Τις τελευταίες ημέρες
Τις τελευταίες ημέρες, στην Αίγυπτο σημειώνονται πρωτοφανείς ταραχές κατά του καθεστώτος του Προέδρου της χώρας, Χ. Μουμπάρακ. Είχαν προηγηθεί ανάλογες διαδηλώσεις και σε άλλα μουσουλμανικά κράτη της περιοχής (Τυνησία, Αλγερία, Υεμένη κ.ά.).
Αν και πολλοί έκαναν λόγο για κύμα εξεγέρσεων στον Αραβικό Κόσμο και η αμφισβήτηση του ισχύοντος καθεστώτος –ιδιαίτερα στις χώρες του λεγόμενου Μαγκρέμπ- έχει σαφώς στοιχεία που είναι κοινά, η κατάσταση που επικρατεί σε κάθε χώρα είναι διαφορετική, και δεν θα πρέπει (σε αυτήν τη περίπτωση) να τις αντιμετωπίζουμε ως ένα ενιαίο σύνολο.
Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν στην Τυνησία, όπου το καθεστώς του Μπεν Αλί ενέχεται σε οικονομικές ατασθαλίες, που προκάλεσαν έντονα το λαϊκό αίσθημα σε μία τόσο φτωχή χώρα. Εξάλλου, το καθεστώς είναι υπεύθυνο και για τη διαφθορά, που αποτελεί απροσπέλαστο εμπόδιο για την επίλυση των οικονομικών προβλημάτων της χώρας.
Στην Αίγυπτο, από το 1953, όταν η χώρα ανακηρύχθηκε σε «Δημοκρατία», όλοι οι «Πρόεδροι» ήταν αξιωματικοί των ενόπλων δυνάμεων, ενώ οι Δυνάμεις Ασφαλείας (ο Στρατός και η Αστυνομία έχουν διαφορετικό πολιτικό ρόλο και στοχεύσεις) βρίσκονται πάντοτε στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής. Είναι ενδεικτικό ότι ακόμη και το πρόσφατο «δημοκρατικό άνοιγμα» του Μουμπάρακ αφορούσε στη θέσπιση θέσης Αντιπροέδρου την οποία κατέλαβε ο πρώην αρχηγός των Μυστικών Υπηρεσιών, Στρατηγός Σουλεϊμάν. Ιδιαίτερα κατά την τελευταία τριακονταετία, κατά την οποία τις τύχες της χώρας έχει αναλάβει ο Μουμπάρακ, το καθεστώς χρησιμοποιεί βίαιες μεθόδους και η καταστολή οποιασδήποτε αντίθετης φωνής έχει προσλάβει πρωτοφανείς διαστάσεις. Παράλληλα, η φτώχεια έχει φτάσει σε πρωτόγνωρα επίπεδα και ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού παλεύει με την εξαθλίωση.
Σε αντίθεση, όμως, με τα όσα απλοϊκά υποστηρίζουν τα ελληνικά ΜΜΕ, τον ηγετικό ρόλο στην επανάσταση δεν τον έχουν όσοι βασανίζονται από την ανέχεια: η φτώχεια δεν είναι ανεξάρτητο φαινόμενο, αλλά σύμπτωμα της απολυταρχική φύσης του καθεστώτος. Πίσω από την εξέγερση βρίσκεται μία κοινωνική τάξη που αποτελείται από κατά κανόνα μορφωμένους νέους, οι προοπτικές των οποίων είναι ανύπαρκτες, όχι τόσο εξαιτίας της κακής οικονομικής κατάστασης, αλλά κυρίως λόγω της αναξιοκρατίας, της κοινωνικής στασιμότητας και της ανελευθερίας που συνεπάγεται το καθεστώς.
Εξάλλου, ακόμη και αν δεχτούμε τη θεωρία ότι οι μουσουλμανικές χώρες λειτουργούν σαν συγκοινωνούντα δοχεία, αφορμή για την ανατροπή του Μπέν Αλί στην Τυνησία στάθηκε η αυτοπυρπόληση ενός νεαρού που ενώ είχε πτυχίο πανεπιστημίου δεν του επιτρεπόταν να απασχολείται ούτε ως πλανόδιος πωλητής.
Παράλληλα, οι διαδηλώσεις δεν είναι τόσο εντυπωσιακές σε μέγεθος όσο υποστηρίζουν τα ΜΜΕ. Σε μία πόλη 17 εκατ. κατοίκων, μία διαμαρτυρία που συγκεντρώνει 600.000 διαδηλωτές, είναι σημαντική, αλλά δύσκολα μπορεί να ανατρέψει μία τυραννική κυβέρνηση από μόνη της. Ωστόσο, η μαζική συμμετοχή στις διαμαρτυρίες κατά του Μουμπάρακ είναι πρωτοφανής ως ποιοτικό χαρακτηριστικό, γιατί η αμφισβήτηση της εξουσίας δεν συμβαδίζει απόλυτα με τη νοοτροπία και την κουλτούρα των Σουνιτών Μουσουλμάνων.
Το πρόβλημα με τις εξεγέρσεις αυτές-και ιδιαίτερα με εκείνη της Αιγύπτου- είναι ότι οι δεκαετίες βίαιων κατασταλτικών μεθόδων έχουν αφήσει τις χώρες αυτές χωρίς αντιπολίτευση, με αποτέλεσμα, και αν ακόμη ο Μουμπάρακ αποφάσιζε να παραιτηθεί (αυτό δεν είναι απίθανο αν λάβει κανείς υπόψη του τις πιέσεις του διεθνούς παράγοντα), να μην υπάρχει καμία πολιτική δύναμη για να αναλάβει προσωρινά την εξουσία, όπως έγινε στην Ελλάδα το 1974. Η «υποψηφιότητα» των ισλαμιστών αδελφών μουσουλμάνων ώθησε τους Ιρανούς να μιλήσουν για μία νέα μουσουλμανική Μέση Ανατολή, ενώ οι Αμερικανοί σαφώς προτιμούν τον πιο μετριοπαθή νομπελίστα Ελ Μπαραντέι, που ξαφνικά εμφανίσθηκε στο προσκήνιο.
Οι εξελίξεις στη Αίγυπτο επηρεάζουν άμεσα και έμμεσα την ελληνική εξωτερική πολιτική αλλά και τη ζωή των χιλιάδων Ελλήνων που ζουν στη χώρα. Για τον λόγο αυτόν τα όσα συμβαίνουν εκεί και στην ευρύτερη περιοχή συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον της ελληνικής και της παγκόσμιας κοινής γνώμης.
Γιάννης Δραμουντάνης
