγεί έξω απ’ το φαράγγι. Η εκκλησούλα του Άι-Γιάννη του Προδρόμου, που είναι χωμένη μέσα στη σπηλιά, στην αρχή τούτου του καλτιριμένιου μονοπατιού, μου ’δινε την ευκαιρία να κάνω τελευταία φορά το σταυρό μου, και να ευχαριστήσω τον Άγιο για τη σκέπη, και την προστασία του, να περάσω και σήμερο τούτη τη σκληρή δοκιμασία.
Και δεν είμαστε μόνο εμείς τα παιδιά, που φοβόμαστε να περάσομε το φαράγγι νύχτα, μ’ όλα τούτα τα θρυλούμενα. Και μεγαλύτερα παιδιά άνδρες ξετελεμένοι 20 χρονών είχανε το ίδιο πρόβλημα. Θυμούμαι μια φορά το Γιώργη τον Παπαδάκη, που τον έβρισκες μόνο με το παρατσούκλι του, κότα ή ζώον, γιατί είχε καταταγεί στη χωροφυλακή, κι είχε λείψει πολλά χρόνια από την Κρήτη κι απ’ το χωριό μας, κι είχε μάθει να λέει την όρθα κότα και το οζό ζώον, να μου διηγείται την παρακάτω ιστορία:
«Εικοσάχρονος νέος τότε δούλευα παραγιός στο στιβανά στο Βρέτζο. Θα πρέπει να ’τανε μια βδομάδα πριν τα Χριστούγεννα και τ’ αφεντικό είχε πολλές παραγγελίες στιβανιών να παραδώσει το Σαββατόβραδο. Τούτες τις παραγγελίες έπρεπε να μοιράσω εγώ, ο παραγιός, πόρτα, πόρτα στους πελάτες, στις διάφορες γειτονιές του Ρεθέμνους. Τα Χαρβαλίκια, τα φιλοδωρήματα θα πεί, καλό κίνητρο, αλλά με πήρε η νύχτα κι εγώ ’κεινο το βράδυ έπρεπε ν’ ανέβω στο χωριό. Έβαλα το δρόμο μπροστά μου, μ’ ένα τσιμπλιάρικο φακό. Είχανε βλέπεις πέσει οι μπαταρίες του, να γυρνώ τόσες ώρες στους σκοτεινούς δρόμους του Ρεθέμνους και να μοιράζω στιβάνια στους μουστερίδες, πελάτες θα πει, του Βρέτζου. Θα κόντεβε μεσάνυχτα την ώρα που κατηφόρισα το καλντιριμένιο μονοπάτι για να φτάσω στον πάτο του φαραγγιού. Την ώρα που έφτανα στο εκκλησάκι του Αι Γιάννη του προδρόμου σήκωσα το χέρι μου να κάμω το σταυρό μου, μα ’κεινη την ώρα ήρθανε στο νου μου όλοι τούτοι οι θρύλοι του φαραγγιού που αγριεύουν την σκέψη και τη φαντασία μας και κάνουν την τρίχα να σηκώνεται κάγκελο…. Άρχισα να σιγομουρμουρίζω: Ιησούς Χριστός νικά και όλα τα κακά σκορπά και να πλατσουρίζω βιαστικά στα νερά που κατεβάζει η πηγή τ’ Αι-Αντώνη, μια και ο φακός, εξαντλημένος πια, ούτε μια αντιλαψίδα δεν έστελνε στις μικρές λιμνούλες του νερού.
Μπορεί και να μην ήταν αυτό, αλλά να μην έβλεπα από την τρομάρα μου. Ξεπέρασα τη μεγάλη νεροκολύμπα και τον όρθιο βράχο όπου βιστηρίχτηκε, εδεμονίστηκε θα πει ο Πρωτοσύγγελος, με τις τρίχες τις κεφαλής μου στημένες ολόρθες, κι όπως έφτανα στο εκκλησάκι τ’ Άι-Αντώνη και σήκωσα το χέρι μου να κάμω το σταυρό μου, έμεινα άγαλμα, με τα τρία μου δάχτυλα στο σημείο του σταυρού κολλημένα στο κούτελο. Κοκαλωμένος σε μπορούσα να κινήσω κανένα από τα μέλη του σώματος μου όσο κι αν το προσπαθούσα… Ένα δυνατό φώς, σαν προβολέας μου φάνηκε στην τρομάρα μου, έβγαινα από το μεζάρι τον Σεχίτη που είναι δεν είναι 40 βήματα ποιο πάνω από το εκκλησάκι και μπροστά στο φώς δύο χερούκλες, του Σεχίτη ασφαλώς, να μετρούνε τις μπαγκανότες του, τους παράδες του θα πει. Δε μπορώ να πω πόση ώρα έμεινα έτσι χωρίς να μπορώ να κουνηθώ, μα μου φάνηκε αιώνας ολόκληρος. Παρά το ότι λένε πως αν μιλήσεις εκείνη την ώρα θα χάσεις τη φωνή σου, εγώ προσπάθησα, αφού δε μπορούσα να κουνήσω, να βγάλω έστω μια άναρθρη κραυγή. Ξαφνικά ένα τρεμάμενο εεεεε ξεχύθηκε απ’ το λαρύγγι μου κι άρχισε ν’ αντιλαλεί και να πηγαινόρχεται στ’ ανάπλαγα του φαραγγιού. Την ίδια ώρα μια φωνάρα ξεχύθηκε από το μεζάρι του Σεχίτη, που την επανέλαβε τρεις, τέσσερις φορές το φαράγγι
- Ποιος είναι μωρέεεεεεε…;
Αμέσως τη γνώρισα ήταν η φωνή του Μπάρμπα Νικολάκι του Γερούλιου, ενός κτηνοτρόφου του χωριού μας. Λύθηκαν τότε οι αρθρώσεις μου κι ένοιωσα τις τρίχες της κεφαλής μου να κατεβαίνουν και να ξαπλώνουν αναπαυτικά πάνω στο δέρμα. Συνήλθα σιγά-σιγά κι άρχισα να προχωρώ προς το μέρος του, χωρίς να βλέπω τίποτα άλλο από το φώς που ’βγαιν από το κλεφτοφάναρο που είχε μαγκωμένο προφανώς ανάμεσα στα γόνατα του και τις χερούκλες του ν’ ανακατεύουν κάτι χαρτιά.
- Για το θεό μωρέ μπάρμπα-Νικολάκη….είντα κάνεις τέτοια ώρα και σε τέτοιο τόπο;
- Για ’ντα μωρέ είντα ’χει η γι’ ώρα κι ο τόπος; Ερώτησεν απορημένος ο γέρος που είχε καθίσει απάνω στο μεζάρι του Σεχίτη είχε μαγκώσει το κλεφτοφάναρο, είναι λαδοφάναρο των κτηνοτρόφων που στέλνει φώς μόνο σε μια κατεύθυνση, στα γόνατα του κι έψαχνε να δει ποιες από τις κλήσεις που είχε για αγροζημιές, δικαζόταν την επόμενη Δευτέρα στο Αγρονομείο, για να ξέρει να ’ναι παρών.
Φαίνεται πως ετούτος ο ορεσίβιος γεροντοβοσκός, που σπάνια διανυκτέρευε στο χωριό κι είχε διάφορα στέκια σε σπηλιές πάνω στα όρη και στα βουνά, όπου κοιμόταν με την κάπα του πάνω σε στρώματα από ξερά θυμάρια, είχε απόλυτα συμφιλιωθεί με τα ξωτικά και τις νεράιδες, με τους θρύλους και τα φαντάσματα γι’ αυτό και δεν είχε πρόβλημα».
Μα μήπως το ίδιο δε συνέβαινε μ’ ολόκληρο το ψυχομέτρι του χωριού Μύλων, γύρω στους σαράντα με πενήντα ανθρώπους, που ζούσαν εκατοπενήντα μέτρα ποιο κάτω, μέσα στο φαράγγι κι ήταν τα περιβόλια τους δίπλα σε τούτα τα τόσο επικίνδυνα και καταραμένα για μας μέρη;
Δεν μπορώ να μην πω, πως ετούτο το περιστατικό με την Κότα, όπως ήταν το παρατσούκλι του Γιώργη του Παπαδάκη και του μπάρμπα Νικολάκι του Γερούλιου, δεν μας έκανε ν’ αναθεωρήσομε τις απόψεις και τους φόβους μας, για τους θρύλους του Μυλωνιακού φαραγγιού, όπως δεν μπορώ να μην παραδεχτώ, πως πάντα κάτι στριφογυρίζει στο υποσυνείδητο μας, που μας κάνει ανήσυχους ακόμα και σήμερα, όταν τύχει να περνούμε νύχτα από εκεί.
