ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΙΔΙΑ
ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΙΔΙΑ
Στρατηγού Μακρυγιάννη
Του ΜΑΝΩΛΗ ΣΚΑΡΣΟΥΛΗ
«Θα σημειώσω γυμνή την αλήθεια, χωρίς πάθος», γράφει ο Μακρυγιάννης. Αφηγείται, ωστόσο, με άγριο πάθος. Καταθέτει διατελώντας μόνιμα εν βρασμώ ψυχής. Δεν υπάρχει σελίδα χωρίς οργή και έξαψη. Από τη μια μεριά η διεφθαρμένη απ’ άκρη σ’ άκρη ηγεσία, πολιτική και στρατιωτική, εκτελεστική και νομοθετική εξουσία, κλεφτοκαπεταναίοι και λογιότατοι, εφοπλιστικό και φεουδαρχικό αρχοντολόι. Από την άλλη οι ενάρετοι και απονήρευτοι αγωνιστές.
Επαινεί και ηρωοποιεί όλους τους Ρουμελιώτες προεστούς αλλά κατηγορεί και λοιδωρεί τους Μωραΐτες άρχοντες. Οι Ζαΐμηδες, οι Ντεληγιανναίοι, οι Λονταίοι ωφελήθηκαν από την Επανάσταση γιατί χρωστούσαν μιλιούνια γρόσια στους Τούρκους.
Για τους πολιτικούς, μεγάλους και μικρούς, είναι καταλυτικός. Ούτε ένας «τίμιος και αγαθός πατριώτης». Ο λόγος του Μακρυγιάννη στηλιτευτικός, υβριστικός, εμπαθής, χολερικός, χλευαστικός. Είναι η αυθόρμητη, ανακλαστική αντίδραση του λαού που πάσχει, νιώθει καταπροδομένος και αποδίδει τα δεινά του στους κυβερνήτες – η απλουστευτική, μονοδιάστατη αντίληψη του Έλληνα πολίτη που αδικείται, υποφέρει και απελπίζεται. Ο Μακρυγιάννης σέβεται μόνο τα τζάκια, το παραδοσιακό αρχοντολόι. Δεν εκτιμά διόλου τους διανοούμενους, μιλάει περιφρονητικά για τους επιστήμονες, τους γιατρούς λ.χ., και χλευάζει όσους παρακατιανούς κατόρθωσαν να αναρριχηθούν.
Τα πυρά του στοχεύουν κυρίως τον Κωλέτη, τον Μαυροκορδάτο και τον Μεταξά, τους «μεγαλοκέφαλους» όπως τους αποκαλεί. Ο Κωλέτης «μαθητής των Τούρκων και κατεξοχή του τύραγνου Αλήπασα», «άνθρωπος από το σχολείον του αφέντη του του Αλήπασα». Γράφει με περιφρόνηση για το επάγγελμά του και τις ενασχολήσεις του περί τα στρατιωτικά: «Ο Κωλέτης, ένας γιατρός», δηλαδή ένα τίποτα, ο «γκενεράλ Κωλέτης». Είναι «διάβολος», «δόλιος», «απατεώνας», «μπερμπάντης». Ο Μαυροκορδάτος, «ο Εκλαμπρόταος, το ζυμάρι των Τούρκων, ο δουλευτής αυτήνων, ο Μαυροκορδάτος, ο αγαπημένος των τύραγνων», «το τζιράκι της Κωνσταντινουπόλεως», ο «κύριος Μαύρος», που «πήγε στην Ευρώπη με δύο μάτια και γύρισε με τέσσερα, σπούδαζε κι έβαλε γυαλένια μάτια» (επειδή ήταν διοπτροφόρος), «σύμφωνος κι αυτός ο Φαναριωτής εις το σχέδιον να ξεκάμουν τους στρατιωτικούς». Ο Κωλέτης κι ο Μαυροκορδάτος μαζί είναι «νεκροθάφτες των στρατιωτικών». Ο Α. Μεταξάς «ψειργιασμένος κόντες», «κόντε Λάλας», «κόντες της πιάτζας χωρίς παρά». Ο Γ. Κουντουργιώτης «κουτός», που μό
νο «όμως» ήξερε να λέει. Ο Παπαφλέσσας είχε το νου του στις «επιδέξες» και τα «λαλούμενα». Ο υπουργός Γλαράκης «κρεατούρα ρούσικη». Ο υπουργός Ζωγράφος «ψευτογιατρός». Ο υπουργός Κ. Σχοινάς «τουρκοπιασμένος». Ο Καλλέργης «ο συχνοβαφτισμένος… σε όλες τις παντιέρες καταγραμμένος». Ο Σοφιανόπουλος, αυτός «ο καλός άνθρωπος». Ο πρωτοσύγκελος Φραντζής, «κερατοκαλόγερος». Ο Κάρπος Παπαδόπουλος (άλλοτε ιερωμένος) «δόλιος, αιμοβόρος που τούλεγες να κάνη κάναν Τούρκον Χριστιανόν αυτός τον τούρκευε χειρότερα», «σεβάσμιος παπάς», ο «κουρεμένος Κάρπος», ο «Άγιος Κάρπος», ο «σεβάσμιος παπάς», «ποταπός». Ο Αυγουστίνος Καποδίστριας, «μπεκρής» και «παραλυμένος», που «δεν είχε ούτε γομάρι όταν ήρθε από τους Κορφούς και τώρα έχει είκοσι άτια κι αλάφια και πλατόνια».
Μια από τις πρώτες εμπειρίες του Μακρυγιάννη ήταν η «άλλη όψη» του Αγώνα, η ζοφερή, ο ηθικός εκτροχιασμός και η αποθηρίωση ατόμων και ομάδων. Ο αγωνιστής Μακρυγιάννης, που ενσαρκώνει τον πατριωτισμό και την αρετή, την ψυχική καθαρότητα και την ανιδιοτέλεια, επισημαίνει από τα πρώτα χειρόγραφά του τις αθλιότητες των ενόπλων, φυσικό επακόλουθο σε κάθε περίοδο ανωμαλίας, και εκφράζει, με δραματικούς συχνά τόνους, την εξανάσταση και απογοήτευσή του. Αυτά τα στοιχεία αποκαλύπτουν πως το προσωπικό όφελος και το κέρδος αλλά και το αποταμιευμένο εκδικητικό μένος αποτελούσαν σημαντικό κίνητρο συμμετοχής στην Επανάσταση. Ο Μακρυγιάννης δεν αποκρύπτει αυτές τις βαρβαρότητες που δυσφήμιζαν και αμαύρωναν την Επανάσταση. Τις καταγράφει μάλιστα με ειλικρίνεια, με ευσυνειδησία και αυθορμητισμό, προσφέροντας στην ιστοριογραφία πολύτιμο υλικό για μια αξιόπιστη και όσο γίνεται πιο αντικειμενική αναπαράσταση των γεγονότων.
